Güvenli bağlanma stili: kendini kaybetmeden güvenmek

Güvenli bağlanmanın işaretleri, işler yolundayken pek göze çarpmaz; en açık biçimde zor anlarda ortaya çıkar. Kendinizi her birinde bulmuyorsanız bu gayet normal: Güvenli stil endişesiz olmak değil, endişeyle başa çıkmanın bir yoludur.

1. 1

   Kötü bir gün mü? Birine anlatırsınız. İş yerindeki bir sorun ya da kötü bir haber içinizde birikip kalmaz: Size yakın birine anlatır, desteğini kabul edersiniz. Sonrasında hafiflersiniz ve birine yaslanmak size zayıflık gibi gelmez.

2. 2

   Geç gelen yanıt sizi korkutmaz. Size yakın biri yarım gündür yanıt vermediyse aklınıza ilk gelen, onun soğuduğu değil, işinin yoğun olduğudur. Dikkatiniz çok geçmeden telefona değil, kendi gününüze döner.

3. 3

   Ne istediğinizi söylersiniz. Birlikte daha çok zaman geçirmek ya da bir akşamı kendinize ayırmak istersiniz ve bunu açıkça söylersiniz. İstemek size yalvarmak gibi gelmez; bir “hayır” duymak da sevilmediğinizi göstermez.

4. 4

   Kavga sevgiyi silmez. Tartışırken öfkelenebilirsiniz, ama ilişkinin haklı çıkmaktan daha önemli olduğunu unutmazsınız. Kırgınlık geçer ve sıcaklık, ceza gibi süren uzun sessizlikler olmadan geri gelir.

5. 5

   Partnerinizin özgürlüğü tehdit değildir. Partneriniz arkadaşlarıyla bir geziye çıkar ya da bir projeye dalar; siz bunu tehlike işareti saymaz, onun adına sevinirsiniz. İki kişinin de kendine ait bir hayatı olması, ilişkiyi canlı tutan şeylerden biridir.

6. 6

   Zorlanmadan yakınlık. Sarılmalar, içten sohbetler ve gelecek planları kendiliğinden gelir. Kendiniz kalmak için mesafeye, yakın hissetmek için de kendinizi başka birinde kaybetmeye ihtiyaç duymazsınız.

7. 7

   Hatanızı sakince üstlenmek. Size yakın birini kırdığınızda özür dilemek zor gelmez: Suçluluk, kim olduğunuza dair bir utanca dönüşmez. Başkalarının özrünü de aynı sakinlikle kabul eder, eski defterleri durmadan açmazsınız.

Güvenli stilin temelinde iki sessiz beklenti vardır: “Bende aslında bir sorun yok” ve “İnsanlara genellikle güvenilebilir” (Bartholomew ve Horowitz, 1991). Bu, dünyaya pembe gözlüklerle bakmak demek değildir. Güvenli bağlanan biri kendisinde de başkalarında da kusur görür; yine de bu kusurları ilişki hakkında bir hüküm saymaz.

Stresle nasıl başa çıkıldığını da bu beklentiler belirler. Bir şey korkutucu ya da acı verici olduğunda güvenli stile yakın kişi destek arar ve o desteği kabul edebilir; partneri kaygılandığında da onu teselli eder (Simpson ve ark., 1992). Yakın biri hem fırtınada sığınılacak güvenli bir liman hem de yola çıkılacak sağlam bir üs olur (Feeney, 2004). Güvenli bağlanmanın bu özellikleri büyük jestlerden çok gündelik anlarda kendini gösterir.

Yine de bu, içinizin hep sakin olduğu anlamına gelmez. Endişe, kıskançlık ve kırgınlık güvenli stilde de tanıdık duygulardır. Fark şurada: Duygular kişiyi tamamen ele geçirmez; adları konabilir, geçmeleri beklenebilir, konuşularak aşılabilir.

Bir şey daha var. Güvenli stil doğuştan gelmez; deneyimden doğar ve deneyim birikir. Kimilerinde çocuklukta şekillenir, kimileri ise oraya daha sonra, iyi ilişkiler ya da terapi sayesinde ulaşır. Hangi yoldan gelinirse gelinsin, bir kez oluştuğunda aynı şekilde işler.

Bir ilişkide güvenli stil, yoğunluktan çok istikrarıyla göze çarpar. Güvenli stile yakın kişi duygularını ve planlarını ima etmek yerine açıkça söyler, yakınlaştıktan sonra ortadan kaybolmaz, durmadan sevgi kanıtı da istemez. Anlaşmazlıklar büyüyüp başka bir şeye dönüşmeden, erkenden konuşulur. Yakınlık ile özgürlük arasında seçim yapmak gerekmez: İlişkide ikisine de yer vardır.

Fark en çok çatışmada belli olur. Çiftlerin kendi ilişkilerindeki ciddi bir sorunu konuştuğu bir araştırmada, güvenli stile daha yakın olanlar daha az sarsıldı ve daha yapıcı davrandı (Simpson ve ark., 1996). Onlar için tartışma bir uzlaşmaya varmanın yoludur, kimin kimi daha çok sevdiğini ölçen bir sınav değil.

Güvenli stile yakın birinin partnerinde kaygı ya da kaçınma öne çıksa da ilişki sağlam olabilir. Böyle biri başkasının korkularını gidermekle yükümlü değildir, ama istikrarı çoğu zaman partnerinin endişesini ya da kendini korumak için koyduğu mesafeyi yumuşatır (Simpson ve Overall, 2014). Partneri kaygılı stile yakınsa güvence isteklerine sinirlenmez; kaçıngan stile yakınsa alan ihtiyacını üstüne alınmaz.

Güvenli stilin gerçek ve gündelik hayatta işe yarayan avantajları var, ama bir madalya ya da mutluluk garantisi değil. Genellikle size şunları kazandırır.

• Zor zamanlarda destek

  Krizler, hastalık ve kayıp yine de ağır gelir, ama onlarla tek başınıza yüzleşmezsiniz: Yardım istemeyi de, size uzatılan eli tutmayı da bilirsiniz, bu da toparlanmayı hızlandırır.

• Yeni şeyler denemeye cesaret

  Dönebileceğiniz biri olduğunu bildiğinizde riskler gözünüzü daha az korkutur: yeni bir iş, taşınmak, yeniden okumaya başlamak. Sevdiklerinizin desteği bilinmeyeni daha az ürkütücü kılar (Feeney, 2004).

• Gereksiz gerginlik daha az

  Meslektaşlarınızla, arkadaşlarınızla ve ailenizle ilişkileriniz daha az sürtüşmeyle ilerler: Sorunları erkenden konuşur, kırgınlıkların yıllarca birikip patlamasına izin vermez, bir tartışmayı nasıl kapatacağınızı bilirsiniz.

• Bulaşıcı bir sakinlik

  Çabuk endişelenen insanlar yanınızda sakinleşir, kendini kapatan insanlar da daha kolay açılır. Özel bir şey yapmasanız bile istikrarınız onlara da destek olur.

Bu stil kiminle anlaşırGüvenli stilin bir ilişkide diğer üç stille nasıl bir araya geldiği.

Güven duygusu nadiren bütün ilişkilerde aynıdır. Partnerinizle her şey sakin geçebilir, annenizle her konuşma ise çaba isteyebilir; ya da tam tersi (Fraley ve ark., 2011). Bu yüzden test partnerinizle, annenizle, babanızla ve en yakın arkadaşınızla olan bağlarınıza ayrı ayrı bakar. Böylece desteğin nerede zaten var olduğunu, nerede hâlâ zayıf kaldığını görürsünüz.

Arkadaşlıkta da güvenli stil aynı ölçüde rahattır: Telefonlar seyrekleşince küsmez, bir arkadaşınız zor bir dönemden geçerken ortadan kaybolmazsınız. Böyle arkadaşlıklar uzaklığa, taşınmalara ve uzun sessizliklere dayanır. Koca bir yıl sonra buluşup kaldığınız yerden devam edebilirsiniz; ne sitem gerekir ne de mahcup açıklamalar.

Kendinizi yalnızca bir kişinin yanında sakin hissediyorsanız bu deneyim de değerlidir. Yakın olmanın endişe ya da sıkışmışlık getirmediği hâli tanıyorsunuz. Bunu zamanla başka ilişkilere de taşıyabilirsiniz. İşe, zaten neredeyse yolunda giden ilişkilerden başlayabilirsiniz.

Güvenli stil hakkında pek çok efsane var; bazıları onu olmadığı bir ideale dönüştürür.

Sakin kaçıngan stil

Dışarıdan ikisi birbirine benzer: İki stilde de kişi olay çıkarmaz, günde on kez aramaz. Ama kaçıngan stile yakın biri sakinliğini mesafe koyarak korur, güvenli stile yakın kişi ise yakındayken de sakin kalır. Fark, destek gerektiğinde ortaya çıkar. Güvenli stilde destek istenir, kaçıngan stilde ise kişi işin içinden tek başına çıkmaya çalışır.

Hep boyun eğen partner

Güvenli stil, her zaman geri adım atmak demek değildir. Sevgiyi kaybetmekten korkmadığı için bu stile yakın kişi “hayır” diyebilir, tartışabilir ve fikrini savunabilir. Birini kaybetme korkusuyla hep boyun eğmek daha çok kaygılı stile yakındır.

Gösterişli bir özgüven

Güvenli stil, herkese kendinden emin görünmek demek değildir. Güvenli bağlanan kişi şüphe duyabilir, hatasını kabul edebilir, yardım isteyebilir ve bunların hiçbiri onu zayıflatmaz. Kimseye ihtiyacı yokmuş, hiçbir şey ona dokunmuyormuş gibi görünme çabası ise sakinlikten çok bir savunmaya benzer.

“Doğru” stil

Güvenli stil kimseyi daha iyi bir insan yapmaz. Bu stil, yakınlığı nasıl yaşadığınızı anlatır; size verilmiş bir not değildir. Diğer stiller de bir zamanlar insanların karşılaştıklarıyla başa çıkmasına yardım etti ve her birinin kendine özgü gerçek güçlü yanları var.

Güvenli stile sahip insanlar da tartışır, kriz yaşar, zor yıllardan geçer. Fark fırtınanın gelip gelmemesinde değil, nasıl atlatıldığındadır: Bağ kopmaz ve kavganın ardından sıcaklık geri gelir. Fırtına dindiğinde çift hâlâ bir çifttir.

Stilin kendisi de taşa kazınmış değildir. Yakın olduğumuz insanlarla yaşadıklarımız onu hayat boyu, iki yönde de biçimlendirmeye devam eder. Ağır kayıplar ve acı ayrılıklar insanı daha kaygılı ya da daha temkinli bırakabilir; yeni ve iyi ilişkiler ise istikrarı geri getirir (Fraley ve Roisman, 2019).

Noktanız şu anda başka bir alandaysa güvenli stil yine de ulaşılabilir bir yerdedir. Araştırmacılar sonradan gelen bu güvene kazanılmış güvenli bağlanma der. Çoğu zaman, destek istendiğinde gerçekten destek görülen ilişkilerde gelişir (Arriaga ve ark., 2018). Güvenli stile yakın çiftler bir fırtınayı genellikle şöyle atlatır.

1. 01Zor bir ailede büyüdüysem güvenli bağlanma stilim olabilir mi?

   Evet. Erken deneyimler önemlidir, ama her şeyi belirlemez: Stili pek çok etki birlikte şekillendirir ve stil yetişkinlikte de değişir (Fraley ve Roisman, 2019). Araştırmalar, zor geçen bir çocukluğu sakin ve tutarlı biçimde anlatabilen, yetişkin olarak da kendisine yakın insanlara yaslanabilen kişilerin olduğunu gösteriyor (Roisman ve ark., 2002).
2. 02Güvenli bağlanan biriyle ilişki sıkıcı olur mu?

   Duygusal iniş çıkışlara alışmış biri için sakinlik ilk başta sıkıcı gelebilir: Barışmanın ardından gelen coşku da, kaygılı bekleyiş de yoktur. Ama istikrar renksizlik demek değildir. Güvenli bir bağın olduğu ilişkilerde enerji, sevilip sevilmediğinizi anlamaya çalışmaktan çok ortak planlara, eğlenceye ve yeni şeylere gider.
3. 03Güvenli stil cinsiyete ya da yaşa bağlı mı?

   Cinsiyetin etkisi küçüktür: Fraley ve arkadaşlarının örnekleminde kadınların ve erkeklerin iki eksendeki ortalama puanları neredeyse aynıdır. Yaş ilerledikçe kaygı, özellikle orta yaşta ve sonrasında, genellikle azalır (Chopik ve ark., 2019). Ama bu pek çok insanın ortalamasından çıkan bir eğilimdir, herkese uyan bir kural değil.
4. 04Bazen kaygılansam da sonucum neden güvenli çıktı?

   Güvenli stil endişeyi sıfırlamaz; tamamen endişesiz olan kimse yoktur. Sonuçlar Fraley’nin karşılaştırma verilerine göre hesaplanır. İki puanınız da ortalamanın altındaysa bu, kaygı puanınızın sıfır olduğu değil, örneklem ortalamasından düşük olduğu anlamına gelir. Noktanız geçiş bölgesine yakınsa sonuçta komşu stilleri de görürsünüz.
5. 05“Güvenli bağlanan partner” tam olarak ne demek?

   Gündelik dilde çoğu zaman özgüvenli ya da güvenilir biri kastedilir. Bağlanma kuramında ise bu, yakınlıkta sakin kalan kişidir: İsteklerinize karşılık verir, açık konuşur ve bağımsızlığınızı tehdit saymaz. Birinin stilini dışarıdan tahmin etmek güvenilir değildir; partneriniz testi kendisi çözerse sonuç çok daha doğru olur.
6. 06Bazı ilişkilerimde güvenli, bazılarında güvensiz bağlanabilir miyim?

   Evet, bu sık görülür. En yakın arkadaşınızla her şey kolay, partnerinizle ise kaygılı geçebilir; ya da annenizle sakin, babanızla gergin olabilirsiniz (Fraley ve ark., 2011). Test bu bağların her birini ayrı gösterir ve hepsi birlikte tek bir etiketten çok daha net bir resim çizer.