ECR-R ölçeği: kaygı ve kaçınma nasıl ölçülür

ECR-R, açık adıyla Experiences in Close Relationships-Revised, bir öz bildirim ölçeğidir: Yakın ilişkilerle ilgili ifadelerin sizi ne kadar iyi anlattığını kendiniz değerlendirirsiniz. Ölçeği R. Chris Fraley, Niels G. Waller ve Kelly A. Brennan 2000 yılında yayımlanan bir makaleyle tanıttı (Fraley ve ark., 2000). Makalenin ilk yazarı Chris Fraley, ölçeğin ifadelerini, puanlama anahtarını ve normlarını içeren bir sayfa tutuyor.

Öncülü olan ECR 1998’de yayımlandı. Brennan, Clark ve Shaver, dönemin bağlanma anketlerinden 323 maddeyi bir araya getirip bunların altında iki ayrı boyut yattığını gösterdi: kaygı ve kaçınma (Brennan ve ark., 1998). İki yıl sonra Fraley ve arkadaşları maddeleri madde tepki kuramıyla (IRT) yeniden seçti; amaç, ölçeğin insanları birbirinden daha hassas biçimde ayırt etmesiydi. Adındaki R de buradan gelir: revised, yani gözden geçirilmiş.

İki ölçeğin de dayandığı temel fikir şu: Yetişkinlerde bağlanma bir etiket değil, iki eksen üzerindeki bir noktadır. Bu fikir daha sonra doğrudan sınandı. İki büyük örneklemle yapılan taksometrik bir analiz, yetişkin bağlanmasının ayrı tipler gibi değil, sürekli boyutlar gibi davrandığı sonucuna vardı (Fraley ve ark., 2015).

İfadeler iki eşit gruba ayrılır. 18 ifade bağlanma kaygısını ölçer, yani yakın birinin size olan ilgisini kaybedeceği, soğuyacağı ya da sizi bırakıp gideceği endişesini. Bu, günlük dildeki “bağlanma korkusu” değildir; söz vermekten çekinmek daha çok öteki eksene yakındır. Kalan 18 ifade yakınlıktan kaçınmayı ölçer: yakınlık yoğunlaştığında ve birine yaslanmanız gerektiğinde ne kadar huzursuz olduğunuzu. Her ifade 1 (“Kesinlikle katılmıyorum”) ile 7 (“Kesinlikle katılıyorum”) arasında puanlanır.

Bazı ifadeler ters yönde yazılmıştır: Onlara katılmak yüksek değil, düşük bir düzeye işaret eder. Bu, her şeye katılma eğilimine karşı yaygın bir önlemdir ve özensiz yanıtları fark etmeye de yardım eder. İfadeler genel olarak romantik ilişkilerle ilgilidir. Bu yüzden şu anda bir ilişkisi olmayan biri de ölçeği doldurabilir; geçmiş deneyimlerini ve genellikle nasıl hissettiğini düşünerek yanıt verir.

Puanlama anahtarı elle kontrol edilebilecek kadar basittir. Sonuç, her alt ölçek için bir tane olmak üzere iki sayıdır.

1. Ters puanlanan maddelerin yanıtları dönüştürülür: 1 yerine 7, 2 yerine 6 sayılır ve öteki yanıtlar da aynı yolla değişir; başka bir deyişle yanıt 8’den çıkarılır.
2. Kaygı puanı, birinci alt ölçekteki bütün yanıtların ortalamasıdır ve 1 ile 7 arasında bir değer alır.
3. Kaçınma puanı da aynı yolla ikinci alt ölçekten hesaplanır.
4. Toplam puan yoktur: Alt ölçekler ayrı ayrı puanlanır ve hiçbir zaman toplanmaz.

Örneğin ters puanlanan bir maddeye 6 yanıtını verdiyseniz bu yanıt 2 sayılır. Ters maddeler dönüştürüldükten sonra kaygı yanıtlarınızın ortalaması 3,8 çıkıyorsa kaygı puanınız budur. Fraley’nin sayfasında 5 Haziran 2013’ten bu yana anahtarla ilgili bir düzeltme yer alıyor: 21. madde ters puanlanmaz, 22 ve 36. maddeler ise ters puanlanır. Eski anahtarı kullanan kopyalar internette hâlâ dolaşıyor; farklı sitelerin aynı yanıtlar için bazen farklı puanlar vermesinin nedeni bu. Biz düzeltilmiş anahtarı kullanıyoruz.

Bir puan tek başına pek bir şey söylemez, bir karşılaştırma noktasına ihtiyaç duyar. Fraley, 2000’lerin başında topladığı çevrim içi örneklemin ortalamalarını yayımladı: en az 17.000 kişi, katılımcıların %73’ü kadın, yaş ortalaması 27. Örneklem temsil edici olmadığı için Fraley bu normların biraz ihtiyatla kullanılmasını öneriyor.

Yüzdelik değer, normların dayandığı örneklemde puanı sizinkinden düşük olan insanların payını gösterir; ölçme kitaplarında aynı kavrama yüzdelik sıra da denir. ECR-R için bu değeri, yukarıdaki ortalamalar ve standart sapmalarla kurulan normal dağılımdan hesaplıyoruz. Yaşınızı girerseniz sonuçta sizi yaşıtlarınızla karşılaştıran ikinci bir satır da görünür; bunun için Fraley’nin yayımladığı bir formülü kullanıyoruz. Kaçınma dağılımı büyük olasılıkla hafifçe sağa çarpık olduğundan en üst uçtaki yüzdelik değerler gerçekte olduğundan biraz yüksek görünür.

Normlar çoğunlukla İngilizce konuşan katılımcılardan gelir. 62 kültürel bölgeyi kapsayan bir çalışmada kaygılı bağlanma stili (araştırmalarda saplantılı bağlanma olarak da geçer) Doğu Asya’da daha sık görüldü (Schmitt ve ark., 2004); yani büyük ölçüde Amerikan bir örneklemle karşılaştırmak, bazı dillerde sonuçları kaydırır. Türkiye’de 24 bini aşkın yetişkinin katıldığı ve ECR-R ölçeğinin Türkçe uyarlamasının kullanıldığı bir araştırmada kaygı ortalaması Fraley ve arkadaşlarının örnekleminden biraz düşük, kaçınma ortalaması ise daha yüksek çıktı (Ünübol ve Hızlı Sayar, 2019). Bu yüzden Türkiye’den tipik bir sonuç, kaçınma ekseninde ortalamanın biraz üstüne düşebilir. Yeterince veri topladığımızda normları her dil için ayrı hesaplayabileceğiz.

Fraley, araştırmalarda insanları tiplere ayırmak yerine iki puanla çalışmayı tavsiye ediyor. Ama bir sonucu tek bir kişiye anlatırken etiket işe yarar; insanlar yine de gruplara ayrılacaksa Fraley her alt ölçeği medyanından bölmeyi önerir. Biz normların ortalamasından bölüyoruz: Normal dağılımda ortalama ile medyan çakışır.

• İki alt ölçek de ortalamanın altında: güvenli bağlanma stili.
• Kaygı ortalamaya eşit ya da ondan yüksek, kaçınma ortalamanın altında: kaygılı bağlanma stili.
• Kaçınma ortalamaya eşit ya da ondan yüksek, kaygı ortalamanın altında: kaçıngan bağlanma stili.
• İki alt ölçek de ortalamaya eşit ya da ondan yüksek: korkulu kaçıngan bağlanma stili (dezorganize ya da dağınık bağlanma olarak da bilinir).

Noktanız ayırıcı çizgilerden birine standart sapmanın dörtte birinden daha yakınsa sonuçta komşu stiller de listelenir. Bu bölmeyle insanların yaklaşık %32 kadarı güvenli, %18 kadarı kaygılı, %19 kadarı kaçıngan ve %31 kadarı korkulu kaçıngan stile düşer. Popüler yazılar insanların yarısından fazlasının güvenli bağlandığını söyler. Bu rakamlar iki ölçeğin bölünmesinden değil, insanların birkaç hazır tanımdan birini seçtiği anketlerden gelir; sayıların farklı olmasının nedeni bu. Dört stilin ve geçiş bölgesinin nasıl işlediğini ayrı bir genel bakış yazısında anlatıyoruz.

ECR-R romantik ilişkileri genel olarak sorar. Onun devamı olan ECR-RS ise belirli bir kişi hakkında 9 kısa ifade içerir: anneniz, babanız, romantik partneriniz ya da en yakın arkadaşınız; sonraki sürümlere genel olarak yakın ilişkiler de eklendi (Fraley ve ark., 2011). Altı ifade kaçınmayı ölçer ve bunların ilk dördü ters puanlanır; kalan üç ifade kaygıyı ölçer.

Testimizde 72 ifade var: ECR-R ölçeğinden 36 ifade ve dört ECR-RS bölümü (genel olarak yakın ilişkiler, anne, baba, en yakın arkadaş). Ayrı bir partner bölümü yok: ECR-RS’nin partner maddeleri neredeyse tümüyle ECR-R ifadeleriyle örtüşür. Partner noktasını karşılık gelen 9 ECR-R maddesinden hesaplıyoruz, bu yüzden o nokta yaklaşık bir değerdir.

Her ilişkinin normları, 2.399 ve 2.300 kişilik iki çevrim içi örneklemin bu ilişkilerin hepsi hakkında yanıt verdiği bir çalışmadan gelir (Fraley ve ark., 2015). Bu dağılımlar belirgin biçimde çarpıktır: Pek çok kişi annesiyle ilgili kaygı ifadelerinde ölçeğin en alt değerini işaretler. Bu nedenle ilişkilerin yüzdelik değerlerini çarpık bir modelle hesaplıyoruz ve ölçeğin uçlarında bu değerler yaklaşıktır.

İki alt ölçeğin de iç tutarlılığı yüksektir, alfa katsayısı 0,90 ya da üstündedir. Ölçek zaman içinde de tutarlı kalır: İnsanlar onu üç ve altı hafta sonra yeniden doldurduğunda örtük puanlar varyansın %85’ini ve %86’sını paylaştı (Sibley ve Liu, 2004; Sibley ve ark., 2005). ECR-RS de güvenilirdir; 2015 çalışmasında alfa ilişkiye göre 0,81 ile 0,92 arasında değişti (Fraley ve ark., 2015).

Ölçeğin zayıf yanları da var. Madde tepki analizleri, ölçeğin belirgin kaygı ya da kaçınma gösteren insanlarda en hassas, düşük uçta, yani güvenli köşeye yakın yerlerde ise daha az hassas olduğunu gösteriyor. ECR-R ayrıca insanların ilişkilerini kendi gözleriyle nasıl gördüğünü ölçer. Kişinin çocukluğunu nasıl anlattığını değerlendiren Yetişkin Bağlanma Görüşmesiyle (AAI) bağlantısı zayıftır: korelasyon 0,09 civarında (Roisman ve ark., 2007). Bunlar bağlanmaya iki farklı bakıştır ve ikisi de tanı değildir.

En bilinen kısa form olan 12 maddelik ECR-S, ECR-R’den değil, 1998 tarihli özgün ECR’den türetildi (Wei ve ark., 2007). İfadelerinden yalnızca 7’si ECR-R ile örtüşür ve kendi normları vardır. ECR-R’nin kendisinin de kısa sürümleri var, örneğin 14 maddelik Rusça form (Chistopolskaya ve ark., 2018); başka dillerdeki sürümlerin her biri kendi normlarını ve kesme puanlarını kullanır. Ölçek Türkçeye de uyarlanmış ve incelenmiştir: Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri-II, kısaca YİYE-II (Selçuk ve ark., 2005). YİYE-II de özgün ölçek gibi 36 maddeden ve 7 dereceli bir ölçekten oluşur. ECR-RS’nin yetişkinlere yönelik Türkçe biçimi de incelendi (Deveci Şirin ve Şen Doğan, 2021); Türkçe çalışmalarda bu envanter Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri-İlişki Yapıları (YİYE-İY) adıyla geçer.

Biz ölçeğin tam sürümünü kullanıyoruz. Kısa formlar, grup ortalamalarının önemli olduğu büyük araştırmalarda iyi çalışır; tek bir kişi içinse daha kaba bir tahmin verir, her yanıtın ağırlığı da artar. 36 ifadenin hepsini yayımlanmış uyarlamalardan bağımsız olarak kendimiz çevirdik, bu yüzden ifadelerimiz o uyarlamalarla kelimesi kelimesine aynı değildir. Özgün 1-7 ölçeğini koruduk; böylece sonuçlar Fraley’nin normlarıyla karşılaştırılabilir. Partnerle ilgili ifadeler cinsiyet belirtmez. Türkiye’de İlişki Ölçekleri Anketi gibi başka araçlar da kullanılır; onların yapısı farklıdır ve bu anahtarla puanlanmazlar.

1. 01ECR-R ölçeğinin PDF’sini nerede bulabilirim?

   İfadeler, puanlama anahtarı ve normlar Fraley’nin ölçek için tuttuğu sayfada yer alır; bağlantısı aşağıdaki kaynaklarda. Yazarların izni olmadan ölçekler yalnızca ticari olmayan araştırmalarda kullanılabilir. Türkçe uyarlama YİYE-II ise Selçuk ve arkadaşlarının 2005 tarihli makalesinde anlatılır. Ölçeği doldurup puanlarınızı yüzdelik değerlerle hemen görmek isterseniz testimizi kullanın.
2. 02ECR-R’yi 1’den 5’e kadar puanlayarak doldurabilir miyim?

   Doldurabilirsiniz, ama Fraley’nin normları 1-7 ölçeğiyle toplandığı için o durumda puanlarınızı onlarla karşılaştıramazsınız. Korece sürüm gibi bazı çeviriler beş dereceli bir ölçek ve kendi kesme puanlarını kullanır. YİYE-II, özgün ölçek gibi yedi derecelidir; biz de yedi dereceyi koruduk. Böylece puanlarınızı Fraley’nin normlarıyla adil ve doğrudan karşılaştırabilirsiniz.
3. 03ECR-R ölçeğinin Türkçesi var mı?

   Var. ECR-R Türkçeye daha önce uyarlanmış ve incelenmiştir (Selçuk ve ark., 2005). Ölçeğin başka pek çok dilde de uyarlamaları var; bunların çoğu kısaltılmıştır ve kendi normlarını kullanır. Testimiz özgün İngilizce ifadelere ve yayımlanmış uyarlamalardan bağımsız kendi çevirimize dayanır. Her dilde özgün yedi dereceli ölçeği kullandığımız için sonuçlar her zaman Fraley’nin normlarıyla karşılaştırılabilir.
4. 04Bu test, Chris Fraley’nin sitesindeki testle aynı mı?

   İkisi de ECR-R olduğu için ifadeler (bizde kendi Türkçe çevirimizle) ve anahtar aynıdır. Ama ECRtest’in ölçeğin yazarlarıyla bir bağlantısı yoktur. Fraley üniversitenin sitesinde kendi araştırma testini yürütür; biz yanıtları yayımlanmış anahtar ve normlarla puanlıyor, üstüne ilişki haritası, yüzdelik değerler ve yazılı açıklamalar ekliyoruz.