ข้ามไปยังเนื้อหา
ECRtest

คู่ที่มีความผูกพันแบบหวาดกลัวกับความไว้ใจ

ความผูกพันแบบหวาดกลัวในบทความนี้หมายถึงความผูกพันแบบกลัวและหลีกเลี่ยง (fearful-avoidant) คะแนนสูงทั้งความกังวลและการหลีกเลี่ยง ความอยากสนิทจึงเกิดพร้อมความกลัวได้ จังหวะเข้าใกล้แล้วถอยนี้อาจเบาลงหรือเกิดถี่ขึ้นตามท่าทีของคนรัก

เขียนโดย กองบรรณาธิการ ECRtest · อัปเดต 21 พฤศจิกายน 2569 · ใช้เวลาอ่าน 1 นาที

สรุปสั้น ๆ

  • การอยากสนิทพร้อมกับกลัวว่าจะเจ็บอาจพาให้สลับระหว่างเข้าหาและขอถอย
  • ท่าทีที่สม่ำเสมอของคนรักอาจช่วยลดการเข้าหาแล้วถอยได้บ้าง
  • ยังมีงานน้อยมากที่แยกดูคู่ซึ่งฝ่ายหนึ่งทั้งหวั่นใจและเลี่ยงความใกล้ชิด
  • ลองค่อย ๆ สนิท ตกลงเรื่องเวลาพัก และขอแรงช่วยจากผู้เชี่ยวชาญเมื่อจำเป็น

ความใกล้ชิดกับระยะห่างในสี่คู่

ในบรรดาสี่รูปแบบ คู่รักที่มีฝ่ายหนึ่งได้รูปแบบนี้โดยตรงยังมีข้อมูลน้อยที่สุด ตารางจึงใช้แนวโน้มทั่วไปของทั้งสองแกนเป็นจุดเริ่มต้นให้คุยกันถึงสถานการณ์ที่คล้ายกับของตัวเอง บางงานใช้ “แบบสับสน” อธิบายประสบการณ์ที่ผู้ใหญ่รายงานเอง ส่วนกลุ่ม D ของเด็กมาจากการสังเกตพฤติกรรมเมื่อแยกจากผู้ดูแลแล้วกลับมาพบกัน

มุมมองของคนที่หวั่นใจเมื่อสนิท

มั่นคงกลัวและหลีกเลี่ยง

สนิทเมื่ออีกฝ่ายสม่ำเสมอ

ความสงบของฝ่ายที่มักวางใจอาจทำให้คนรักได้รู้จักความใกล้ชิดที่ปลอดภัยและคาดได้ เกิดความไว้ใจเพิ่มทีละนิด ถึงอย่างนั้น การต้องรับท่าทีที่เปลี่ยนโดยไม่ทันตั้งตัวบ่อย ๆ ก็เหนื่อยได้ทั้งสองคน ลองบอกกันก่อนว่ามักทำอะไรเมื่อเริ่มกลัว และฝ่ายที่รับฟังยังมีแรงรอหรือช่วยมากแค่ไหน

วิตกกังวลกลัวและหลีกเลี่ยง

กลัวเสียคนรักทั้งคู่

ทั้งคู่เคยไม่แน่ใจว่าจะยังมีกันอยู่ไหม จึงจับความรู้สึกนั้นได้แม้พูดไม่กี่คำ เมื่อฝ่ายหนึ่งถอยเพราะความใกล้ชิดเริ่มทำให้หวั่นใจ อีกคนอาจรีบขอคำยืนยันเพราะยังไม่แน่ใจว่าทั้งคู่เข้าใจกันดีไหม ความกลัวจึงอาจส่งต่อกันไปมา การนัดเจอหรือทักกันในจังหวะที่สม่ำเสมอ และการมาตามเวลาที่ตกลงไว้เพื่อพูดต่อช่วยได้

หลีกเลี่ยงกลัวและหลีกเลี่ยง

การถอยมีความหมายต่างกัน

เมื่อบรรยากาศตึง ต่างคนอาจหยุดคุย สำหรับคนที่หวั่นใจเมื่อเริ่มสนิทกัน การหยุดอาจทำให้ใจเสียเพราะนึกว่าความสัมพันธ์จะขาด แม้ไม่ได้ทะเลาะเสียงดัง เรื่องก็อาจค้างไปหลายวัน ฝ่ายที่สบายใจกว่าเมื่ออยู่ตามลำพังอาจบอกว่าจะติดต่ออีกครั้งเมื่อไร ส่วนคนที่หวั่นว่าความสัมพันธ์จะจบอาจเล่าว่าความเงียบทำให้นึกถึงอะไร

กลัวและหลีกเลี่ยงกลัวและหลีกเลี่ยง

ทั้งสองฝ่ายอยากใกล้แล้วถอย

ต่างฝ่ายต่างให้ค่ากับความสนิทและมีช่วงที่ยังระวังตัว ทั้งสองคนจึงเข้าใจกันได้ลึก เมื่อความกลัวเกิดขึ้นพร้อมกัน ทั้งสองฝ่ายอาจพูดแรงเกินตั้งใจจนกลับมาเสียใจทีหลัง ลองค่อย ๆ เพิ่มความใกล้ชิด ถ้าจังหวะนี้เกี่ยวกับเรื่องที่เจ็บในอดีต ผู้เชี่ยวชาญอาจช่วยให้เข้าใจและรับมือได้ดีขึ้น

ความละเอียดอ่อนช่วยให้คู่เข้าใจกันอย่างไร

คนที่มี ความผูกพันแบบกลัวและหลีกเลี่ยง รู้จากประสบการณ์ว่าการอยากเข้าใกล้แล้วเกิดกลัวเป็นอย่างไร จึงอาจเข้าใจความเจ็บของคนอื่นได้เร็ว ในช่วงที่สบายใจ ความใส่ใจต่อท่าทีและความพร้อมที่จะคุยเรื่องสำคัญแบบตรง ๆ ทำให้คนรักสัมผัสได้ถึงความอบอุ่น เวลาที่บรรยากาศขึ้นลง เราอาจมองข้ามข้อดีนี้ ลองพูดถึงสิ่งที่อีกคนทำแล้วมีความหมาย โดยเฉพาะช่วงที่ปัญหาดูเหมือนจะกลบเรื่องดีไปหมด

ที่รับมือยากคือคะแนนทั้งสองด้านอยู่สูงพร้อมกัน ความกังวลทำให้อยากเข้าหาและได้ยินว่ายังรักกัน อีกด้านอยากถอยก่อนที่อีกคนจะเห็นว่าตัวเองอ่อนไหว พอสนิทก็อาจใจเสีย พอได้เว้นระยะก็คิดถึงแล้วอยากใกล้ใหม่ คนรักอาจจับจังหวะไม่ถูก ส่วนฝ่ายที่รู้สึกทั้งสองอย่างพร้อมกันก็อาจเหนื่อยกว่า เพราะในเวลาเดียวกันก็อยากสนิทและอยากเว้นระยะจริง ๆ

งานวิจัยบอกอะไรเกี่ยวกับคู่เหล่านี้

งานวิจัยคู่รักส่วนใหญ่แบ่งเป็นสามกลุ่มหรือใช้คะแนนต่อเนื่อง จึงไม่ค่อยรายงานคู่ที่มีรูปแบบนี้แยกกัน อย่างไรก็ดี การนำข้อมูล 73 งานมาวิเคราะห์รวมกันพบว่า คะแนนสูงในแต่ละแกนมักมากับคุณภาพความสัมพันธ์ที่ต่ำลง (Li & Chan, 2012) งานอีกชิ้นพบการเร่งถามแล้วถอยบ่อยขึ้นในคู่ที่พบความไม่มั่นคงอย่างน้อยหนึ่งฝ่าย (Millwood & Waltz, 2008)

งานศึกษาคู่รักชาวดัตช์ 1,014 คู่พบว่า เมื่อคนเดียวมีคะแนนสูงสองด้านพร้อมกัน ไม่ได้พบผลเพิ่มจากส่วนที่แต่ละแกนอธิบายแยกกัน และการหลีกเลี่ยงมีน้ำหนักมากกว่า (Conradi et al., 2021) จึงมองความยากเป็นสองเรื่องที่พอทำความเข้าใจและจัดการทีละด้านได้ งานเกี่ยวกับคู่รักโดยรวมพบด้วยว่า ท่าทีของคนรักอาจช่วยให้กังวลน้อยลงหรือรู้สึกสบายใจขึ้นที่จะอยู่คุยต่อ (Simpson & Overall, 2014; Overall et al., 2013)

ช่วงที่ทั้งอยากเข้าใกล้และกลัวว่าจะเจ็บ

ช่วงที่กำลังสนิทขึ้น เช่น ตัดสินใจอยู่ด้วยกัน ไปพบครอบครัว หรือพูดว่า “รักนะ” อาจพาความกลัวตามมาแรงขึ้น ถ้าฝ่ายที่หวั่นใจเริ่มถอยทั้งที่ทุกอย่างดูราบรื่น คนรักอาจตีความว่าความรู้สึกเปลี่ยนไป ทั้งที่บ่อยครั้งเป็นความกลัวว่าจะเจ็บ คุยไว้ได้ว่าบางก้าวอาจต้องหยุดพัก ให้เวลาอารมณ์สงบแล้วถามกันว่าการถอยครั้งนั้นหมายถึงอะไร

ระหว่างโต้เถียงกัน ความอยากดึงให้อีกคนอยู่ใกล้และความอยากออกไปอาจเกิดแทบพร้อมกัน คำพูดบางคำจึงแรงกว่าที่ตั้งใจ หากเคยเจ็บปวดกับความใกล้ชิด เรื่องที่ทะเลาะครั้งนี้อาจสะเทือนใจเกินกว่าต้นเหตุ ลองตกลงว่าจะเก็บการตัดสินใจสำคัญไว้หลังใจสงบ และขอพักโดยกำหนดเวลาที่จะกลับเข้าบทสนทนา

ตกลงกันว่าจะทำอย่างไรเมื่อความใกล้ชิดเริ่มอึดอัด

  1. ฝ่ายที่อยากสนิทแต่ยังกลัว. เล่าปฏิกิริยาของตัวเองในเวลาที่คุยกันได้ เช่น “เวลาฉันเงียบ ฉันกำลังกลัว แต่ก็ยังใส่ใจอยู่” ถ้าต้องพัก บอกว่าจะพร้อมพูดอีกทีตอนไหน ลองสังเกตว่าเรื่องอะไรนำไปสู่การถอย แล้วพิจารณาคุยเรื่องนี้กับผู้เชี่ยวชาญเพื่อไม่ต้องพึ่งคนรักเพียงคนเดียว

  2. คนรักของฝ่ายที่ถอย. รักษาจังหวะที่คาดได้ เมื่ออีกคนขอถอย ลองให้พื้นที่โดยไม่ตามหรือใช้คำพูดตัดพ้อ คำที่พูดแล้วทำได้จริงมักช่วยให้วางใจกว่าคำสัญญาใหญ่ ๆ ดูแลตัวเองไปด้วย ถ้าพฤติกรรมของอีกฝ่ายทำให้เจ็บ คุณมีสิทธิ์พูดถึงสิ่งที่รับไหวและสิ่งที่รับไม่ได้

แบบจำลองหนึ่งเสนอว่า เมื่อมั่นใจในตัวเองขึ้น ความกังวลอาจเบาลง ส่วนการหลีกเลี่ยงผ่อนได้เมื่อการพึ่งคนใกล้ชิดให้ประสบการณ์ที่รู้สึกปลอดภัย (Arriaga et al., 2018) ความสัมพันธ์ที่เกื้อกูลกันมีโอกาสให้ประสบการณ์ทั้งสองแบบได้ หากอดีตที่หนักใจยังส่งผลอยู่ การพบผู้เชี่ยวชาญอาจช่วยให้รับมือเรื่องเหล่านั้นได้ อ่านต่อว่า รูปแบบความผูกพันเปลี่ยนได้อย่างไร

ข้อสงสัยเมื่อคู่สลับระหว่างเข้าใกล้กับถอย

  1. คนรักช่วยให้รู้สึกสบายใจได้อย่างไรเมื่อเริ่มสนิทกัน
    โดยมากอยู่ด้วยง่ายกับคนที่ไม่เร่งให้สนิท รักษาคำพูด บอกให้รู้ก่อนถ้าจะติดต่อไม่ได้สักพัก และให้เวลาพักได้โดยไม่ลงโทษกัน คนที่มักรู้สึกมั่นคงทำแบบนี้ได้ค่อนข้างบ่อย คนที่ได้ผลรูปแบบอื่นก็ฝึกได้ ฝ่ายที่อยากถอยอาจเล่าด้วยว่าเวลารับมือไม่ทันมักทำอะไร การบอกก่อนช่วยให้คนรักเข้าใจท่าทีได้มากขึ้น
  2. ถ้าทั้งคู่หวั่นใจเวลาอยู่ใกล้ จะคบกันอย่างไร
    อาจเข้าใจกันลึกซึ้งเพราะแต่ละคนเคยรู้สึกทั้งอยากสนิทและกลัวในเวลาเดียวกัน พอฝ่ายหนึ่งเริ่มกลัวก็อาจทำให้อีกฝ่ายระวังตัวตาม จังหวะจึงเปลี่ยนได้จากทั้งสองด้าน การค่อย ๆ เข้าหา ตกลงวิธีขอพักง่าย ๆ และมีผู้เชี่ยวชาญคอยช่วยเมื่อจำเป็นอาจเป็นประโยชน์ ยังไม่พบงานที่ศึกษาเฉพาะคู่รักซึ่งต่างคนต่างมีความผูกพันแบบนี้
  3. อะไรทำให้บางคนเข้าหาแล้วถอยรวดเร็ว
    เมื่อคะแนนสูงทั้งสองด้าน ความกังวลอาจพาให้เข้าหาคนรักในขณะที่การหลีกเลี่ยงเพิ่มความอยากถอย พอใกล้ก็กลัว พอห่างก็คิดถึง แล้วอยากเข้ามาใหม่ ปฏิกิริยาที่เห็นอาจมีที่มาจากแรงสองอย่างนี้ อ่านตัวอย่างชีวิตประจำวันใน บทความเรื่องความผูกพันแบบกลัวและหลีกเลี่ยงในความสัมพันธ์
  4. เมื่อไหร่การพบผู้เชี่ยวชาญอาจเหมาะกับคู่ลักษณะนี้
    หากการสลับไปมาทำให้ต่างฝ่ายเริ่มหมดแรง หรือเรื่องที่เคยเจ็บยังส่งผลอยู่ ผู้เชี่ยวชาญอาจช่วยให้ค่อย ๆ ทำความเข้าใจได้โดยลดโอกาสทำร้ายใจกัน การบำบัดที่เน้นอารมณ์สำหรับคู่รักต่อยอดจากทฤษฎีความผูกพันและมีงานศึกษากับคู่รักหลายชิ้น (Spengler et al., 2024) จะเริ่มจากคุยเป็นรายบุคคลหรือไปด้วยกันก็ได้ตามความพร้อม

การจับคู่กับความผูกพันรูปแบบอื่น

งานวิจัยและเอกสารที่ใช้ (7)

ลองวัดความกังวลและการหลีกเลี่ยงของคุณ

เริ่มทำแบบทดสอบ