İlişkide kaçıngan bağlanma: yakın ama özgür

Bir ilişkide kaçıngan bağlanma, sözlerden çok işlerin akışında fark edilir. Yakınlık gelip gider: Sıcak bir dönemi bir duraklama izler ve öteki kişi bu duraklamayı çoğu zaman soğuma diye okur. Bu işaretler genellikle birçok çiftin tanıdığı gündelik sahnelerde ortaya çıkar, siz ilişkinin hangi tarafında olursanız olun.

1. 1

   Güzel bir buluşmanın ertesi sabahı. Akşam samimi ve sıcak geçti, ertesi gün ise yanıtlar kısalıyor, planlar belirsizleşiyor. Bu, hakkınızda verilmiş bir karar değildir. Kişinin bir sonraki adımı atabilmesi için önce alışık olduğu mesafeye dönmesi gerekir.

2. 2

   Bir tartışmanın ortasında. Biri meseleyi hemen şimdi çözmek isterken kaçınma puanı yüksek olan kişi susar, odadan çıkar ya da konuşmayı duygulardan somut olaylara çeker. Bu onun gerginliği düşürme yoludur, ama öteki kişiye duvarla konuşuyormuş gibi gelir.

3. 3

   Zor bir haftada. Bu stile yakın kişinin endişesi arttıkça partnerinden destek isteme olasılığı azalır; partneri endişelendiğinde de daha az destek verir (Simpson ve ark., 1992). Her şeyi kendi başına halleder, bu yüzden hiçbir şeye ihtiyacı yokmuş gibi görünebilir.

4. 4

   Büyük bir adımdan önce. Aileyle tanışmak, birlikte ilk tatil, aynı eve taşınmak. Bağlayıcı bir karar yaklaştıkça bir kaçış yolunu açık tutma isteği güçlenir ve gelecek hakkındaki konuşmalar sürekli ertelenir.

Partnerlerin en sık sorduğu soru, geri adımın neden tam da işler iyi giderken geldiğidir. Yanıtın bir kısmı şu: Derin yakınlık, kaçıngan stile yakın olan kişi için hem bir keyif hem de bir yüktür. Başka birine yaslanma ihtiyacını uyandırır; oysa kişi yıllar içinde bu ihtiyacı susturmayı, yükü tek başına taşımayı öğrenmiştir (Mikulincer ve Shaver, 2003).

O anda verilen bir mola emniyet supabı gibi işler. Hayatının hâlâ kendisine ait olduğu duygusunu geri getirir ve kişi ancak ondan sonra yeniden yaklaşabilir. Tam o sırada sorularla ve taleplerle peşine düşülürse baskı artar, geri çekilme de uzar. Kişi çoğu zaman kendiliğinden geri döner; sakince uzaklaşmasına izin verildiyse daha da erken.

Bu stile yakın insanların nasıl destek isteyip verdiği de çok şeyi açıklar. Pratik bir konuda yardım etmek onlara dinlemekten, tek başına başa çıkmak da bir şeyin zor olduğunu kabul etmekten daha kolay gelir (Collins ve Feeney, 2000). Bu yüzden partneri kolayca dışlandığı sonucuna varabilir. Çoğu zaman öyle değildir: Kişi onu hayatına daha yavaş ve başka bir yoldan alıyordur.

Bu stilde sevgi nadiren gösterişli olur. Onu daha çok tutarlılıktan tanırsınız: Kişi sözünü tutar, sizin için önemli olanı hatırlar, yardıma ihtiyacınız olduğunda yanınızdadır ve her duraklamadan sonra geri döner. Size bıraktığı alan, onun gözünde ilgisizlik değil, saygının bir işaretidir. Sizi özlediğini hiç söylemeyebilir, ama havalimanından sizi almayı ilk o önerir.

Sizi özler mi? Evet, ama bunu nadiren söyler; anlatmaktansa göstermeyi seçer. İlgisi de böyle belli olur. Büyük sözlerden çok, sizi kendi gündelik hayatına davet etmesinden anlaşılır: arkadaşlarıyla tanışmaya, sevdiği yerlere, hafta sonu planlarına.

Kaçınma puanı yüksek olan kişilerde bedensel ve duygusal yakınlık daha sık birbirinden ayrı yürür: Cinsellik, duygular üzerine bir konuşmaya dönüşmeden de keyifli olabilir (Birnbaum ve ark., 2006). Bu konuda küsmek nadiren işe yarar; iki kişi için de neyin önemli olduğunu sakince konuşmak genellikle çok daha iyi sonuç verir.

Popüler psikoloji yazıları kaçıngan bağlanmayı çoğu zaman bir erkek özelliği gibi anlatır. Araştırmaların söylediği ise farklı. Yüzü aşkın örneklemi kapsayan bir meta-analiz, erkeklerin kaçınma puanlarının genellikle biraz daha yüksek olduğunu buldu; ama fark küçüktü, bir toplumdan ötekine değişiyordu ve çevrim içi yapılan çalışmalarda neredeyse görünmüyordu (Del Giudice, 2011).

Kadınlarda da kaçıngan örüntü yaygındır, ama daha az fark edilir. İnsanlar bir erkeğin mesafeli duruşunu olağan, bir kadının bağımsızlığını ise karakter gücü olarak görmeye yatkındır. İlişkinin içinde örüntü cinsiyete pek bağlı değildir: yakınlığın ardından aynı mesafe, aynı duraklamalar ve ilişkiye iyi gelen aynı şeyler.

Kendinizi “erkekler hep böyle” ya da “o zaten çok bağımsız biri” diye düşünürken yakalarsanız cinsiyet yerine örüntüye bakmayı deneyin. Asıl soru karşınızda kimin durduğu değil, bu kişinin yakınlıkla nasıl başa çıktığı ve yeniden yakınlaşmasına neyin yardım ettiğidir.

Kaçınma, ilişkiden alınan doyumun düşüklüğüyle kaygıdan daha sıkı bağlantılıdır (Li ve Chan, 2012). Bu, ilişkinin baştan başarısızlığa mahkûm olduğu anlamına gelmez. Araştırmacılar, içlerinden birinin kaçınma puanı yüksek olan çiftlerden bir anlaşmazlık konusunu kendi gözleri önünde tartışmalarını istedi. Öteki kişi isteklerini daha yumuşak dile getirip onun kendi kararını verme hakkına saygı gösterdiğinde, kaçınma puanı yüksek olan kişi belirgin biçimde daha az içine kapandı (Overall ve ark., 2013).

1. 1

   Daha az baskı, daha çok seçenek. Farklı yanıtlara yer bırakan bir rica, bir talepten daha kolay kabul görür. İnsan köşeye sıkıştırıldığını ne kadar az hissederse konuşmaya o kadar erken ve kendiliğinden döner.

2. 2

   Öngörülebilir molalar. Bir molanın nasıl geçeceğini ve nasıl biteceğini partnerinizle önceden konuşup anlaşın. Böylece mola bir kayboluş gibi gelmez ve öteki kişi kaygı içinde beklemek zorunda kalmaz.

3. 3

   Birlikte güzel anlar. Paylaşılan olumlu deneyimler kaçınma puanı yüksek olan kişilere çok şey katar: Ardından ilişkide kendilerini daha güvende ve partnerlerine daha yakın hissederler (Stanton ve ark., 2017). Yan yana bir şeyler yapmak bazen iki kişiyi uzun konuşmalardan daha çok yakınlaştırır.

4. 4

   Kaçıngan stile yakın olan kişinin payı. Alan ihtiyacını sessizce uzaklaşmak yerine söze dökmek işe yarar. “Biraz kafamı dinleyeyim, akşam konuşalım” gibi kısa bir mesaj, partnerinin endişesini yarı yarıya azaltır.

Bu adımların hiçbiri kimsenin kişiliğini değiştirmesini gerektirmez. Amaç, iki kişinin de hem yeterince özgürlüğü hem yeterince desteği olmasıdır. Bunu başaran çiftlerde kaçıngan stile yakın olan kişinin uzaklaşma ihtiyacı zamanla azalır: İlişkinin kendisi, yakınlıktan beklediklerini yavaş yavaş değiştiren bir deneyime dönüşür (Arriaga ve ark., 2018).

Bazı çalışmalarda kaçıngan stile yakın kişilerin partnerlerinde sık sık kaygılı bağlanma stili (araştırmalarda saplantılı bağlanma olarak da geçer) öne çıkar, bazılarında ise bu eşleşme görülmez (Kirkpatrick ve Davis, 1994; Frazier ve ark., 1996). Biri yakınlık arar ve güvence ister, öteki geri çekilir; ilki ne kadar peşine düşerse ikincisi o kadar uzaklaşır. Bir yoruma göre her biri, ötekinin zaten beklediği şeyi doğrular: Kaygılı stile yakın olan kişi yakınlığın güvenilmez olduğunu, kaçıngan stile yakın olan kişi ise yakınlığın çok şey istediğini görür. Sevgili olan çiftleri üç yıl boyunca izleyen bir çalışmada, kaçınma puanı yüksek erkeklerin yer aldığı ilişkiler de, kaygı puanı yüksek kadınların yer aldığı ilişkiler de, iki partner de onları baştan düşük puanlamış olsa bile şaşırtıcı ölçüde uzun sürdü (Kirkpatrick ve Davis, 1994). Ama ilişkinin sürmesi, iki kişinin birlikte mutlu olduğu anlamına gelmez; tek bir çalışma da kaygılı ve kaçıngan stil bir arada olan bütün çiftler adına konuşamaz.

Bu döngüden çıkış, iki kişi de onu birinin suçu olarak değil, ortak bir örüntü olarak gördüğünde başlar. Kaygılı stile yakın olan kişiye, sakinliği ötekinin yanıtı dışında kendinde, arkadaşlarında ve kendi planlarında da bulmak iyi gelir. Kaçıngan stile yakın olan kişiye ise molalarını önceden haber vermek iyi gelir. İlişki acı veriyorsa ve döngüyü kendi başınıza kıramıyorsanız çiftlerle çalışan bir psikolog ya da psikoterapist yardımcı olabilir.

1. 01Kaçıngan stile yakın partnerim ayrı kaldığımızda beni özler mi?

   Evet. Özler, ama bunu her zaman belli etmez. Sizi ne kadar özlediğini çoğu zaman ancak sizi yeniden gördüğünde fark eder. Bir buluşmadan sonraki sessizlik genellikle size karşı ilgisizliği değil, kısa bir molaya duyulan ihtiyacı yansıtır. Sessizlik sizi endişelendiriyorsa kısa ve hafif bir mesaj, art arda sorulardan daha iyi sonuç verir.
2. 02Kaçıngan bağlanan birinin benden hoşlandığını nasıl anlarım?

   Büyük sözlerden çok tutarlılığa bakın. Yoğun bir haftada bile size zaman ayırır, pratik yollarla yardım eder ve duraklamalardan sonra geri döner. Bir işaret daha: Genellikle kendine sakladığı şeyleri size anlatır, örneğin işiyle ilgili kuşkularını ya da ailesinden hikâyeleri. Bu stilde yakınlaşmak tam da böyle görünür.
3. 03Sevgi, kaçıngan stile yakın birini değiştirebilir mi?

   Başka birini baştan yaratamazsınız, ama insanlar deneyim yoluyla değişir. Molalar kırgınlıkla karşılanmadığında ve destek ricaları karşılık bulduğunda kaçınma eğilimi zamanla genellikle yumuşar. Baskı ve ültimatomlar çoğu zaman ters teper: Kişi daha savunmacı olur ve daha da uzaklaşır. Bir değişim olursa bu onun değişimidir; zorla elde edilecek bir şey değildir.
4. 04Partnerim kaçıngan stile yakınsa onunla duyguları nasıl konuşurum?

   Bir kavganın ortasını değil, sakin bir anı seçin ve konuşmayı kısa tutun: tek konu, tek rica. Bu stile yakın pek çok kişiye yüz yüze değil yan yana konuşmak daha kolay gelir, örneğin yürürken ya da arabada. Yanıtı sonraya bırakabilmesine de alan tanıyın: Konuşmaya ertesi gün dönmek bu stil için olağandır ve bir ret anlamına gelmez.