Kaçıngan bağlanma stili kiminle uyumlu ve alan nasıl korunur

Aşağıda olası dört eşleşmenin hepsi var. Bu bir sıralama değil: Her eşleşmenin kendine göre bir artısı ve bir zayıf noktası vardır. Asıl önemli olan da etiket değil, iki kişinin ilişkiye ne kadar kaygı ve kaçınma getirdiğidir.

Kaçıngan stil ve dört olası partner

Kaçın­gan

Kırgınlık olmadan özgürlükGüvenli

Biri konuşmak, öteki nefes almak isterKaygılı

Alana ihtiyaç duyan iki kişiKaçın­gan

İkisi de geri çekilir, biri korkar daKorkulu kaçın­gan

Güvenli+Kaçıngan

Kırgınlık olmadan özgürlük

Güvenli stile yakın partner araları kişisel algılamaz ve üstüne gelmez; böylece kaçıngan stile yakın kişi kendisi kalarak yavaş yavaş açılabilir. Risk başka yerdedir: Zamanla güvenli stile yakın kişi daha derin konuşmaları özleyebilir. Bunu, sessizlik ilişkinin olağan hâline dönüşmeden söylemek daha iyidir.

Kaygılı+Kaçıngan

Biri konuşmak, öteki nefes almak ister

Kaçıngan stile yakın biri için bu genellikle en zor bileşimdir: Stres altında biri yakınlık ararken öteki uzaklaşmak ister ve her hamle ötekinin tepkisini körükler. Yine de kaygılı stile yakın partnerin getirdiği sıcaklık, kaçıngan stile yakın kişinin hayatında çoğu zaman az bulunan bir şeydir. Bitiş saati belli aralar ve bağın sürdüğünü gösteren küçük işaretler işe yarar.

Kaçıngan+Kaçıngan

Alana ihtiyaç duyan iki kişi

Az kavga, bol kişisel alan ve kimsenin kimseyi acele ettirmediği bir ilişki. Zayıf nokta, iki kişinin de zor konularda susmasıdır; böylece iki kişi fark etmeden birbirinden uzaklaşabilir. Bu tür çiftler neredeyse hiç incelenmedi, bu yüzden bunu kesin bir sonuçtan çok bir gözlem olarak okuyun.

Kaçıngan+Korkulu kaçıngan

İkisi de geri çekilir, biri korkar da

Gerginlik anında iki kişi de geri adım atar, ama korkulu kaçıngan stilde (dezorganize ya da dağınık bağlanma olarak da bilinir) bağı kaybetme korkusu da vardır; bu yüzden ötekinin sessizliği kolayca bir son gibi görünebilir. Yüksek sesli kavga az, söylenmeyen söz çok. Kaçıngan stile yakın partner, ara verirken bile bir yere gitmediğini belli ettiğinde işler kolaylaşır.

Kaçıngan stile yakın biri pratik işlerde genellikle güvenilir, kriz anında sakindir: Paniğe kapılmaz, olay çıkarmaz ve sorunları kendi başına çözebilir. Onunla birlikte olmak bol özgürlük demektir; kimse telefonunuzu kontrol etmez ya da geçirdiğiniz her saatin hesabını sormaz. Pek çok insan bunu sever, özellikle de kendi alanını koruyan ve üzerine titrenmesinden hoşlanmayanlar.

Aynı özelliğin öbür yüzü de var: Yakınlık emek ister. Duygular hakkında konuşmak sık sık ertelenir, destek istekleri seyrektir ve zor bir anda ilk dürtü içe kapanmaktır. Büyük bir meta-analize göre ilişkideki yakınlık ve destek eksikliği, kaygıdan çok kaçınmayla birlikte görülüyor (Li ve Chan, 2012). Kaçıngan stile yakın olan biri için uyum bu nedenle büyük ölçüde bir tempo meselesidir. Yakınlaşma hızı iki kişiye de uygun mu ve iki kişi de onu biraz ayarlamaya istekli mi?

Hayali partnerlerin tanımlarına dayanan deneylerde ilk tercih çoğunlukla güvenli stile yakın partnerdi ve bu, farklı stillerdeki insanlar için geçerliydi (Chappell ve Davis, 1998). Yine de bu tercih evrensel değil: Araştırmaları derleyen bir çalışma, güvensiz bağlanan insanların seçimlerinin daha karışık olduğunu belirtiyor (Holmes ve Johnson, 2009). İki kişinin de kaçıngan stile yakın olduğu çiftlere dair veriler özellikle kıt. Toplam 354 çiftle yapılan uzun süreli bir çalışmada böyle tek bir çift bile çıkmadı (Kirkpatrick ve Davis, 1994); hayali ilişkilerle yapılan bir deneyde de insanlar, iki partnerin de yakınlıktan kaçındığı bir eşleşmeyi daha olumsuz değerlendirdi (Pietromonaco ve Carnelley, 1994).

Buradan iki temkinli sonuç çıkıyor. Sakin ve öngörülebilir bir partnerle kaçıngan stile yakın kişinin savunmaları genellikle zayıflar: Bir istek nazikçe ve özgürlüğünü tehdit etmeden geldiğinde daha az öfke ve geri çekilme görülür (Overall ve ark., 2013). Yine de en az bir partnerin güvensiz olduğu çiftler, iki partnerin de güvenli stile yakın olduğu çiftlerin genellikle gerisinde kalır (Senchak ve Leonard, 1992). Çıkarılacak ders: Partnerlerden her biri ötekinin tepkilerini yumuşatmaya yardım edebilir, ama sihirli bir “doğru stil” yoktur (Simpson ve Overall, 2014).

En hassas nokta çatışmadır. Bir tartışmada ilk dürtü uzaklaşıp her şeyi tek başına düşünmektir, partner ise çoğu zaman hemen şimdi konuşmak ister. Kaçıngan stile yakın birinin sessizliği kolayca ceza ya da ilgisizlik diye yorumlanır; oysa çoğu zaman incitici bir şey söylememenin ve soğukkanlılığını geri kazanmanın bir yoludur. Partner peşine düşmeye başlarsa geri çekilme derinleşir ve tartışma yeniden başa döner.

Artan yakınlık da hassas bir nokta: birlikte yaşamaya karar vermek, aynı evi ve gündelik düzeni paylaşmak, gelecek için plan yapmak. İlişki yakınlaştıkça geri çekilme isteği güçlenebilir ve bu, partnere tam işler iyi giderken bir soğuma gibi görünür. Bu tür bir geri çekilmenin illa duyguların söndüğü anlamına gelmediğini önceden bilmek yardımcı olur. Bunu sözle aşmak mümkün: Biraz zamana ihtiyacınız olduğunu söyleyip ne zaman konuşmaya hazır olacağınızı belirtmek yeter.

1. 1

   Kaçıngan stile yakın kişi için. Ortadan kaybolmak yerine arayı duyurun: “Bana bir saat ver, sonra bunu konuşup bitirelim.” Zor şeyleri tam çözmeden paylaşmak da işe yarar. Tek başınıza halledebileceğiniz durumlarda bile küçük iyilikler istemek, partnerinize ona ihtiyaç duyulduğunu gösterir.

2. 2

   Partneri için. İstekleri nazikçe ve somut biçimde dile getirip onu soğuklukla suçlamamak işe yarar. Aranın kendi akışında bitmesine izin verin, peşine düşmeyin. Sözlerden çok davranışla gösterilen ilgiyi fark etmek de önemli: Tamir edilen bir musluk ya da istasyondan arabayla alınmak da “Seviyorum” demenin bir yolu olabilir.

Bağlanma stili ömür boyu sabit değildir. Bir modele göre kaçınma, partnere güvenip yaslanmanın riskli değil keyifli olduğu durumlarda azalır (Arriaga ve ark., 2018). Bu bir hipotez, ama sakin ve öngörülebilir bir ilişkide geçen yılların kaçıngan stile yakın insanları yakınlık konusunda neden belirgin biçimde rahatlattığını açıklamaya yardım ediyor. Bu değişimin nasıl gerçekleştiğini kazanılmış güvenli bağlanmayı anlatan yazımız ele alıyor.

1. 01Kaçıngan stile yakın olan biri için en kolay partner hangisi?

   Hiçbir stil “en iyi” değildir, ama bazı başlangıç noktaları ötekilerden kolaydır. Sakin, güvenli stile yakın bir partner kaçıngan stile yakın birinin işini genellikle kolaylaştırır; kaygılı stile yakın bir partnerle ise bir tartışma sırasında dengeyi korumak en zordur. Yine de davranışlar çok şeyi belirler: Aralar üzerinde anlaşabilmek ve konuşmaya geri dönebilmek bir çift için stillerinin adından daha önemlidir.
2. 02Kaçıngan stile yakın iki kişi iyi anlaşabilir mi?

   Anlaşabilirler, özellikle de ikisi de bol özgürlükten hoşlanıyorsa. Risk, her birinin ötekinin kendi başının çaresine bakacağını düşünerek zor konuları açmamasıdır. Uzun konuşmalar gerektirmeden yakınlaştıran küçük ortak ritüeller iyi gelir; işler gerçekten kötüleşmeden yardım isteme konusunda anlaşmak da öyle.
3. 03Kaçıngan ve kaygılı stilin eşleşmesi neden bu kadar zor?

   Stres altında bu iki kişi zıt şeylere ihtiyaç duyar: Biri uzaklaşmak, öteki yaklaşmak ister. Her hamle ötekinin tepkisini tetikler ve bir tartışma hızla bir döngüye dönüşür. Bu, ilişkinin başarısız olacağı anlamına gelmez. Döngüye ve iki kişiye de neyin yardım ettiğine daha yakından bakmak için kaygılı ve kaçıngan bağlanma sayfamıza göz atabilirsiniz.
4. 04Kaçıngan stile yakın biri iyi bir ilişkide bile kendini sıkışmış hissediyorsa ne yapmalı?

   Bu olabilir ve ilişkinin kötü olduğu ya da “yanlış” kişiyle birlikte olduğunuz anlamına gelmez. Zamanı ve alanı susarak elde etmeye çalışmak yerine açıkça istemek işe yarar. Sıkışmışlık hissi sürüyor ve gündelik hayatı zorlaştırıyorsa bunu bir psikolog ya da psikoterapistle konuşmaya değer: Bazen bu his şimdiki partnerden çok, yakınlıkla ilgili eski deneyimlerle bağlantılıdır.