ข้ามไปยังเนื้อหา
ECRtest

รูปแบบความผูกพัน 4 แบบกับสองแกนที่ใช้จำแนก

รูปแบบความผูกพัน 4 แบบอธิบายว่าผู้ใหญ่รู้สึกกับความสนิทอย่างไร บางคนกลัวว่าจะเสียคนสำคัญ บางคนไม่ค่อยสบายใจเมื่อต้องพึ่งคนอื่น ความรู้สึกทั้งสองด้านให้คะแนนคนละแกน และยังอธิบายได้ว่าทำไมคนที่ได้ชื่อรูปแบบเดียวกันจึงอาจรู้สึกต่างกัน

เขียนโดย กองบรรณาธิการ ECRtest · อัปเดต 21 พฤศจิกายน 2569 · ใช้เวลาอ่าน 2 นาที

สรุปสั้น ๆ

  • งานวิจัยในผู้ใหญ่ปัจจุบันมักอธิบายรูปแบบความผูกพัน 4 แบบ ส่วนกรอบเดิมใช้สามแบบ
  • รูปแบบมาจากแกนความกังวลในความสัมพันธ์และแกนการหลีกเลี่ยงความใกล้ชิด
  • แต่ละแบบเป็นบริเวณหนึ่งของแผนที่ คะแนนไล่ต่อกันโดยไม่มีช่องว่างกั้น
  • รูปแบบอธิบายท่าทีที่เปลี่ยนตามประสบการณ์ได้ ผลที่เห็นจึงใช้วินิจฉัยโรคไม่ได้

ความผูกพันหมายถึงอะไรในวัยผู้ใหญ่

John Bowlby จิตแพทย์ผู้วางรากฐานทฤษฎีความผูกพัน อธิบายว่ามนุษย์มีระบบนี้ติดตัวมาตั้งแต่เกิด (Bowlby, 1969) เมื่อกลัว เรามักมองหาคนที่ให้การปกป้องได้ และสงบลงเมื่อได้อยู่ใกล้ เด็กเล็กมักเข้าหาผู้ปกครอง ส่วนความผูกพันในผู้ใหญ่อาจทำงานกับคนรัก เพื่อนสนิท หรือพ่อแม่ เห็นได้ชัดในช่วงที่ป่วย เครียด หรือต้องจากกัน เช่น เมื่อเจอเรื่องหนัก บางคนผ่อนลงเมื่อโทรหาคนที่คุ้นเสียงและไว้ใจ

รูปแบบความผูกพันอธิบายท่าทีที่คนหนึ่งมักมีเมื่อระบบนี้ทำงาน บางคนขอแรงคนอื่นได้และแยกไปใช้เวลาของตัวเองได้สบาย บางคนกลัวว่าคนสำคัญจะจากไป อีกหลายคนคุ้นกับการจัดการปัญหาคนเดียว ท่าทีเหล่านี้ค่อย ๆ เกิดจากประสบการณ์ เช่น คนที่เคยขอให้ช่วยแล้วได้รับการตอบสนองอาจทำเช่นนั้นได้ง่ายขึ้น นักจิตวิทยาศึกษาเรื่องนี้ต่อเนื่องมานานกว่าครึ่งศตวรรษนับจากงานของ Bowlby

งานเรื่องเด็กเล็กอาศัยวิธีศึกษาอีกแบบ นักวิจัยอาจสังเกตว่าเด็กทำอย่างไรเมื่อต้องห่างจากผู้ดูแลแล้วได้พบกันใหม่ ส่วนงานในผู้ใหญ่อาจถามว่าผู้ตอบรู้สึกอย่างไรในความสัมพันธ์ของตัวเอง หมวดที่พบในเด็กจึงใช้ทาบกับรูปแบบในผู้ใหญ่ทีละประเภทไม่ได้ บทความนี้พูดถึงการแบ่งรูปแบบในวัยผู้ใหญ่โดยเฉพาะ

มองทั้งสี่แบบในภาพเดียว

ชื่อทั้งสี่ได้มาจากการดูคะแนนร่วมกัน ทั้งด้านความกังวลและด้านการหลีกเลี่ยง งานวิชาการบางชิ้นอาจใช้ชื่ออย่าง “แบบหมกมุ่น” (preoccupied) ในกลุ่มรูปแบบวิตกกังวล หรือ “แบบหมางเมิน” (dismissing) ในกลุ่มรูปแบบหลีกเลี่ยง คำว่า fearful ใช้กับรูปแบบที่มีทั้งความกังวลในความสัมพันธ์และการหลีกเลี่ยงความใกล้ชิด หน้าของแต่ละแบบมีรายละเอียดเรื่องสัญญาณ ที่มา และการเปลี่ยนแปลง ด้านล่างเป็นภาพสั้น ๆ สำหรับเทียบกัน

  1. ความผูกพันแบบมั่นคง (secure). ได้คะแนนต่ำกว่าเฉลี่ยในทั้งสองแกน มักพึ่งพาคนใกล้ตัวได้โดยไม่รู้สึกว่าต้องเสียอิสระให้ความสัมพันธ์ การมีเวลาห่างกันไม่ค่อยทำให้เป็นกังวล และการขอแรงคนอื่นทำได้เมื่อจำเป็น อ่านต่อที่หน้าความผูกพันแบบมั่นคง

  2. ความผูกพันแบบวิตกกังวล (anxious). สูงกว่าเฉลี่ยเฉพาะด้านความกังวล เมื่อความสัมพันธ์ดูเปราะบาง ช่วงที่อีกฝ่ายเงียบอาจทำให้รู้สึกไม่มั่นใจและอยากได้คำยืนยันซ้ำ อ่านต่อที่หน้าความผูกพันแบบวิตกกังวล

  3. ความผูกพันแบบหลีกเลี่ยง (avoidant). สูงกว่าเฉลี่ยในแกนการหลีกเลี่ยงเพียงด้านเดียว การจัดการปัญหาด้วยตัวเองมักง่ายกว่าการพึ่งใครสักคน เมื่อเริ่มสนิทมากขึ้นจึงอาจถอยมาหาพื้นที่ของตัวเอง อ่านต่อที่หน้าความผูกพันแบบหลีกเลี่ยง

  4. ความผูกพันแบบกลัวและหลีกเลี่ยง (fearful-avoidant). สองแกนอยู่สูงกว่าค่าเฉลี่ย ความผูกพันแบบหวาดกลัวเป็นอีกชื่อที่พบได้ ความอยากเข้าหาและความกลัวเจ็บเมื่อสนิทอาจทำให้พอใกล้กันแล้วกลับถอย บางบทความเรียกว่า “แบบสับสน” อ่านรายละเอียดที่หน้าความผูกพันแบบกลัวและหลีกเลี่ยง

อ่านจากสองแกนก่อนดูชื่อรูปแบบ

ก่อนมีคะแนนสองแกน ผู้ตอบมักอ่านคำอธิบายไม่กี่แบบแล้วเลือกว่าแบบไหนคล้ายตัวเองที่สุด ช่วงปลายทศวรรษ 1990 นักวิจัยนำแบบสอบถามหลายสิบฉบับมาดูร่วมกัน พบว่าเครื่องมือเกือบทั้งหมดวัดสองด้าน คือกังวลเพียงใดว่าจะสูญเสียความสัมพันธ์ และเลี่ยงการพึ่งพาคนอื่นมากเพียงใด (Brennan และคณะ, 1998) Fraley และคณะ (2000) ใช้สองมิตินี้สร้าง ECR-R ที่แบบทดสอบบนเว็บไซต์นำมาใช้

งานต่อมาพบว่าคะแนนกระจายไล่ระดับบนแกนทั้งสอง โดยไม่มีช่องว่างแยกคนเป็นกลุ่มชัด ๆ (Fraley และคณะ, 2015) จึงอ่านรูปแบบได้เหมือนชื่อบริเวณบนแผนที่ จุดที่อยู่ลึกเข้าไปอาจมีแนวโน้มเด่นจนอ่านแล้วนึกถึงประสบการณ์ของตัวเองได้ง่าย ส่วนจุดใกล้ขอบอาจสะท้อนท่าทีได้ทั้งสองฝั่ง แม้จุดทั้งสองจะอยู่ในบริเวณที่มีชื่อเดียวกัน

รูปแบบและคะแนนสองแกน

รูปแบบและคะแนนสองแกน
รูปแบบความกังวลการหลีกเลี่ยงสัดส่วน
มั่นคงต่ำกว่าเฉลี่ยต่ำกว่าเฉลี่ยราว 32%
วิตกกังวลสูงกว่าเฉลี่ยต่ำกว่าเฉลี่ยราว 18%
หลีกเลี่ยงต่ำกว่าเฉลี่ยสูงกว่าเฉลี่ยราว 19%
กลัวและหลีกเลี่ยงสูงกว่าเฉลี่ยสูงกว่าเฉลี่ยราว 31%

จุดตัดของแผนที่ใช้ค่าเฉลี่ยทั้งสองแกน คะแนนพอดีเส้นนับอยู่ฝั่งสูง สัดส่วนเป็นค่าประมาณตามข้อมูลของ Fraley

วิตกกังวลกลัวและหลีกเลี่ยงมั่นคงหลีกเลี่ยง

ดูตำแหน่งของคุณ

วัดสองแกนและบอกแบบที่ตรงกับคะแนน รวมแบบข้างเคียงเมื่ออยู่ใกล้เส้นแบ่ง

เริ่มทำแบบทดสอบ
  • 72 ข้อ
  • 10-15 นาที
  • ไม่ต้องสมัครบัญชี

แนวคิดเรื่องความผูกพันพัฒนามาอย่างไร

กรอบที่ใช้ปัจจุบันค่อย ๆ พัฒนาตลอดเวลาราวสามสิบปี ตั้งแต่การสังเกตเด็กเล็กไปจนถึงการให้ผู้ใหญ่ตอบแบบสอบถาม นักวิจัยในแต่ละช่วงหยิบแนวคิดก่อนหน้ามาทดสอบด้วยคำถามใหม่ งานบางชิ้นเพิ่มรูปแบบ งานอีกส่วนเปลี่ยนวิธีวัด ลำดับด้านล่างช่วยให้เห็นว่าชื่อและคะแนนที่พบในปัจจุบันมาจากคนละขั้นตอน

  1. John Bowlby, 1969. อธิบายเหตุผลที่เด็กต้องการความผูกพัน การอยู่ใกล้ผู้ใหญ่ช่วยให้ได้รับการปกป้อง และแรงผลักให้เข้าหาผู้ดูแลฝังอยู่ในตัวเราเช่นเดียวกับความหิว ตอนนั้น Bowlby กำลังอธิบายว่าระบบนี้ทำงานอย่างไร จึงยังไม่ได้แยกเป็นรูปแบบ

  2. Mary Ainsworth, 1978. ศึกษาผ่านการสังเกตในสถานการณ์แปลกหน้า (Strange Situation) เด็กอยู่กับคนแปลกหน้าชั่วครู่ นักวิจัยดูท่าทีเมื่อแม่กลับมา หนังสือของ Ainsworth และคณะ (1978) อธิบายสามแบบ ได้แก่ แบบมั่นคง แบบหลีกเลี่ยง และแบบวิตกกังวลที่มีทั้งเข้าหาและต่อต้าน

  3. Cindy Hazan และ Phillip Shaver, 1987. นำแนวคิดมาศึกษาความรักในผู้ใหญ่ ผู้อ่านหนังสือพิมพ์เลือกคำบรรยายสั้น ๆ จากสามแบบที่รู้สึกว่าเล่าถึงตัวเองได้ดีที่สุด สัดส่วนของแต่ละแบบใกล้เคียงกับที่เคยพบในการสังเกตเด็ก (Hazan และ Shaver, 1987) แม้วิธีเก็บข้อมูลจะต่างกัน

  4. Mary Main และ Judith Solomon, 1990. พบพฤติกรรมเด็กที่ไม่เข้ากับคำอธิบายทั้งสาม เช่น เด็กเดินเข้าหาแม่แล้วหยุดนิ่งกลางทาง นักวิจัยจึงเพิ่มหมวด D ที่เรียกว่า disorganized สำหรับการสังเกตความผูกพันในเด็ก (Main และ Solomon, 1990) เกณฑ์นี้ดูพฤติกรรมในช่วงกลับมาเจอผู้ดูแล

  5. Kim Bartholomew, 1991. แยกการเว้นระยะของผู้ใหญ่เป็นสองแบบ แบบหนึ่งมองตัวเองในทางบวกและสบายใจกับระยะที่มี อีกแบบอยากสนิทแต่กังวลและไม่มั่นใจในตัวเอง การแยกนี้ทำให้มีสี่รูปแบบในวัยผู้ใหญ่ (Bartholomew และ Horowitz, 1991)

  6. จากคำบรรยายเป็นคะแนน, 1998. ECR เปลี่ยนจากการเลือกคำบรรยายทั้งย่อหน้ามาให้คะแนนข้อคำถามทีละข้อ (Brennan และคณะ, 1998) ต่อมา ECR-R วัดแต่ละแกนด้วยข้อความ 18 ข้อ (Fraley และคณะ, 2000) วิธีนี้เปิดให้เปรียบเทียบคะแนนรายแกนกับข้อมูลจากกลุ่มอ้างอิงขนาดใหญ่

อะไรเปลี่ยนไปเมื่อเพิ่มแบบที่สี่

บางบทความยังพูดถึงสามแบบ ได้แก่ มั่นคง วิตกกังวล และหลีกเลี่ยง ตามกรอบที่ Hazan และ Shaver นำมาจากการสังเกตเด็กแล้วใช้ศึกษาผู้ใหญ่ หลายเว็บไซต์เลือกใช้กรอบนั้นอยู่ ต้นทศวรรษ 1990 งานของ Bartholomew (1990) ชี้ว่าคนที่มีท่าทีหลีกเลี่ยงภายนอกคล้ายกันอาจรู้สึกต่างกันอยู่สองทาง

คนหนึ่งอาจรู้สึกมั่นใจว่าดูแลตัวเองได้ จึงเว้นช่วงจากคนใกล้ชิดได้อย่างสบายใจ อีกคนอาจอยากใกล้ชิดมาก แต่ถอยเพราะคาดว่าพอเปิดใจแล้วจะเจ็บ ทั้งคู่อาจไม่ตอบข้อความทันทีหรือยังไม่อยากคุยเรื่องส่วนตัว สิ่งที่เห็นจึงดูคล้ายกัน แม้เหตุผลที่ทำเช่นนั้นต่างกันมาก การช่วยให้แต่ละคนรู้สึกสบายขึ้นอาจต้องเริ่มจากคนละเรื่อง

เมื่อวางคะแนนสองแกนตัดกัน จะเห็นสี่บริเวณพอดี ความผูกพันแบบกลัวและหลีกเลี่ยงมาจากคะแนนที่ผู้ใหญ่รายงานด้วยตัวเอง ส่วนหมวด disorganized ในเด็กอาศัยการสังเกต การสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างในผู้ใหญ่ก็ประเมินจากวิธีเล่าประสบการณ์ และให้ผลที่คาบเกี่ยวกับแบบสอบถามเพียงเล็กน้อย (Roisman และคณะ, 2007) บนเว็บไซต์จึงใช้กรอบสี่แบบสำหรับผู้ใหญ่และแยกหน้าอธิบายทีละแบบ

เมื่อคะแนนอยู่ใกล้เส้นแบ่ง

เส้นแบ่งวางที่ค่าเฉลี่ยแต่ละแกนจากข้อมูลของ Fraley ถ้าระยะจากจุดถึงเส้นน้อยกว่าหนึ่งในสี่ของส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน หน้าผลจะเพิ่มชื่อรูปแบบฝั่งข้างเคียงให้เห็นด้วย แบบจำลองประเมินว่าผลลักษณะนี้เกิดได้ราว 34% การอยู่ใกล้เส้นแบ่งจึงเกิดขึ้นได้บ่อยพอที่จะใช้เป็นส่วนหนึ่งของคำอธิบาย

คนเดียวกันอาจรู้สึกต่างกันในความสัมพันธ์แต่ละแบบ ส่วนแรกถามถึงความรักโดยทั่วไป ส่วนถัดไปถามภาพรวมของคนใกล้ชิด แล้วแยกตอบเมื่อนึกถึงแม่ พ่อ หรือเพื่อนที่สนิทที่สุด คุณอาจสบายใจและวางใจคนหนึ่ง แต่พอเจออีกคนก็กลับกังวล (Fraley และคณะ, 2011) ชื่อรูปแบบช่วยอธิบายว่าความใกล้ชิดในช่วงนี้เป็นอย่างไร เมื่อมีประสบการณ์เพิ่ม ผ่านไปหกเดือนจุดอาจขยับไปแล้ว

ผลแถวขอบไม่ได้หมายความว่าแบบทดสอบมีปัญหา แนวโน้มสองฝั่งอาจคุ้นเคยพอ ๆ กัน ลองอ่านเนื้อหาของทั้งคู่แล้วสังเกตว่าข้อไหนเกิดขึ้นกับใครหรือช่วงไหน บางคนพบว่าการอธิบายตัวเองด้วยลักษณะจากทั้งสองฝั่งตรงกับชีวิตมากกว่าการยึดตามชื่อเดียว

ข้อสงสัยเรื่องการแบ่งรูปแบบความผูกพัน

  1. รูปแบบไหนพบได้มากที่สุด
    ขึ้นอยู่กับวิธีนับ เมื่องานสำรวจให้ผู้ตอบเลือกจากคำบรรยายสามแบบ คนในกลุ่มตัวอย่างสหรัฐอเมริกาเลือกแบบมั่นคงมากที่สุดที่ 59% (Mickelson และคณะ, 1997) แต่ถ้านำคะแนนสองแกนมาแบ่งด้วยค่าเฉลี่ยในข้อมูลของ Fraley แบบมั่นคงพบใกล้เคียงกับความผูกพันแบบกลัวและหลีกเลี่ยง คือราวหนึ่งในสามต่อแบบ
  2. รูปแบบไหนเอื้อต่อความสัมพันธ์มากที่สุด
    ความสัมพันธ์ที่มีท่าทีแบบมั่นคงมักไปได้ราบรื่นกว่า งานวิจัยพบว่าเมื่อคนได้คะแนนด้านความกังวลหรือด้านการหลีกเลี่ยงสูงขึ้น มักประเมินว่าพอใจกับชีวิตคู่ลดลง (Li และ Chan, 2012) ผลนี้บอกแนวโน้มของกลุ่ม รูปแบบที่คนหนึ่งใช้บ่อยอาจเคยช่วยให้รับมือกับสิ่งรอบตัว ทุกแบบมีจุดแข็งและเปลี่ยนไปตามประสบการณ์ได้
  3. Bowlby เป็นคนแบ่งรูปแบบไว้หรือเปล่า
    Bowlby อธิบายว่าความผูกพันเป็นระบบที่ทุกคนมี เขายังไม่ได้จำแนกคนตามรูปแบบ การแบ่งเกิดขึ้นต่อมาจากงานของ Mary Ainsworth ที่สังเกตเด็กเล็ก ส่วนงานของ Hazan และ Shaver กับงานของ Bartholomew จึงค่อยเสนอรูปแบบในผู้ใหญ่ ชื่อที่บางคนเรียกว่า “สี่แบบของ Bowlby” จึงคลาดเคลื่อนจากลำดับงานเหล่านี้
  4. รูปแบบความผูกพันต่างจากบุคลิกภาพอย่างไร
    บุคลิกภาพบอกภาพรวมว่าเราเป็นอย่างไร ส่วนความผูกพันถามเจาะจงถึงคนใกล้ชิด เช่น กลัวเสียคนสำคัญเพียงใดหรือพึ่งพาใครได้สบายแค่ไหน งานวิจัยพบว่าสองเรื่องนี้เกี่ยวข้องกันในระดับปานกลาง (Noftle และ Shaver, 2006) คนที่ชอบเข้าสังคมและคุยกับคนใหม่ง่ายจึงอาจยังมีท่าทีแบบหลีกเลี่ยงเมื่อความสัมพันธ์เริ่มลึกขึ้น

อ่านเรื่องความผูกพันแต่ละแบบ

งานวิจัยและเอกสารที่ใช้ (14)

  1. Bowlby J. (1969). Attachment and Loss: Vol. 1. Attachment. New York: Basic Books.
  2. Ainsworth M. D. S., Blehar M. C., Waters E., Wall S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation. Hillsdale, NJ: Erlbaum.
  3. Hazan C., Shaver P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511-524.
  4. Bartholomew K. (1990). Avoidance of intimacy: An attachment perspective. Journal of Social and Personal Relationships, 7(2), 147-178.
  5. Main M., Solomon J. (1990). Procedures for identifying infants as disorganized/disoriented during the Ainsworth Strange Situation. In M. T. Greenberg, D. Cicchetti, E. M. Cummings (Eds.), Attachment in the preschool years: Theory, research, and intervention (pp. 121-160). Chicago: University of Chicago Press.
  6. Bartholomew K., Horowitz L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226-244.
  7. Mickelson K. D., Kessler R. C., Shaver P. R. (1997). Adult attachment in a nationally representative sample. Journal of Personality and Social Psychology, 73(5), 1092-1106.
  8. Brennan K. A., Clark C. L., Shaver P. R. (1998). Self-report measurement of adult attachment: An integrative overview. In J. A. Simpson, W. S. Rholes (Eds.), Attachment theory and close relationships (pp. 46-76). New York: Guilford Press.
  9. Fraley R. C., Waller N. G., Brennan K. A. (2000). An item response theory analysis of self-report measures of adult attachment. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 350-365.
  10. Noftle E. E., Shaver P. R. (2006). Attachment dimensions and the big five personality traits. Journal of Research in Personality, 40(2), 179-208.
  11. Roisman G. I., Holland A., Fortuna K., Fraley R. C., Clausell E., Clarke A. (2007). The Adult Attachment Interview and self-reports of attachment style: An empirical rapprochement. Journal of Personality and Social Psychology, 92(4), 678-697.
  12. Fraley R. C., Heffernan M. E., Vicary A. M., Brumbaugh C. C. (2011). The Experiences in Close Relationships - Relationship Structures Questionnaire. Psychological Assessment, 23(3), 615-625.
  13. Li T., Chan D. K.-S. (2012). How anxious and avoidant attachment affect romantic relationship quality differently: A meta-analytic review. European Journal of Social Psychology, 42(4), 406-419.
  14. Fraley R. C., Hudson N. W., Heffernan M. E., Segal N. (2015). Are adult attachment styles categorical or dimensional? A taxometric analysis of general and relationship-specific attachment orientations. Journal of Personality and Social Psychology, 109(2), 354-368.

ตรวจสอบเมื่อ 5 ตุลาคม 2569

เริ่มตอบแล้วลองเทียบผลกับรูปแบบทั้งสี่

เริ่มทำแบบทดสอบ