Μετάβαση στο περιεχόμενο
ECRtest

Αλλάζει ο τύπος προσκόλλησης: τι σημαίνει αποκτημένη ασφάλεια

Το στυλ προσκόλλησής σου μπορεί να μείνει σταθερό για χρόνια, όμως δεν είναι αμετάβλητο: αλλάζει με την ηλικία, σε νέες σχέσεις, στην ψυχοθεραπεία. Την ασφάλεια που χτίστηκε αργότερα στη ζωή τη λέμε αποκτημένη ασφάλεια. Εδώ θα δεις τι έχει βρει η έρευνα, τι βοηθά και γιατί η αλλαγή έρχεται αργά.

Από τη συντακτική ομάδα του ECRtest · Ενημέρωση: 16 Νοεμβρίου 2026 · 10 λεπτά ανάγνωσης

Η ουσία

  • Το στυλ προσκόλλησης αλλάζει, αλλά αργά: μέσα σε μήνες και χρόνια, όχι σε μια εβδομάδα.
  • Προς ένα πιο ασφαλές στυλ οδηγούν κυρίως οι επαναλαμβανόμενες εμπειρίες με ανθρώπους που στέκονται δίπλα σου.
  • Μετά την ψυχοθεραπεία το στυλ συνήθως γίνεται πιο ασφαλές και το άγχος στις κοντινές σχέσεις μειώνεται.
  • Η αποκτημένη ασφάλεια δεν σβήνει το παρελθόν, αλλάζει όμως τον τρόπο που στέκεσαι απέναντί του.

Πόσο σταθερό μένει το στυλ με τα χρόνια;

Η σύντομη απάντηση: αλλάζει, αλλά αργά. Μια μετα-ανάλυση συγκέντρωσε 127 έρευνες που παρακολούθησαν το στυλ προσκόλλησης από τη βρεφική ηλικία έως τα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσης. Οι ίδιοι άνθρωποι ξαναμετρήθηκαν μετά από δύο εβδομάδες έως και 29 χρόνια, και η συσχέτιση ανάμεσα στις πρώτες και στις επόμενες μετρήσεις ήταν περίπου 0,39 (Pinquart κ.ά., 2013). Πρόκειται για μέτρια σταθερότητα: υπαρκτή, αλλά κάθε άλλο παρά πλήρης, και για πολλούς ανθρώπους η εικόνα αλλάζει με τα χρόνια.

Και στην ενήλικη ζωή το στυλ συνεχίζει να αλλάζει. Σε μια έρευνα που ακολούθησε τους ίδιους ανθρώπους από την εφηβεία ως τα γηρατειά, το άγχος στις κοντινές σχέσεις μειωνόταν κατά μέσο όρο με την ηλικία, πιο καθαρά στη μέση ηλικία και αργότερα. Εδώ άγχος σημαίνει την ανησυχία ότι ένα κοντινό σου πρόσωπο θα απομακρυνθεί, θα σε αγαπά λιγότερο ή θα σε αφήσει. Δεν μετρά το άγχος γενικά και δεν είναι διάγνωση. Η αποφυγή της εγγύτητας, δηλαδή πόσο σε δυσκολεύει η πολλή εγγύτητα και πόσο κρατάς απόσταση, μειωνόταν σιγά σιγά σε όλη τη διάρκεια της ζωής (Chopik κ.ά., 2019). Τα άτομα που είχαν σχέση είχαν συνήθως λιγότερο άγχος και λιγότερη αποφυγή.

Γι’ αυτό η πιο χρήσιμη ερώτηση είναι τι ακριβώς κάνει ένα στυλ να αλλάξει. Ένα στυλ κρατιέται όσο η εμπειρία το επιβεβαιώνει και αλλάζει όταν η εμπειρία αρχίζει να λέει μια άλλη ιστορία (Fraley και Roisman, 2019). Η αλλαγή μπορεί να πάει και προς τις δύο κατευθύνσεις: οι μεγάλες απώλειες μπορεί να φέρουν περισσότερη επιφυλακτικότητα, και οι καλές σχέσεις μπορεί να ξαναφέρουν την αίσθηση ασφάλειας.

Τι είναι η αποκτημένη ασφάλεια;

Ο όρος γεννήθηκε σε έρευνες που χρησιμοποιούσαν τη συνέντευξη Adult Attachment Interview (AAI). Οι συμμετέχοντες μιλούν για τα παιδικά τους χρόνια, και αυτό που αξιολογείται δεν είναι τα ίδια τα γεγονότα, αλλά πόσο συνεκτική και ανοιχτή είναι η αφήγηση. Τα άτομα που περιέγραφαν δύσκολες πρώτες σχέσεις με τους γονείς τους, αλλά μιλούσαν γι’ αυτές με τη συνοχή των ενηλίκων με ασφαλές στυλ, οι ερευνητές τα ονόμασαν «earned secure» (Pearson κ.ά., 1994). Από εκεί προέρχεται ο όρος αποκτημένη ασφάλεια, στα αγγλικά «earned security».

Αυτό το είδος ασφάλειας δεν σβήνει το παρελθόν. Στην ίδια έρευνα, καταθλιπτικά συμπτώματα σε κλινικό επίπεδο είχε το 40% της ομάδας με αποκτημένη ασφάλεια και μόνο το 10% των ατόμων που περιέγραφαν παιδικά χρόνια με στήριξη. Η εμπειρία μένει. Αλλάζει ο τρόπος που την κουβαλάς και ο τρόπος που χτίζεις τις σχέσεις σου σήμερα.

Υπάρχει όμως μια επιφύλαξη. Όταν οι ερευνητές σύγκριναν τις αφηγήσεις ενηλίκων με παρατηρήσεις από τα πραγματικά παιδικά τους χρόνια, μια παιδική ηλικία που θυμούνταν ως δύσκολη δεν συμφωνούσε πάντα με όσα είχαν δει τότε οι παρατηρητές (Roisman κ.ά., 2002). Πάντως, τα άτομα που είχαν ανασφαλές στυλ στη βρεφική ηλικία, αλλά ασφαλές στη συνέντευξη ως ενήλικες, έχτισαν αργότερα πετυχημένες κοντινές σχέσεις, και ένα μεγάλο μέρος τους δεν είχε αξιοσημείωτες συναισθηματικές δυσκολίες.

Το τεστ μας δεν εξετάζει την ιστορία των παιδικών σου χρόνων. Μετρά τι σημαίνει για σένα η εγγύτητα σήμερα. Γι’ αυτό δεν ξεχωρίζει την αποκτημένη ασφάλεια από εκείνη που υπήρχε από την αρχή. Μπορεί όμως να δείξει αλλαγή: αν σε έναν χρόνο το σημείο σου είναι πιο κοντά στην περιοχή του ασφαλούς στυλ, κάτι αλλάζει.

ΑγχώδεςΦοβικό-αποφευκτικόΑσφαλέςΑποφευκτικό

Κράτα το σημερινό σου σημείο

Κάνε το τεστ σήμερα και θα έχεις ένα σημείο να συγκρίνεις σε λίγους μήνες.

Κάνε το τεστ
  • 72 δηλώσεις
  • 10-15 λεπτά
  • χωρίς εγγραφή

Τι βοηθά: οι εμπειρίες στις σχέσεις

Ο πιο μελετημένος δρόμος προς ένα ασφαλέστερο στυλ περνά από τις σχέσεις. Ένα θεωρητικό μοντέλο περιγράφει δύο ξεχωριστές διαδικασίες (Arriaga κ.ά., 2018). Το άγχος υποχωρεί με εμπειρίες που χτίζουν την εμπιστοσύνη στον εαυτό σου: όταν σε εκτιμούν, όταν στηρίζουν τους στόχους σου, όταν δίνουν σημασία στις επιτυχίες σου. Η αποφυγή μαλακώνει όταν το να στηριχτείς σε έναν άλλο άνθρωπο βγαίνει σε καλό: ζήτησες βοήθεια και δεν έχασες την ελευθερία σου ούτε δέχτηκες κριτική.

Μία καλή στιγμή δεν ξαναγράφει ένα εσωτερικό μοντέλο λειτουργίας, δηλαδή το σύνολο των προσδοκιών που κουβαλάς για την εγγύτητα. Χρειάζονται πολλές μικρές επιβεβαιώσεις: η απάντηση έρχεται την ώρα που είχε ειπωθεί, μετά από έναν καβγά και οι δύο ξαναγυρίζουν στην κουβέντα, ένα αίτημα πραγματικά ακούγεται. Γι’ αυτό η αλλαγή μαζεύεται αθόρυβα και συνήθως τη βλέπεις μόνο όταν κοιτάξεις πίσω.

Οι έρευνες πάνω σε αυτό το μοντέλο γίνονται κυρίως με ζευγάρια, όμως το στυλ προσκόλλησης φαίνεται και στις φιλίες και στην οικογένεια. Αν αυτή την περίοδο δεν έχεις ερωτική σχέση, η πόρτα δεν έχει κλείσει: με τους φίλους σου μπορείς να εξασκηθείς σε νέους τρόπους να ζητάς ό,τι χρειάζεσαι και να ανταποκρίνεσαι στους άλλους, και σε μελλοντικές σχέσεις ίσως αναγνωρίσεις νωρίτερα ένα γνώριμο μοτίβο.

Τι βοηθά: η ψυχοθεραπεία

Μια ανασκόπηση ερευνών που μέτρησαν το στυλ προσκόλλησης πριν και μετά την ψυχοθεραπεία βρήκε ότι κατά μέσο όρο το στυλ γινόταν πιο ασφαλές και το άγχος στις κοντινές σχέσεις μειωνόταν, σε διαφορετικές μεθόδους, πλαίσια και ομάδες θεραπευόμενων. Για την αποφυγή η εικόνα δεν είναι ακόμη σαφής (Taylor κ.ά., 2015).

Δεν χρειάζεται κάποια ειδική «θεραπεία προσκόλλησης». Πολλοί ειδικοί βλέπουν τη θεραπευτική σχέση ως μέρος της δουλειάς: έναν χώρο όπου μπορείς να δείξεις την ευαλωτότητά σου, να μιλήσεις για δύσκολα πράγματα και να μην το μετανιώσεις. Κι αυτή η εμπειρία ξαναγράφει τις προσδοκίες σου για την εγγύτητα.

Η ψυχοθεραπεία δεν είναι προϋπόθεση για να αλλάξει κάτι. Αν όμως το άγχος ή ο φόβος της εγγύτητας μπαίνουν εμπόδιο στη ζωή σου, κρατούν χρόνια ή συνδέονται με επώδυνες εμπειρίες, η δουλειά συνήθως προχωρά πιο εύκολα και με μεγαλύτερη ασφάλεια μαζί με έναν ψυχολόγο ή ψυχίατρο παρά χωρίς βοήθεια. Ψάξε ένα πρόσωπο με το οποίο νιώθεις άνετα να μιλάς: η εμπιστοσύνη σε αυτόν τον άνθρωπο συχνά μετρά περισσότερο από τη μέθοδο που ακολουθεί.

Τι περνά από το χέρι σου

Χωρίς σχέσεις ή ψυχοθεραπεία το στυλ σου μάλλον δεν θα αλλάξει πολύ, όμως η προσοχή στον εαυτό σου κάνει κάθε εμπειρία να μετρά περισσότερο. Οι παρακάτω συνήθειες βοηθούν περισσότερο όταν τις εξασκείς τακτικά, όχι μόνο πότε πότε.

  • Πρόσεξε τη στιγμή. Το άγχος και η παρόρμηση να απομακρυνθείς ξυπνούν γρήγορα. Πριν κάνεις οτιδήποτε, δώσε ένα όνομα σε αυτό που συμβαίνει, έστω και από μέσα σου. Αυτό και μόνο δημιουργεί μια παύση.
  • Σύγκρινε τις υποθέσεις με τα γεγονότα. Το «Δεν μου απάντησε, άρα κάτι δεν πάει καλά με εμένα» ακούγεται σαν συμπέρασμα, αλλά είναι μόνο μια υπόθεση. Αναρωτήσου τι άλλο θα μπορούσε να εξηγεί τη σιωπή.
  • Δοκίμασε καινούργια πράγματα σε μικρές δόσεις. Ζήτα λίγη βοήθεια, αν έχεις μάθει να τα βγάζεις πέρα με όλα χωρίς να ζητάς τίποτα. Περίμενε λίγο πριν βγάλεις συμπέρασμα, αν έχεις συνηθίσει να βεβαιώνεσαι αμέσως ότι όλα είναι καλά.
  • Δώσε συνοχή στην ιστορία σου. Μια συνεκτική αφήγηση του παρελθόντος είναι ακριβώς αυτό που ξεχωρίζει την αποκτημένη ασφάλεια στη συνέντευξη. Μια κουβέντα με έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι ή το γράψιμο μπορούν να σε βοηθήσουν να ενώσεις κομμάτια που κάποτε έμοιαζαν σκόρπια.

Ένας διαφορετικός δρόμος για κάθε στυλ

Οι διαδικασίες είναι ίδιες για όλους, αλλά κάθε στυλ έχει τον δικό του βασικό μοχλό.

  • Με αγχώδες στυλ προσκόλλησης (λέγεται και αμφιθυμικό) βοηθά συνήθως περισσότερο μια σταθερότητα που στηρίζεται στον εαυτό σου και σε αρκετούς ανθρώπους, ώστε η ηρεμία σου να μην κρέμεται από μία μόνο απάντηση. Τα βήματα θα τα βρεις στη σελίδα για το αγχώδες στυλ.
  • Στο αποφευκτικό στυλ κάνουν καλό οι θετικές εμπειρίες στήριξης σε άλλους: μικρά αιτήματα για βοήθεια που αφήνουν άθικτη την ελευθερία σου. Περισσότερα στη σελίδα για το αποφευκτικό στυλ.
  • Στο φοβικό-αποφευκτικό στυλ προσκόλλησης (λέγεται συχνά αποδιοργανωμένο) μετράνε και τα δύο είδη εμπειρίας, γι’ αυτό η αλλαγή μπορεί να πάρει περισσότερο χρόνο, ειδικά όταν η εγγύτητα συνδέεται με πόνο. Πώς να την προσεγγίσεις με ήπιο τρόπο θα δεις στη σελίδα για το φοβικό-αποφευκτικό στυλ.
  • Και το ασφαλές στυλ μπορεί να αλλάξει, μετά από απώλειες ή επώδυνους χωρισμούς. Τι βοηθά να προστατευτεί θα βρεις στη σελίδα για το ασφαλές στυλ.

Η απάντηση στο πώς φτάνεις σε ένα πιο ασφαλές στυλ μοιάζει λοιπόν λίγο διαφορετική για κάθε άνθρωπο, και το καλύτερο σημείο για να την ψάξεις είναι η σελίδα του δικού σου στυλ.

Πόσο χρόνο παίρνει η αλλαγή;

Δεν υπάρχει σταθερό χρονοδιάγραμμα. Οι έρευνες παρακολουθούν πώς αλλάζει το στυλ με τον καιρό, σε διάστημα μηνών και ετών, και ο ρυθμός διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Υποσχέσεις του τύπου «άλλαξε το στυλ σου σε έναν μήνα» δεν συμφωνούν με τα δεδομένα. Ένας μήνας φτάνει για να ξεκινήσεις: να προσέξεις τις αντιδράσεις σου και να δοκιμάσεις τα πρώτα βήματα. Η αλλαγή θέσης στον χάρτη φαίνεται συνήθως αργότερα.

Η αλλαγή σπάνια πάει σε ευθεία γραμμή. Μια δύσκολη περίοδος, μια αρρώστια ή ένας χωρισμός μπορεί να φέρουν πίσω για λίγο παλιές αντιδράσεις, και αυτό δεν σε γυρίζει στην αφετηρία. Κοίτα τη γενική κατεύθυνση μέσα στους μήνες, όχι ένα άσχημο βράδυ. Για τους ανθρώπους που ζουν εδώ και χρόνια με έντονο άγχος ή φόβο της εγγύτητας, η διαδικασία μπορεί να κρατήσει χρόνια, και αυτό δεν είναι σημάδι αποτυχίας.

Ο στόχος, άλλωστε, δεν είναι υποχρεωτικά η περιοχή του ασφαλούς στυλ. Για πολλούς ανθρώπους μετρά περισσότερο να πάψουν ο φόβος και το άγχος να παίρνουν αποφάσεις στη θέση τους, και η εγγύτητα να γίνει επιλογή και όχι δοκιμασία.

Πώς θα καταλάβεις ότι κάτι αλλάζει

Ο πιο απλός τρόπος είναι να συγκρίνεις σημεία στον χάρτη. Κάνε το τεστ τώρα και ξανά σε λίγους μήνες, απαντώντας για την ίδια σχέση. Μικρές διακυμάνσεις υπάρχουν ακόμη κι όταν τίποτα δεν έχει αλλάξει, γι’ αυτό μετρά περισσότερο η κατεύθυνση: πήγε το σημείο σου από την εξωτερική άκρη της περιοχής του προς το κέντρο του χάρτη ή πέρασε ακόμη και μια γραμμή; Πώς διαβάζεται μια τέτοια σύγκριση θα δεις στον οδηγό μας για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων του ECR-R.

Υπάρχουν και σημάδια που το τεστ δεν μετρά. Οι καβγάδες τελειώνουν πιο γρήγορα. Γίνεται πιο εύκολο να ζητάς βοήθεια. Ένα κενό στα μηνύματα τρομάζει λιγότερο, και η παρόρμηση να κλειστείς περνά πριν κάνει ζημιά. Αξίζει να προσέχεις και αυτά τα μικρά: η αλλαγή συχνά φαίνεται πρώτα εκεί και μετά στις βαθμολογίες σου.

Αν θέλεις να στηριχτείς σε κάτι περισσότερο από τις δικές σου εντυπώσεις, ρώτα τους ανθρώπους που είναι κοντά σου αν έχουν δει κάποια διαφορά. Συχνά αυτοί βλέπουν πρώτοι ότι έχεις ηρεμήσει ή ότι ανοίγεσαι πιο εύκολα.

Ερωτήσεις για την αλλαγή

  1. Πρέπει οπωσδήποτε να απευθυνθώ σε ψυχολόγο;
    Όχι. Πολλοί άνθρωποι φτάνουν σε ένα πιο ασφαλές στυλ μέσα από καλές σχέσεις και προσέχοντας πώς αντιδρούν. Αν όμως το άγχος ή ο φόβος της εγγύτητας διαταράσσουν σοβαρά τη ζωή σου, κρατούν εδώ και χρόνια ή έχουν τις ρίζες τους σε επώδυνες εμπειρίες, η στήριξη ενός ψυχολόγου ή ψυχιάτρου συνήθως κάνει την αλλαγή πιο εύκολη και πιο ασφαλή.
  2. Μπορεί να χαθεί το ασφαλές στυλ;
    Ναι. Απώλειες, επώδυνοι χωρισμοί και μεγάλες περίοδοι στρες μπορεί να σπρώξουν προς το άγχος ή την επιφυλακτικότητα, μια κατανοητή αντίδραση σε δύσκολες εμπειρίες. Νέες σχέσεις στις οποίες μπορείς να βασιστείς φέρνουν συχνά πίσω την αίσθηση ασφάλειας. Κι αν ξέρεις τις αντιδράσεις σου, περνάς μια τέτοια περίοδο πιο ήπια, χωρίς να βγάζεις συμπεράσματα για τον εαυτό σου.
  3. Βοηθούν τα βιβλία και τα σεμινάρια για τα στυλ προσκόλλησης;
    Μπορούν να σε βοηθήσουν να καταλάβεις τις αντιδράσεις σου και να βρεις λέξεις γι’ αυτές, και αυτό είναι ένα καλό πρώτο βήμα. Ένα στυλ όμως αλλάζει μέσα από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες, όχι μόνο με τη γνώση. Τα βιβλία δουλεύουν καλύτερα μαζί με την πράξη: δοκίμασε όσα διαβάζεις σε μια σχέση, με φίλους ή στην ψυχοθεραπεία, και πρόσεξε τι γίνεται.
  4. Τι γίνεται αν το σημείο μου δεν έχει μετακινηθεί μέσα σε έξι μήνες;
    Συμβαίνει συχνά: τα στυλ αλλάζουν αργά, και έξι μήνες δεν είναι πολύς καιρός. Κοίτα πέρα από το όνομα του στυλ, στις βαθμολογίες σου: μερικές φορές ένα σημείο μετακινείται μέσα στην ίδια περιοχή. Σύγκρινε επίσης πώς χειρίζεσαι σήμερα τους καβγάδες και τις σιωπές με το πώς τα χειριζόσουν πριν από έξι μήνες. Η αλλαγή φαίνεται συχνά πιο καθαρά στην καθημερινότητα παρά στον χάρτη.

Πηγές (7)

Κάνε το τεστ και κράτα το σημείο εκκίνησής σου.

Κάνε το τεστ