Μετάβαση στο περιεχόμενο
ECRtest

Τύποι προσκόλλησης στους ενήλικες: ασφάλεια, άγχος και αποφυγή

Τα στυλ προσκόλλησης περιγράφουν πώς ζει κανείς την εγγύτητα: πόσο φοβάται μήπως τη χάσει και πόσο εύκολα στηρίζεται στους άλλους. Στους ενήλικες οι ερευνητές ξεχωρίζουν συνήθως τέσσερα στυλ, και τα ορίζουν δύο άξονες: το άγχος στις κοντινές σχέσεις και η αποφυγή της εγγύτητας.

Από τη συντακτική ομάδα του ECRtest · Ενημέρωση: 16 Νοεμβρίου 2026 · 10 λεπτά ανάγνωσης

Η ουσία

  • Σήμερα οι ερευνητές περιγράφουν πιο συχνά 4 στυλ προσκόλλησης στους ενήλικες, όχι τρία.
  • Το στυλ το ορίζουν δύο άξονες: το άγχος στις κοντινές σχέσεις και η αποφυγή της εγγύτητας.
  • Τα στυλ είναι περιοχές ενός χάρτη που περνούν ομαλά η μία στην άλλη, όχι χωριστά κουτιά.
  • Το στυλ δεν είναι διάγνωση: περιγράφει μοτίβα στις κοντινές σχέσεις και αλλάζει με τις εμπειρίες.

Τι περιγράφει η θεωρία της προσκόλλησης στους ενήλικες

Ο ψυχίατρος John Bowlby περιέγραψε το σύστημα προσκόλλησης ως κάτι έμφυτο: όταν φοβόμαστε, αναζητούμε την εγγύτητα ενός προσώπου που μπορεί να μας προστατέψει, και κοντά του νιώθουμε ασφάλεια (Bowlby, 1969). Για ένα μικρό παιδί αυτά τα πρόσωπα είναι συνήθως οι γονείς. Στην ενήλικη ζωή τον ρόλο τον παίρνουν το ταίρι σου, οι στενοί σου φίλοι και συχνά πάλι οι γονείς σου. Το σύστημα ενεργοποιείται πιο έντονα σε στιγμές πίεσης, αρρώστιας ή αποχωρισμού.

Το στυλ προσκόλλησης δείχνει πώς λειτουργεί συνήθως αυτό το σύστημα σε κάθε άνθρωπο. Για κάποιους ανθρώπους είναι εύκολο να ζητήσουν στήριξη και εξίσου εύκολο να περάσουν χρόνο χωριστά. Άλλοι φοβούνται μήπως τους εγκαταλείψουν, και άλλοι προτιμούν να αντιμετωπίζουν τα δύσκολα χωρίς βοήθεια. Αυτοί οι τρόποι διαμορφώνονται από την εμπειρία, και η ψυχολογία τους μελετά πάνω από μισό αιώνα, από την εποχή του Bowlby.

Μια σημείωση για τα παιδιά: ο δεσμός τους με τους γονείς μελετάται με άλλες μεθόδους, και οι κατηγορίες της παιδικής ηλικίας δεν αντιστοιχούν ένα προς ένα στα στυλ των ενηλίκων. Από εδώ και πέρα η σελίδα αφορά τους ενήλικες και το πώς λειτουργεί το σύστημα των στυλ.

Ασφαλής και ανασφαλής προσκόλληση: τα τέσσερα στυλ με μια ματιά

Παρακάτω είναι τα στυλ προσκόλλησης που συναντάμε στους ενήλικες. Το καθένα έχει τη δική του σελίδα με σημάδια, αιτίες και το πώς αλλάζει, γι’ αυτό εδώ μένουμε στην ουσία. Στη βιβλιογραφία θα τα βρεις και ως «είδη προσκόλλησης» ή με άλλα ονόματα, όπως «απορριπτικό», «ενασχολημένο» ή «φοβικό», όμως αφορούν τις ίδιες τέσσερις περιοχές. Τα τρία στυλ εκτός από το ασφαλές συχνά τα λένε μαζί «ανασφαλής προσκόλληση». Εδώ άγχος σημαίνει την ανησυχία ότι ένα κοντινό σου πρόσωπο θα απομακρυνθεί, θα σε αγαπά λιγότερο ή θα σε αφήσει. Δεν μετρά το άγχος γενικά και δεν είναι διάγνωση. Και η αποφυγή της εγγύτητας μετρά πόσο σε δυσκολεύει η πολλή εγγύτητα και πόσο κρατάς απόσταση.

  1. Ασφαλές. Και οι δύο άξονες κάτω από τον μέσο όρο. Η εγγύτητα δεν τρομάζει, ο χρόνος χωριστά περνά ήρεμα και η στήριξη ζητιέται εύκολα. Περισσότερα στη σελίδα για το ασφαλές στυλ προσκόλλησης.

  2. Αγχώδες. Άγχος πάνω από τον μέσο όρο, αποφυγή κάτω. Ο δεσμός μοιάζει εύθραυστος, οι παύσεις αναστατώνουν και η καθησύχαση χρειάζεται ξανά και ξανά. Πώς λειτουργεί το αγχώδες στυλ προσκόλλησης (λέγεται και αμφιθυμικό), το εξηγεί η δική του σελίδα.

  3. Αποφευκτικό. Αποφυγή πάνω από τον μέσο όρο, άγχος κάτω. Η αυτονομία μοιάζει πιο φυσική από τη στήριξη σε άλλους, και όταν η εγγύτητα γίνεται έντονη, έρχεται η ανάγκη για απόσταση. Περισσότερα για το αποφευκτικό στυλ προσκόλλησης.

  4. Φοβικό-αποφευκτικό. Και οι δύο άξονες πάνω από τον μέσο όρο. Η εγγύτητα τραβά και φοβίζει ταυτόχρονα, γι’ αυτό εμφανίζεται η ταλάντευση «πιο κοντά, μετά πιο μακριά». Το φοβικό-αποφευκτικό στυλ προσκόλλησης λέγεται συχνά αποδιοργανωμένο. Τι σημαίνει στην πραγματικότητα αυτό το όνομα, θα το βρεις στη σελίδα του.

Δύο άξονες αντί για τέσσερα κουτάκια

Για πολύ καιρό το στυλ το διάλεγαν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες: διάβαζαν μερικές περιγραφές και κρατούσαν εκείνη που τους έμοιαζε περισσότερο. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 οι ερευνητές συγκέντρωσαν δεκάδες ερωτηματολόγια και διαπίστωσαν ότι σχεδόν όλα μετρούσαν δύο πράγματα: το άγχος και την αποφυγή (Brennan κ.ά., 1998). Πάνω σε αυτούς τους δύο άξονες είναι χτισμένο το ερωτηματολόγιο ECR-R, στο οποίο βασίζεται το τεστ μας (Fraley κ.ά., 2000).

Μεταγενέστερες μελέτες εξέτασαν αν τα στυλ υπάρχουν ως χωριστές ομάδες ανθρώπων, και η απάντηση ήταν όχι: οι άνθρωποι κατανέμονται ομαλά κατά μήκος των αξόνων, χωρίς απότομα σύνορα (Fraley κ.ά., 2015). Γι’ αυτό τα στυλ τα καταλαβαίνουμε καλύτερα ως περιοχές ενός χάρτη. Ένα σημείο μπορεί να βρίσκεται βαθιά μέσα σε μια περιοχή ή ακριβώς στην άκρη της, και αυτά είναι δύο διαφορετικά αποτελέσματα. Βαθιά μέσα, το σημείο περιγράφει ένα μοτίβο που μάλλον θα αναγνωρίσεις αμέσως. Κοντά στην άκρη, δύο μοτίβα ανακατεύονται.

Τα τέσσερα στυλ στους δύο άξονες

Τα τέσσερα στυλ στους δύο άξονες
ΣτυλΆγχοςΑποφυγήΠοσοστό αποτελεσμάτων
Ασφαλέςχαμηλόχαμηλήπερίπου 32%
Αγχώδεςυψηλόχαμηλήπερίπου 18%
Αποφευκτικόχαμηλόυψηλήπερίπου 19%
Φοβικό-αποφευκτικόυψηλόυψηλήπερίπου 31%

Τα ποσοστά βγαίνουν από τις νόρμες του Fraley με τον δικό μας κανόνα: το όριο κάθε άξονα περνά από τον μέσο όρο του, άρα «χαμηλό» εδώ σημαίνει κάτω από τον μέσο όρο και «υψηλό» από τον μέσο όρο και πάνω.

ΑγχώδεςΦοβικό-αποφευκτικόΑσφαλέςΑποφευκτικό

Βρες το δικό σου σημείο

Το τεστ μετρά και τους δύο άξονες. Δείχνει το στυλ σου και, στην ενδιάμεση ζώνη, και τα γειτονικά.

Κάνε το τεστ
  • 72 δηλώσεις
  • 10-15 λεπτά
  • χωρίς εγγραφή

Η θεωρία του δεσμού: από τον Bowlby στα ερωτηματολόγια

Τα στυλ προσκόλλησης δεν εμφανίστηκαν από τη μια μέρα στην άλλη: η θεωρία χρειάστηκε περίπου τριάντα χρόνια για να φτάσει από την παρατήρηση μικρών παιδιών στα ερωτηματολόγια για ενήλικες. Κάθε βήμα κράτησε ό,τι λειτουργούσε και διόρθωσε ό,τι δεν λειτουργούσε. Αυτοί είναι οι βασικοί σταθμοί.

  1. John Bowlby, 1969. Εξήγησε γιατί ένα παιδί χρειάζεται δεσμό: η εγγύτητα ενός ενήλικα το προστατεύει, και η ανάγκη γι’ αυτήν είναι χτισμένη μέσα μας τόσο βαθιά όσο η πείνα. Ο Bowlby δεν περιέγραψε ακόμη στυλ. Περιέγραψε το ίδιο το σύστημα.

  2. Mary Ainsworth, 1978. Περιέγραψε τα πειράματα της «Ξένης Κατάστασης» (Strange Situation): ένα μικρό παιδί μένει για λίγο με ένα άγνωστο πρόσωπο, και οι ερευνητές παρατηρούν πώς υποδέχεται τη μητέρα του όταν εκείνη επιστρέφει. Το βιβλίο της του 1978 έδωσε τρία μοτίβα: ασφαλές, αποφευκτικό και αγχώδες-αμφιθυμικό (Ainsworth κ.ά., 1978).

  3. Cindy Hazan και Phillip Shaver, 1987. Μετέφεραν την ιδέα στον έρωτα των ενηλίκων. Αναγνώστες μιας εφημερίδας διάλεξαν, ανάμεσα σε τρεις σύντομες περιγραφές, εκείνη που τους ταίριαζε περισσότερο, και η κατανομή θύμιζε πολύ αυτή που είχε βρεθεί στα παιδιά (Hazan και Shaver, 1987).

  4. Mary Main και Judith Solomon, 1990. Πρόσεξαν ότι η συμπεριφορά ορισμένων παιδιών δεν χωρούσε σε κανένα μοτίβο: κινούνταν προς τη μητέρα τους και ξαφνικά πάγωναν. Έτσι στην παιδική ηλικία προστέθηκε μια τέταρτη κατηγορία: το αποδιοργανωμένο μοτίβο (Main και Solomon, 1990).

  5. Kim Bartholomew, 1991. Διέκρινε στους ενήλικες δύο είδη αποφυγής: ένα ήρεμο, με θετική εικόνα για τον εαυτό, και ένα φοβικό, με αμφιβολίες για τον εαυτό. Έτσι τα στυλ των ενηλίκων έγιναν τέσσερα (Bartholomew και Horowitz, 1991).

  6. Κλίμακες αντί για περιγραφές, 1998. Η επιλογή περιγραφής έδωσε τη θέση της στη μέτρηση: πρώτα ήρθε το ECR (Brennan κ.ά., 1998) και μετά το ECR-R, που μετρά κάθε άξονα με 18 δηλώσεις και συγκρίνει τις τιμές με τις νόρμες ενός μεγάλου δείγματος (Fraley κ.ά., 2000).

Γιατί τέσσερα στυλ και όχι τρία

Τα δημοφιλή άρθρα απαριθμούν ακόμη συχνά τρία στυλ: ασφαλές, αγχώδες και αποφευκτικό. Αυτό είναι το σχήμα των Hazan και Shaver, μεταφερμένο από τις παρατηρήσεις στα παιδιά, και πολλοί ιστότοποι το χρησιμοποιούν μέχρι σήμερα. Όμως ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν σαφές ότι η ετικέτα «αποφευκτικό» έκρυβε δύο διαφορετικές εμπειρίες (Bartholomew, 1990).

Για ένα άτομο η απόσταση έρχεται εύκολα: νιώθει σιγουριά για τον εαυτό του και έχει συνηθίσει να ζει χωρίς συνεχή εγγύτητα. Ένα άλλο κρατά απόσταση από φόβο: θέλει την εγγύτητα, αλλά περιμένει ότι μέσα σε αυτήν θα πληγωθεί. Από έξω μοιάζουν, όμως όσα νιώθουν είναι σχεδόν αντίθετα, και χρειάζονται άλλη βοήθεια.

Δύο άξονες σχηματίζουν φυσικά τέσσερις περιοχές, γι’ αυτό ο χάρτης έχει τέσσερα στυλ. Ωστόσο το φοβικό-αποφευκτικό στυλ δεν ταυτίζεται με την «αποδιοργανωμένη» κατηγορία, που εντοπίζεται με παρατήρηση μικρών παιδιών ή, στους ενήλικες, με μια δομημένη συνέντευξη. Τα αποτελέσματα της συνέντευξης και του ερωτηματολογίου σχεδόν δεν επικαλύπτονται (Roisman κ.ά., 2007). Γι’ αυτό τα αποτελέσματά μας έχουν τέσσερα στυλ και όχι τρία, και γι’ αυτό κάθε στυλ έχει εδώ τη δική του σελίδα.

Η ενδιάμεση ζώνη: όταν ένα στυλ δεν αρκεί

Τα όρια ανάμεσα στις περιοχές περνούν από τον μέσο όρο κάθε άξονα στις νόρμες του Fraley. Αν ένα σημείο βρίσκεται πολύ κοντά σε ένα όριο, σε απόσταση μικρότερη από το ένα τέταρτο της τυπικής απόκλισης του άξονα, μία μόνο ετικέτα θα ήταν τραβηγμένη, γι’ αυτό το αποτέλεσμα αναφέρει και τα γειτονικά στυλ. Αυτό συμβαίνει σε περίπου 34% των ανθρώπων, άρα δεν είναι κάτι σπάνιο.

Το στυλ, εξάλλου, δεν είναι πάντα ίδιο σε όλες τις σχέσεις. Το πρώτο μέρος του τεστ ρωτά για τις ερωτικές σχέσεις και το δεύτερο, ένα ένα, για τον κοντινό σου κύκλο γενικά, τη μητέρα σου, τον πατέρα σου και την πιο στενή σου φιλία. Συχνά με ένα πρόσωπο το στυλ είναι ασφαλές και με ένα άλλο αγχώδες (Fraley κ.ά., 2011). Γι’ αυτό είναι πιο σωστό να βλέπουμε το στυλ ως περιγραφή του πώς ζεις την εγγύτητα τώρα, όχι ως γνώρισμα για όλη τη ζωή. Σε έξι μήνες το σημείο σου μπορεί να βρίσκεται κάπου αλλού.

Ένα αποτέλεσμα στο όριο ανάμεσα σε δύο στυλ δεν είναι λάθος του τεστ. Δείχνει ότι και τα δύο γειτονικά μοτίβα σού είναι γνώριμα, και αξίζει να διαβάσεις και για τα δύο: συχνά οι άνθρωποι αναγνωρίζουν τον εαυτό τους πιο καθαρά ακριβώς σε αυτό το μείγμα παρά σε μία μόνο ετικέτα.

Ερωτήσεις για τα στυλ προσκόλλησης

  1. Ποιο στυλ προσκόλλησης συναντάμε πιο συχνά;
    Εξαρτάται από τον τρόπο μέτρησης. Σε έρευνες όπου κάθε άτομο επιλέγει την πιο ταιριαστή από τρεις περιγραφές, πρώτο έρχεται το ασφαλές στυλ: 59% σε ένα δείγμα από τις ΗΠΑ (Mickelson κ.ά., 1997). Όταν κάθε άξονας χωρίζεται στον μέσο όρο του, σύμφωνα με τις νόρμες του Fraley, το ασφαλές και το φοβικό-αποφευκτικό στυλ βγαίνουν περίπου ισάξια, γύρω στο ένα τρίτο το καθένα.
  2. Υπάρχει «καλύτερο» στυλ προσκόλλησης;
    Οι σχέσεις κυλούν συνήθως πιο ομαλά με ασφαλές στυλ: στις έρευνες τόσο το άγχος όσο και η αποφυγή συνδέονται με λιγότερο ικανοποιητικές σχέσεις (Li και Chan, 2012). Αυτό όμως δεν είναι ετυμηγορία για κανέναν άνθρωπο. Κάθε στυλ βοήθησε κάποτε ένα άτομο να προσαρμοστεί στο περιβάλλον του, κάθε στυλ έχει δυνατά σημεία και κάθε στυλ μπορεί να αλλάξει.
  3. Τα στυλ προσκόλλησης τα όρισε ο Bowlby;
    Ο ίδιος ο Bowlby δεν ταξινόμησε τους ανθρώπους σε στυλ: περιέγραψε το σύστημα προσκόλλησης ως κάτι που έχουμε όλοι. Τα στυλ ήρθαν αργότερα, με τις παρατηρήσεις της Mary Ainsworth σε μικρά παιδιά, και τα στυλ των ενηλίκων ακόμη αργότερα, με τους Hazan και Shaver και με την Bartholomew. Άρα η φράση «τα τέσσερα στυλ του Bowlby» είναι ανακριβής: τα τέσσερα στυλ των ενηλίκων ήρθαν μετά από αυτόν.
  4. Είναι το στυλ προσκόλλησης το ίδιο με την προσωπικότητα;
    Τα γνωρίσματα της προσωπικότητας περιγράφουν έναν άνθρωπο γενικά, ενώ το στυλ προσκόλλησης αφορά ειδικά τις κοντινές σχέσεις: τον φόβο μήπως χάσεις ένα κοντινό σου πρόσωπο και το πόσο εύκολα στηρίζεσαι στους άλλους. Συσχετίσεις με τα γνωρίσματα της προσωπικότητας υπάρχουν, αλλά είναι μέτριες (Noftle και Shaver, 2006). Έτσι ένα κοινωνικό, εξωστρεφές άτομο μπορεί κάλλιστα να έχει αποφευκτικό στυλ.

Σελίδες για τα τέσσερα στυλ

Πηγές (14)

  1. Bowlby J. (1969). Attachment and Loss: Vol. 1. Attachment. New York: Basic Books.
  2. Ainsworth M. D. S., Blehar M. C., Waters E., Wall S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation. Hillsdale, NJ: Erlbaum.
  3. Hazan C., Shaver P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511-524.
  4. Bartholomew K. (1990). Avoidance of intimacy: An attachment perspective. Journal of Social and Personal Relationships, 7(2), 147-178.
  5. Main M., Solomon J. (1990). Procedures for identifying infants as disorganized/disoriented during the Ainsworth Strange Situation. In M. T. Greenberg, D. Cicchetti, E. M. Cummings (Eds.), Attachment in the preschool years: Theory, research, and intervention (pp. 121-160). Chicago: University of Chicago Press.
  6. Bartholomew K., Horowitz L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226-244.
  7. Mickelson K. D., Kessler R. C., Shaver P. R. (1997). Adult attachment in a nationally representative sample. Journal of Personality and Social Psychology, 73(5), 1092-1106.
  8. Brennan K. A., Clark C. L., Shaver P. R. (1998). Self-report measurement of adult attachment: An integrative overview. In J. A. Simpson, W. S. Rholes (Eds.), Attachment theory and close relationships (pp. 46-76). New York: Guilford Press.
  9. Fraley R. C., Waller N. G., Brennan K. A. (2000). An item response theory analysis of self-report measures of adult attachment. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 350-365.
  10. Noftle E. E., Shaver P. R. (2006). Attachment dimensions and the big five personality traits. Journal of Research in Personality, 40(2), 179-208.
  11. Roisman G. I., Holland A., Fortuna K., Fraley R. C., Clausell E., Clarke A. (2007). The Adult Attachment Interview and self-reports of attachment style: An empirical rapprochement. Journal of Personality and Social Psychology, 92(4), 678-697.
  12. Fraley R. C., Heffernan M. E., Vicary A. M., Brumbaugh C. C. (2011). The Experiences in Close Relationships - Relationship Structures Questionnaire. Psychological Assessment, 23(3), 615-625.
  13. Li T., Chan D. K.-S. (2012). How anxious and avoidant attachment affect romantic relationship quality differently: A meta-analytic review. European Journal of Social Psychology, 42(4), 406-419.
  14. Fraley R. C., Hudson N. W., Heffernan M. E., Segal N. (2015). Are adult attachment styles categorical or dimensional? A taxometric analysis of general and relationship-specific attachment orientations. Journal of Personality and Social Psychology, 109(2), 354-368.

Έλεγχος: 5 Οκτωβρίου 2026

Κάνε το τεστ και βρες το δικό σου σημείο στον χάρτη.

Κάνε το τεστ