ข้ามไปยังเนื้อหา
ECRtest

ความผูกพันแบบหวาดกลัวในชีวิตคู่ เข้าใกล้แล้วถอย

ความผูกพันแบบกลัวและหลีกเลี่ยง (fearful-avoidant attachment) หรือแบบหวาดกลัว อาจเห็นได้ตอนที่ช่วงสนิทกันสลับกับช่วงที่ขอถอย บางคนเผลอลองใจเพื่อดูว่าอีกฝ่ายจะอยู่ต่อไหม ที่มาของปฏิกิริยานี้ช่วยให้คนสองคนเข้าใจว่าควรดูแลเรื่องไหนก่อน

เขียนโดย กองบรรณาธิการ ECRtest · อัปเดต 21 พฤศจิกายน 2569 · ใช้เวลาอ่าน 2 นาที

สรุปสั้น ๆ

  • จังหวะเข้าใกล้แล้วถอยมักเกิดเมื่อความอยากสนิทมาพร้อมกับความกลัวว่าจะเจ็บ
  • การลองใจมักเกิดก่อนรู้ตัว เพราะกลัวว่าอีกฝ่ายอาจไม่อยู่ด้วยต่อ
  • เมื่อรู้สึกผูกพันมากขึ้น ความกลัวว่าจะสูญเสียคนรักอาจพาให้ถอยออกมาก่อน
  • รักษาคำที่รับปาก พูดตรง ๆ และเคารพขอบเขตของทั้งสองคนอาจช่วยได้

ช่วงที่เข้าใกล้แล้วถอยมีหน้าตาอย่างไร

ตอนที่มีความผูกพันแบบนี้ คนคนหนึ่งอาจคุยใกล้ชิดได้หลายสัปดาห์ แล้วอยากถอย พออยู่ห่างก็กลับมาอยากติดต่ออีกครั้ง จากที่คนรักเห็น จังหวะนี้อาจดูเหมือนเปลี่ยนใจไปมา ส่วนคนที่กำลังถอยอาจอยากรักษาความสัมพันธ์ไว้พร้อมกับป้องกันตัวเองจากความเจ็บ ความรู้สึกทั้งสองด้านมักมาให้เห็นในเรื่องที่เกิดขึ้นธรรมดา ๆ ระหว่างคบกัน

  1. ช่วงแรกเปิดใจมาก. สัปดาห์แรก ๆ อีกฝ่ายอาจแสดงความใส่ใจและเล่าเรื่องของตัวเองมาก เพราะอยากมีความใกล้ชิดมานาน พอเริ่มเห็นชีวิตของกันและกันชัดขึ้น ความคิดว่า “ถ้ารู้จักฉันมากกว่านี้แล้วจะไปไหม?” อาจดังขึ้น เวลาที่เคยคุยได้อย่างอบอุ่นก็เริ่มน้อยลง

  2. เริ่มกังวลเมื่ออยู่ห่าง. แม้คนรักจะดูห่างไปแค่วันเดียว ความกังวลก็อาจทำให้อยากกลับไปหา บางคนส่งข้อความ ชวนพบกัน หรือถามว่ายังรู้สึกดีต่อกันอยู่ไหม การอยู่ห่างแบบที่ตัวเองเพิ่งขออาจกลายเป็นเรื่องรับมือยากในเวลาไม่นาน

  3. ทะเลาะแล้ววกกลับที่เดิม. เมื่อเห็นไม่ตรงกัน ตอนแรกอาจอยากให้อีกฝ่ายคุยทันที พอพูดได้ไม่จบประโยคกลับเงียบหรือเดินออกไป คนรักจับทางไม่ทันว่าควรอยู่คุยต่อไหม ในไม่กี่นาที ความอยากเข้าใกล้และความอยากมีพื้นที่อาจสลับขึ้นมาเด่นคนละครั้ง

  4. ใจไม่สงบในช่วงที่ทุกอย่างดี. แม้ไม่มีเรื่องให้เถียง ความสงบอาจทำให้คนที่เคยกังวลรอว่าจะเกิดอะไรขึ้น เหมือนช่วงเงียบก่อนฝนตั้งเค้า บางครั้งจึงอยากลองถามหรือสะกิดให้มีเรื่อง เพราะจะได้หยุดค้างอยู่กับความไม่แน่ใจสักที

ทำไมบางคนลองเชิงเพื่อดูว่าอีกฝ่ายยังอยู่ไหม

การลองใจมักซ่อนคำถามประมาณว่า “จะยังอยู่กับฉันไหม ถ้า…” ส่วนใหญ่เกิดขึ้นโดยไม่ได้วางแผนและอาจยังไม่ทันรู้ตัว งานวิจัยเรื่องความไวต่อการถูกปฏิเสธช่วยอธิบายด้านที่กังวลกับความสัมพันธ์ คนที่คาดว่าจะถูกปฏิเสธมักตีความท่าทีที่ยังไม่ชัดว่าเป็นการปฏิเสธได้ง่ายขึ้น และตอบสนองแรงขึ้น (Downey & Feldman, 1996) เมื่ออยู่ในชีวิตคู่ ความพยายามจะให้คำถามนี้มีคำตอบอาจออกมาในหลายรูป

  1. ถอยดูว่าอีกฝ่ายจะตามไหม. เว้นการติดต่อไปวันสองวัน ตอบสั้นกว่าปกติ แล้วคอยดูว่าคนรักจะเป็นฝ่ายทักมาหาหรือเปล่า พออีกฝ่ายทักมา ความกังวลอาจคลายลงได้พักหนึ่งก่อนจะกลับมาอีก

  2. พูดว่า “ไม่มีฉันคงดีกว่า”. ประโยคนี้อาจฟังเหมือนเจ้าตัวอยากปฏิเสธความสัมพันธ์ ขณะที่บางครั้งกำลังหวังว่าจะได้ยินว่าอีกฝ่ายยังอยากอยู่ด้วย เบื้องหลังอาจเป็นความกลัวจริง ๆ ว่าจะถูกทิ้งและอยากได้คำตอบที่จะช่วยให้ใจสงบลง

  3. ชวนเถียงจากเรื่องเล็ก. บางคนหยิบเรื่องเล็กมาพูดหรือเผลอใช้คำแรงในจังหวะที่ทั้งคู่กำลังสงบ ความขัดแย้งอาจดูชัดเจนกว่าการนั่งเดาว่าอีกฝ่ายคิดอะไร ถ้าอีกฝ่ายยังอยู่คุยต่อ ก็อาจเข้าใจว่าสายสัมพันธ์ยังรับเรื่องยากได้

  4. ดูความสม่ำเสมอจากเรื่องเล็ก. โทรมาตามเวลาที่นัดไว้ไหม ทำตามคำที่รับปากหรือเปล่า หรือจำเรื่องที่มีความหมายได้ไหม รายละเอียดเหล่านี้อาจถูกใช้เป็นหลักฐานทีละชิ้นว่าคนรักน่าจะเป็นคนที่พึ่งได้แค่ไหน

ความกลัวที่อยู่เบื้องหลังอาจส่งผลต่อสิ่งที่เกิดขึ้นต่อมา ในงานศึกษาคู่รักหนึ่งชิ้น คนที่คาดว่าจะถูกปฏิเสธมากกว่ามีแนวโน้มจะเลิกกันบ่อยกว่า ในกลุ่มผู้หญิงที่ไวต่อการถูกปฏิเสธสูง ท่าทีด้านลบระหว่างขัดแย้งช่วยอธิบายได้บางส่วนว่าเหตุใดคนรักจึงแสดงท่าทีปฏิเสธมากขึ้นหลังการโต้เถียง (Downey et al., 1998) การลองใจที่มาจากความกลัวจึงอาจพาไปเจอผลที่กลัวอยู่แล้ว การสังเกตให้ทันมีประโยชน์กว่าการลงโทษกันหรือให้แรงเสริมกับพฤติกรรมนี้

ทำไมบางคนดูห่างเหินหลังช่วงที่ใกล้กัน

สำหรับคนรัก ช่วงที่เจ็บอาจเป็นวันที่อีกฝ่ายดูห่างทั้งที่เมื่อคืนเพิ่งมีอะไรดี ๆ ร่วมกัน อาจเป็นมื้อเย็นสบาย ๆ คุยกันอย่างเปิดใจ หรือบอกความรู้สึกที่เก็บไว้นาน แต่พอรุ่งขึ้นกลับรู้สึกเหมือนอีกฝ่ายอยู่ไกลทั้งที่ยังอยู่ตรงหน้า สำหรับรูปแบบนี้ ความสนิททำให้มีทั้งความยินดีและความเสี่ยงที่รู้สึกได้ ยิ่งใครมีความหมายมาก การคิดว่าอีกฝ่ายอาจจากไปก็ยิ่งเจ็บ (Bartholomew, 1990)

ตอนนั้นวิธีถอยเพื่อคลายความอึดอัด อาจเริ่มขึ้น ความอยากอยู่ใกล้ถูกกดลง แล้วหันความสนใจไปที่งานหรือสิ่งต้องทำ ข้อเสียเล็ก ๆ ที่เห็นในคนรักที่เมื่อก่อนมองข้ามได้อาจดูชัดขึ้น (Mikulincer & Shaver, 2003) บางครั้งการถอยช่วยลดความตึงจากการเปิดใจ โดยอีกฝ่ายยังไม่ได้ตัดสินใจว่าจะออกจากความสัมพันธ์

คำว่า “รักนะ” การคุยเรื่องอนาคต คำขอให้เปิดใจมากขึ้น หรือคำที่ฟังคล้ายวิจารณ์อาจทำให้ปฏิกิริยานี้เริ่มขึ้น ลองคุยตอนที่ใจกำลังสงบว่าเหตุการณ์ไหนมักมาก่อน จะได้สังเกตทันเมื่อเกิดอีก เว้นช่วงให้ตั้งหลักโดยไม่ตามกดดันหรือแสดงความขุ่นใจอาจช่วยให้กลับมาคุยได้ไวขึ้น ตกลงประโยคง่าย ๆ ไว้ก็ได้ เช่น “ขอพักให้ใจนิ่งก่อนนะ ที่ถอยเป็นเรื่องที่ฉันต้องจัดการเอง”

วิตกกังวลกลัวและหลีกเลี่ยงมั่นคงหลีกเลี่ยง

ลองรู้จักจังหวะของตัวเอง

เห็นผลทั้งสองแกนและความผูกพันรายคน ทั้งคนรัก เพื่อน และพ่อแม่

เริ่มทำแบบทดสอบ
  • 72 ข้อ
  • 10-15 นาที
  • ไม่ต้องสมัครบัญชี

สังเกตความใส่ใจจากอะไรได้บ้าง

ความใส่ใจอาจเห็นได้จากการกลับมาหากันมากกว่าความสม่ำเสมอทุกวัน หลังถอยออกไป บางคนกลับมาชวนคุยอย่างเก้ ๆ กัง ๆ บางคนเริ่มด้วยคำขอโทษ หรือชวนคุยเหมือนเมื่อวานไม่มีอะไรเกิดขึ้น คนที่ไม่ค่อยพูดถึงความรู้สึกอาจจำรายละเอียดเล็ก ๆ จากบทสนทนาก่อนและหยิบกลับมาถามไถ่ได้ ลองดูสิ่งที่มองข้ามง่ายเหล่านี้ประกอบ

  • ยอมเล่าความกลัวให้ฟัง แม้จะพูดได้สั้น ๆ หรือยังเล่าไม่ออกในครั้งแรก
  • หลังขอพักก็กลับมาหา และบางครั้งเป็นฝ่ายส่งข่าวเอง
  • ทำตามที่รับปากในเรื่องเล็ก แม้ตอนนั้นจะรู้สึกกังวล
  • เมื่อเวลาผ่านไปเริ่มบอกความรู้สึกได้ตรงขึ้นและลองใจน้อยลง

แต่ละอย่างอาจใช้แรงมากสำหรับคนที่กลัวการเปิดใจ สิ่งเหล่านี้ช่วยให้เห็นความใส่ใจและความพยายามได้ แม้คนนอกจะมองแทบไม่ออก ส่วนอนาคตของความสัมพันธ์ยังต้องดูจากสิ่งที่ทั้งคู่เลือกทำ ถ้ามีเรื่องที่ทำให้เจ็บ คุณพูดถึงเรื่องนั้นได้ และมีสิทธิ์หาคนมาช่วย

อะไรช่วยให้คุยกับคนรักได้ง่ายขึ้น

ความไว้ใจในชีวิตคู่ไม่ได้ขึ้นกับการให้คนหนึ่งไปจัดการความกลัวแทนอีกคน สิ่งที่ลองได้คือทำให้เหตุการณ์ที่ชวนกลัวเกิดน้อยลง งานวิจัยในคู่รักพบว่าการยืนยันด้วยท่าทีสงบช่วยลดความกังวล ส่วนการคุยอย่างนุ่มนวลและเคารพการตัดสินใจของอีกฝ่ายช่วยลดการถอยเพื่อป้องกันตัว (Simpson & Overall, 2014) เมื่อใจดึงไปทั้งสองทาง สองวิธีนี้จึงช่วยกันคนละด้าน

  1. ทำเรื่องเล็กให้สม่ำเสมอ. ทำตามที่บอกว่าจะทำ ถ้านัดเดิมทำไม่ได้ให้บอกกันก่อน ความน่าไว้ใจในเรื่องเล็ก ๆ ที่เกิดซ้ำช่วยให้ใจสงบกว่าคำรับปากใหญ่ที่ยังไม่รู้ว่าจะเป็นจริงไหม

  2. รับฟังคำถามที่ซ่อนอยู่. เมื่อเห็นว่ากำลังมีการลองใจ ลองคุยถึงสิ่งที่อีกฝ่ายพยายามถาม เช่น “ฉันยังอยู่ตรงนี้ ตอนนี้ไม่ได้จะไปไหน เราลองคุยตรง ๆ กันได้ไหม?”

  3. ให้พักและตกลงวิธีกลับมา. ถ้าอีกฝ่ายขอถอย ลองตกลงว่าจะส่งสัญญาณอย่างไรเมื่อพร้อมคุย คนที่มีโอกาสพักอย่างสงบมักกลับมาได้เร็วกว่าตอนที่ยังถูกถามซ้ำ ๆ ตอนยังไม่พร้อม

  4. บอกขอบเขตของตัวเอง. คุณพูดได้ว่าพฤติกรรมไหนทำให้เจ็บและขอไม่ทำตาม เช่น “ฉันเข้าใจว่าคุณกลัว แต่ฉันขอไม่ทะเลาะเพื่อพิสูจน์ว่ารักกัน” คุณรับฟังความกลัวของอีกฝ่ายไปพร้อมกับบอกได้ว่าสิ่งไหนรับไม่ได้

การอยู่กับจังหวะขึ้นลงของอีกฝ่ายใช้แรงของคุณเหมือนกัน หาเวลาคุยกับเพื่อน ทำสิ่งที่สนใจ ถ้าจำเป็นก็หาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตไว้รับฟังคุณเอง ถ้าถูกทำให้อับอาย ความปลอดภัยของคุณต้องมาก่อนการตีความรูปแบบความผูกพัน หากกำลังถูกคุกคามหรือเผชิญความรุนแรง ให้หาที่ปลอดภัยและขอความช่วยเหลือ ในประเทศไทย โทร 191 หากกำลังตกอยู่ในอันตราย หรือติดต่อศูนย์ช่วยเหลือสังคมที่ 1300 เพื่อขอความช่วยเหลือเรื่องความรุนแรง

เมื่อคุณสังเกตว่าตัวเองกำลังลองใจ

ถ้าอ่านแล้วนึกถึงตัวเอง ให้ลองสังเกตโดยไม่ตำหนิตัวเอง วิธีลองใจอาจเริ่มจากความพยายามป้องกันตัวตอนที่ยังกลัวเกินกว่าจะถามตรง ๆ และวิธีนั้นอาจเคยช่วยให้ผ่านช่วงที่ยากมาได้ การเห็นว่ากำลังทำอะไรช่วยให้มีช่องเลือก ก่อนตอบสนองไปตามที่เคยทำโดยอัตโนมัติ

ก่อนจะเงียบหายหรือเริ่มต่อปากต่อคำ ลองถามตัวเองว่าเวลานี้กำลังกลัวอะไรอยู่ บางครั้งความต้องการจริงเป็นคำขอสั้น ๆ เช่น “อยู่กับฉันอีกหน่อยได้ไหม” หรือ “ช่วยบอกหน่อยได้ไหมว่าเรื่องระหว่างเรายังดีอยู่” การเอ่ยปากขออาจทำให้ใจหวั่นกว่าการลองใจ แต่ช่วยให้คนรักเข้าใจความต้องการได้ตรงกว่าและไม่ต้องเดา

ลองดูให้ละเอียดขึ้นว่าปฏิกิริยานี้ชัดเวลาอยู่กับใคร และแทบไม่เกิดกับใครอีกคน (Fraley et al., 2011) ถ้าความกลัวในความสัมพันธ์รบกวนชีวิตมาก การบำบัดอาจเป็นแรงช่วยเมื่อคุณพร้อม คุณกับผู้เชี่ยวชาญค่อย ๆ ฝึกพูดเรื่องที่ไม่สบายใจในพื้นที่ที่เอื้อต่อการรู้สึกปลอดภัยได้

ข้อสงสัยเรื่องการลองใจและการถอย

  1. คนที่ทั้งอยากใกล้และกลัวตั้งใจลองใจหรือเปล่า?
    ส่วนใหญ่ความกลัวเกิดก่อนที่จะรู้ตัวว่ากำลังทำอะไร ผลที่กระทบอีกฝ่ายยังควรเอามาคุยกัน ลองเริ่มด้วยคำถามอย่าง “ตอนนั้นคุณกลัวอะไรเหรอ?” การเปิดด้วยคำถามมักคุยต่อได้ง่ายกว่าการกล่าวหาว่ากำลังเล่นกับความรู้สึกของคุณ
  2. ความสัมพันธ์จะมั่นคงได้ไหมถ้าใจสลับไปมาแบบนี้?
    ได้ ความผูกพันสะท้อนวิธีตอบสนองที่คุ้นเคย อนาคตของคู่ขึ้นกับหลายอย่าง เมื่ออีกฝ่ายมีท่าทีสม่ำเสมอและการขอพักไม่ถูกใช้ลงโทษกัน ความกังวลและการถอยมักค่อย ๆ ลดลง (Arriaga et al., 2018) การที่ทั้งสองคนเห็นจังหวะนี้ร่วมกันและพูดถึงได้ก็ช่วยมาก
  3. ทำอย่างไรเมื่อการลองใจทำให้รู้สึกเจ็บ?
    บอกด้วยน้ำเสียงสงบว่าการกระทำไหนทำให้เจ็บและมีอะไรที่คุณพร้อมลองแทน คุณเข้าใจความกลัวของอีกฝ่ายได้และยังขอไม่ร่วมทำสิ่งที่ทำร้ายใจ ถ้ายังเจ็บซ้ำโดยที่สถานการณ์ไม่เปลี่ยน ลองหาผู้เชี่ยวชาญมาช่วยดูแลความรู้สึกของคุณเองก่อน
  4. มีแบบทดสอบไหมว่าอีกฝ่ายกำลังลองใจคุณ?
    แบบทดสอบนี้อ่านเจตนาของคนอื่นไม่ได้ คำตอบของคุณช่วยให้เห็นจังหวะของคุณเอง ถ้าอีกฝ่ายอยากลอง ก็ทำแบบทดสอบแยกด้วยตัวเองได้ จากนั้นอาจเลือกช่วงที่คุยกันได้สบายมาเล่าว่าต่างคนต่างสังเกตอะไรจากผลของตัวเอง

มุมมองเรื่องชีวิตคู่ในความผูกพันแบบอื่น

งานวิจัยและเอกสารที่ใช้ (7)

ทำแบบทดสอบเพื่อดูจังหวะเข้าใกล้แล้วถอยของคุณ

เริ่มทำแบบทดสอบ