Unikający styl przywiązania w związku: kochać i potrzebować przestrzeni

Unikający styl przywiązania w związku (ang. avoidant attachment), nazywany też unikowym, łatwiej dostrzec w rytmie niż w słowach. Bliskość przychodzi falami: po ciepłym okresie następuje pauza, a druga osoba w relacji często bierze ją za ochłodzenie uczuć. Oznaki najlepiej widać w kilku codziennych przykładach. Rozpozna je niejedna para, także po latach w małżeństwie, niezależnie od tego, po której stronie stoisz.

1. 1

   Dzień po udanej randce. Wieczór był ciepły i bliski, a następnego dnia odpowiedzi robią się krótsze, plany mniej konkretne. To nie jest decyzja wymierzona w Ciebie. Ta osoba musi najpierw wrócić do zwykłego dla siebie dystansu, a dopiero potem zrobi kolejny krok naprzód.

2. 2

   W środku kłótni. Gdy jedna osoba chce wyjaśnić wszystko od razu, osoba o stylu unikającym milknie, wychodzi z pokoju albo sprowadza rozmowę do faktów. W ten sposób próbuje ostudzić emocje, ale dla drugiej osoby wygląda to jak rozmowa ze ścianą.

3. 3

   W trudnym tygodniu. Im bardziej ta osoba się czymś martwi, tym rzadziej zwraca się o wsparcie do drugiej osoby, a gdy niepokój dopada drugą stronę, też daje mniej oparcia (Simpson i in., 1992). Ze wszystkim radzi sobie w pojedynkę, więc łatwo uznać, że niczego nie potrzebuje.

4. 4

   Przed ważnym krokiem. Poznanie rodziny, pierwszy wyjazd razem, wspólne zamieszkanie. Im bliżej wiążącej decyzji, tym silniejsza pokusa, żeby zostawić sobie wyjście awaryjne, a rozmowę o przyszłości odkłada się raz za razem.

Druga strona najczęściej pyta, dlaczego wycofanie przychodzi akurat wtedy, gdy wszystko układa się dobrze. Część odpowiedzi brzmi tak: dla osoby o stylu unikającym głęboka bliskość jest jednocześnie przyjemnością i wysiłkiem. Budzi potrzebę oparcia się na kimś, a tę właśnie potrzebę ta osoba nauczyła się wyciszać i zaspokajać bez niczyjej pomocy. Badacze nazywają to strategiami dezaktywującymi (Mikulincer i Shaver, 2003).

Przerwa działa wtedy jak zawór bezpieczeństwa. Przywraca poczucie panowania nad własnym życiem i dopiero potem znów robi się miejsce na bliskość. Jeśli w tym momencie sypią się pytania i żądania, ciśnienie rośnie, a wycofanie się wydłuża. Najczęściej ta osoba wraca z własnej woli, i to szybciej, jeśli mogła się oddalić w spokoju.

Wiele wyjaśnia też to, jak osoby o tym stylu proszą o wsparcie i jak je dają. Łatwiej im załatwić coś praktycznego, niż cierpliwie wysłuchać, i łatwiej zacisnąć zęby, niż przyznać, że coś jest trudne (Collins i Feeney, 2000). Druga osoba może więc dojść do wniosku, że zostaje za drzwiami. Zwykle tak nie jest. Drzwi otwierają się tylko wolniej i inaczej, niż można by się spodziewać.

Tak. Kiedy osoba o stylu unikającym się zakochuje, rzadko robi wokół tego dużo hałasu. Uczucie łatwiej poznać po stałości: ta osoba dotrzymuje słowa, pamięta, na czym Ci zależy, zjawia się, gdy potrzebujesz pomocy, i wraca po każdej przerwie. Przestrzeń, którą Ci zostawia, jest w jej oczach wyrazem szacunku, a nie obojętności. Może nigdy nie powiedzieć wprost, że tęskni, a mimo to pierwsza zaproponuje, że odbierze Cię z lotniska.

Czy tęskni? Tak, choć rzadko o tym mówi i woli tęsknotę okazać, niż o niej opowiadać. Z zainteresowaniem jest podobnie. Widać je nie tyle w deklaracjach, ile w zaproszeniach do codziennego życia: na spotkanie ze znajomymi, do ulubionych miejsc, do planów na weekend.

Przy wysokim unikaniu bliskość fizyczna i emocjonalna częściej biegną osobnymi torami: seks może sprawiać przyjemność i wcale nie prowadzić do rozmowy o uczuciach (Birnbaum i in., 2006). Pretensje niewiele tu pomogą. Zwykle znacznie lepiej działa spokojna rozmowa o tym, na czym zależy Tobie, a na czym drugiej osobie.

Poradniki chętnie piszą o „unikającym mężczyźnie”, jakby chodziło o męską cechę. Badania mówią co innego. Metaanaliza ponad stu prób pokazała, że przeciętny wynik unikania jest u mężczyzn trochę wyższy, ale różnica okazała się skromna, zmieniała się w zależności od populacji i była ledwie widoczna w badaniach prowadzonych przez internet (Del Giudice, 2011).

U kobiet wzorzec unikający też jest częsty, tylko rzadziej się go zauważa. Powściągliwość mężczyzny łatwo uznać za coś normalnego, a niezależność kobiety za siłę charakteru. W samym związku wzorzec prawie nie zależy od płci: ten sam dystans po bliskości, te same przerwy i te same rzeczy, które pomagają parze.

Jeśli łapiesz się na myśli „wszyscy mężczyźni tacy są” albo „po prostu jest bardzo niezależna”, spróbuj patrzeć na wzorzec, a nie na płeć. Liczy się nie to, kto stoi naprzeciwko, ale to, jak ta osoba radzi sobie z bliskością i co pomaga jej do niej wrócić.

Unikanie silniej niż lęk wiąże się z mniejszym zadowoleniem ze związku (Li i Chan, 2012). Nie znaczy to jednak, że związek jest skazany na porażkę. Kiedy pary, w których jedna osoba miała styl unikający, omawiały pod okiem badaczy sporną kwestię, ta osoba zamykała się wyraźnie rzadziej, jeśli druga formułowała prośby łagodniej i szanowała jej prawo do samodzielnych decyzji (Overall i in., 2013).

1. 1

   Mniej presji, więcej wyboru. Prośba, która zostawia miejsce na różne odpowiedzi, trafia łatwiej niż żądanie. Im mniej ktoś czuje się przyparty do muru, tym szybciej z własnej inicjatywy wraca do rozmowy.

2. 2

   Przewidywalne przerwy. Warto wcześniej uzgodnić, jak wygląda przerwa i jak się z niej wraca. Wtedy pauza przestaje przypominać zniknięcie i nikt nie musi czekać w napięciu.

3. 3

   Dobre chwile razem. Wspólne przyjemne przeżycia wiele dają osobom o stylu unikającym: po nich czują się w związku bezpieczniej i bliżej drugiej osoby (Stanton i in., 2017). Zajęcia ramię w ramię czasem dają więcej bliskości niż długie rozmowy.

4. 4

   Co może zrobić osoba o stylu unikającym. Dobrze jest nazwać potrzebę przestrzeni, zamiast wycofywać się w milczeniu. Krótka wiadomość w rodzaju „Potrzebuję teraz trochę ciszy” zdejmuje z drugiej osoby połowę niepokoju.

Żaden z tych kroków nie wymaga zmiany osobowości. Chodzi o to, żeby obie osoby miały dość wolności i dość wsparcia. W parach, w których to się udaje, osoba o stylu unikającym z czasem coraz rzadziej potrzebuje się oddalać: sam związek staje się doświadczeniem, które powoli zmienia jej oczekiwania wobec bliskości (Arriaga i in., 2018). Jeśli szukasz odpowiedzi na pytanie, jak pomóc drugiej osobie, ta równowaga da więcej niż jakakolwiek taktyka.

W części badań osoby o stylu unikającym i lękowym często tworzą pary, w innych nie (Kirkpatrick i Davis, 1994; Frazier i in., 1996). Kiedy jednak się spotkają, łatwo o błędne koło: jedna osoba szuka bliskości, druga się wycofuje. Od strony stylu unikającego wygląda to tak: każde kolejne „co się dzieje?” brzmi jak dowód, że bliskość kosztuje za dużo, i dystans wydaje się uzasadniony. Osoba o stylu lękowym w tym samym dystansie widzi potwierdzenie, że na bliskości nie można polegać. W badaniu, które przez trzy lata śledziło pary na etapie randek, zaskakująco dobrze trzymały się związki, w których mężczyzna miał wysoki wynik unikania albo kobieta wysoki wynik lęku, choć obie osoby od początku oceniały je nisko (Kirkpatrick i Davis, 1994). Trwały związek to jednak nie to samo co szczęśliwy, a jedno badanie nie przesądza o wszystkich takich parach.

Wyjście z tego koła zaczyna się wtedy, gdy obie osoby widzą w nim wspólny wzorzec, a nie winę jednej strony. Osobie o stylu lękowym pomaga szukanie spokoju nie tylko w odpowiedzi drugiej osoby, ale też w sobie, w przyjaźniach i we własnych planach. Osoba o stylu unikającym może z kolei zapowiadać przerwy na głos. Jeśli związek sprawia ból, a nie udaje się samodzielnie przerwać tego koła, pomocna bywa terapia par.

1. 01Czy osoba o stylu unikającym tęskni po kilku dniach osobno?

   Tak. Czuje tęsknotę, tylko nie zawsze ją okazuje. Często dopiero przy kolejnym spotkaniu orientuje się, jak bardzo brakowało jej Ciebie. Cisza po randce zwykle oznacza potrzebę przerwy, a nie obojętność. Jeśli to milczenie Cię niepokoi, jedna krótka, lekka wiadomość zadziała lepiej niż seria pytań.
2. 02Po czym poznać, że osobie o stylu unikającym na Tobie zależy?

   Zwracaj uwagę na stałość, a nie na wielkie deklaracje. Taka osoba znajduje dla Ciebie czas nawet w zabieganym tygodniu, pomaga w praktycznych sprawach i wraca po przerwach. Inny znak: opowiada Ci o rzeczach, które zwykle zachowuje dla siebie, na przykład o wątpliwościach związanych z pracą albo o historii swojej rodziny. W tym stylu tak właśnie wygląda skracanie dystansu.
3. 03Czy miłością można odmienić osobę o stylu unikającym?

   Nikogo nie da się przerobić, ale ludzie się zmieniają, i to dzięki doświadczeniom. Gdy przerwy nie spotykają się z pretensjami, a prośby o wsparcie z odpowiedzią, unikanie z czasem zwykle słabnie. Naciski i ultimata najczęściej przynoszą odwrotny skutek: ta osoba jeszcze mocniej się broni i oddala. Zmiana, jeśli przyjdzie, będzie decyzją tej osoby, a nie czymś, co da się wymusić.
4. 04Jak rozmawiać o uczuciach z osobą o stylu unikającym?

   Wybierz spokojną chwilę, a nie środek kłótni, i mów krótko: jeden temat, jedna prośba. Wielu osobom o tym stylu łatwiej rozmawiać obok siebie niż twarzą w twarz, na przykład na spacerze albo w samochodzie. Zostaw czas na odpowiedź: dla takiej osoby powrót do tematu następnego dnia to nic dziwnego i nie oznacza odmowy.