Bezpieczny styl przywiązania: ufać i nie tracić siebie

Cechy bezpiecznego stylu przywiązania łatwo przeoczyć, kiedy wszystko się układa, a najlepiej widać je w trudnych chwilach. Jeśli nie każdy opis poniżej do Ciebie pasuje, to normalne: bezpieczeństwo nie polega na braku niepokoju, tylko na sposobie radzenia sobie z nim.

1. 1

   Gorszy dzień? Szukasz wsparcia. Kłopotów w pracy ani złych wiadomości nie dusisz w sobie: opowiadasz o nich bliskiej osobie i przyjmujesz jej wsparcie. Potem robi się lżej, a oparcie się na kimś nie wydaje się słabością.

2. 2

   Cisza nie oznacza chłodu. Jeśli bliska osoba nie odpisuje od pół dnia, najpierw myślisz, że jest zajęta, a nie że jej uczucia stygną. Wracasz myślami do własnych spraw, zamiast co chwilę zerkać na telefon.

3. 3

   Mówisz, czego chcesz. Chcesz spędzać więcej czasu razem albo potrzebujesz wieczoru dla siebie, więc po prostu o tym mówisz. Prośba nie jest dla Ciebie błaganiem, a odmowa nie oznacza, że ktoś kocha Cię mniej.

4. 4

   Kłótnia nie przekreśla uczuć. W kłótni możesz się złościć i wciąż pamiętać, że relacja jest ważniejsza niż wygrana. Żal mija, a ciepło wraca bez długich cichych dni.

5. 5

   Wolność ukochanej osoby to nie zagrożenie. Ukochana osoba jedzie ze znajomymi w góry albo pochłania ją własny projekt, a Ty się cieszysz, zamiast doszukiwać się w tym niebezpieczeństwa. To, że każda ze stron ma własne pasje, nie osłabia związku, tylko go ożywia.

6. 6

   Bliskość bez napięcia. Przytulanie, szczere rozmowy i plany na przyszłość przychodzą naturalnie. Nie potrzebujesz dystansu, żeby pozostać sobą, ani rozpływania się w drugiej osobie, żeby czuć więź.

7. 7

   Błąd? Przepraszasz bez dramatów. Gdy zranisz bliską osobę, łatwo Ci przeprosić: poczucie winy nie zamienia się we wstyd za to, kim jesteś. Cudze przeprosiny też przyjmujesz spokojnie i nie wracasz do dawnych urazów.

Mniej, niż się często pisze: w tym teście to mniej więcej jedna trzecia wyników. Granice między stylami wyznaczają tu średnie z próby Fraleya, w której ponad 17 000 osób odpowiadało online po angielsku. Reprezentatywnych polskich norm dla ECR-R na razie nie ma, dlatego punktem odniesienia jest właśnie ta próba.

Co łączy te osoby? U podstaw tego stylu leżą dwa spokojne przekonania: „ze mną jest w porządku” i „na ludziach zwykle można polegać” (Bartholomew i Horowitz, 1991). To nie patrzenie przez różowe okulary. Osoba o stylu bezpiecznym widzi wady swoje i cudze, tylko nie traktuje ich jak wyroku dla relacji.

Widać to w chwilach stresu. Gdy coś przeraża albo boli, osoba o stylu bezpiecznym szuka wsparcia i potrafi je przyjąć, a gdy w związku niepokoi się druga osoba, dodaje jej otuchy (Simpson i in., 1992). Ktoś bliski bywa wtedy jednocześnie bezpieczną przystanią, do której wraca się w czasie burzy, i bezpieczną bazą, z której wyrusza się w świat (Feeney, 2004).

Spokój nie znaczy, że w środku zawsze panuje cisza: niepokój, zazdrość i żal też przychodzą, tylko nie przejmują sterów. Bezpieczny styl nie jest też cechą wrodzoną. Teoria przywiązania Johna Bowlby’ego wyrosła z obserwacji dzieci, ale styl nie zamyka się w dzieciństwie: wiele osób wynosi go z domu, inne dochodzą do niego później, dzięki dobrym relacjom albo terapii.

W związku styl bezpieczny wyróżnia się stałością, a nie intensywnością. Osoba o tym stylu mówi o uczuciach i planach wprost, zamiast robić aluzje, nie znika po chwilach bliskości i nie domaga się ciągle dowodów miłości. O różnicach zdań mówi się wcześnie, zanim zdążą urosnąć. Nie trzeba też wybierać między bliskością a wolnością: relacja pomieści jedno i drugie.

Najwyraźniej różnicę widać w konflikcie. W badaniu, w którym pary rozmawiały o własnym poważnym problemie, osoby o bezpieczniejszym stylu mniej się denerwowały i zachowywały się bardziej konstruktywnie (Simpson i in., 1996). Kłótnia jest dla nich drogą do porozumienia, a nie sprawdzianem, kto kogo bardziej kocha.

Połączenie stylu bezpiecznego z lękowym albo unikającym również może dać stabilny związek. Osoba o stylu bezpiecznym nie odpowiada za cudze lęki, ale jej spokój często łagodzi niepokój albo obronny dystans drugiej strony (Simpson i Overall, 2014). Gdy jest w związku z kimś o stylu lękowym, nie irytują jej prośby o zapewnienie; gdy z kimś o stylu unikającym, nie bierze do siebie potrzeby przestrzeni. Nie zapomina przy tym o sobie.

Ten styl ma realne, praktyczne zalety, ale nie jest medalem ani gwarancją szczęścia. Oto, co zwykle wnosi do codziennego życia.

• Oparcie, gdy jest ciężko

  Kryzysy, choroby i straty nadal bolą, ale nie przechodzisz przez nie w pojedynkę: umiesz poprosić o pomoc i ją przyjąć, a to skraca drogę do równowagi.

• Łatwiej zacząć coś nowego

  Kiedy wiesz, że masz do kogo wrócić, ryzyko wydaje się mniejsze, czy chodzi o nową pracę, czy o przeprowadzkę do innego miasta. Wsparcie bliskich sprawia, że nieznane mniej onieśmiela (Feeney, 2004).

• Mniej zbędnych dramatów

  Z ludźmi w pracy i w rodzinie wszystko idzie gładziej: problemy poruszasz wcześnie, nie gromadzisz żalów latami, aż wybuchną, i umiesz zakończyć kłótnię.

• Spokój, który się udziela

  Osoby skłonne do niepokoju zwykle uspokajają się przy Tobie, a osobom zdystansowanym łatwiej się otworzyć. Twoja stabilność dodaje im pewności, nawet gdy nie robisz nic szczególnego.

Styl bezpieczny i dopasowanieJak styl bezpieczny łączy się w związku z każdym z pozostałych stylów.

Bezpieczeństwo rzadko jest jednakowe we wszystkich relacjach. W związku może być spokojnie, a każda rozmowa z mamą kosztować wysiłek, albo odwrotnie (Fraley i in., 2011). Dlatego test osobno pokazuje związek, relację z mamą i z tatą oraz najbliższą przyjaźń: od razu widać, w których z nich oparcie już masz, a w których jeszcze go brakuje.

W przyjaźni jest równie prosto: nie obrażasz się, gdy ktoś rzadko dzwoni, i nie znikasz, kiedy osobie, z którą się przyjaźnisz, jest ciężko. Takie przyjaźnie przetrwają odległość i długie przerwy: po roku bez spotkania można wrócić do rozmowy w miejscu, w którym się urwała, bez wyrzutów i niezręcznych tłumaczeń.

Jeśli swobodnie czujesz się tylko przy jednej osobie, takie doświadczenie i tak się liczy: wiesz, jak wygląda bliskość bez niepokoju i bez poczucia ciasnoty. Możesz stopniowo przenosić je do innych relacji, zaczynając od tych, w których już prawie się udaje.

Wokół stylu bezpiecznego narosło sporo mitów, a część z nich robi z niego ideał, którym nie jest.

Spokojny styl unikający

Z zewnątrz oba style wyglądają podobnie: nikt nie robi scen ani nie dzwoni dziesięć razy dziennie. Ale przy stylu unikającym spokój trzyma się dzięki dystansowi, a przy bezpiecznym także z bliska. Różnicę widać, gdy potrzebne jest wsparcie: osoba o stylu bezpiecznym o nie prosi, a osoba o stylu unikającym radzi sobie w pojedynkę.

Ktoś, kto zawsze ustępuje

Styl bezpieczny nie oznacza ciągłego ustępowania. Osoba o tym stylu potrafi odmówić, pokłócić się i obstawać przy swoim, bo nie boi się, że straci przez to miłość. Ustępowanie ze strachu przed utratą kogoś bliskiego jest bliższe stylowi lękowemu.

Pewność siebie na pokaz

Głośna pewność siebie to jeszcze nie bezpieczeństwo. Osoba o bezpiecznym stylu może mieć wątpliwości, przyznawać się do błędów i prosić o pomoc, i nic jej to nie ujmuje. Pokaz niezniszczalności, jakby nikt nie był potrzebny, przypomina raczej obronę niż spokój.

Styl „właściwy”

Wynik bezpieczny nie czyni nikogo lepszym człowiekiem. Podział na styl bezpieczny i style pozabezpieczne opisuje doświadczenia z bliskością, a nie dzieli ludzi na lepszych i gorszych. Pozostałe style kiedyś pomagały poradzić sobie z tym, co się działo, i każdy z nich ma własne mocne strony.

Styl nie jest niezmienny jak kolor oczu. Doświadczenia z bliskimi osobami kształtują go przez całe życie i w obie strony: ciężkie straty i bolesne rozstania potrafią dodać lęku albo ostrożności, a dobre nowe relacje przywracają równowagę (Fraley i Roisman, 2019).

Jeśli Twój punkt leży dziś w innym obszarze mapy, bezpieczeństwo nadal jest w zasięgu. Badacze nazywają to wypracowanym bezpieczeństwem. Najczęściej rośnie ono w relacjach, w których prośba o wsparcie naprawdę je przynosi (Arriaga i in., 2018), a czasem także w terapii.

Bezpieczny nie znaczy wolny od burz. Kłótnie i trudne okresy zdarzają się każdemu, a różnica leży w tym, jak się przez nie przechodzi: bez utraty więzi i z ciepłem, które wraca po sporze. Każda wspólnie przetrwana burza dokłada cegiełkę do poczucia bezpieczeństwa. Zwykle wygląda to tak.

1. 01Czy po dzieciństwie w trudnej rodzinie można mieć bezpieczny styl przywiązania?

   Tak. Wczesne doświadczenia mają znaczenie, ale nie przesądzają o wszystkim: na styl wpływa wiele czynników, a w dorosłości wciąż się zmienia (Fraley i Roisman, 2019). Badania opisują osoby, które potrafią mówić o trudnym dzieciństwie spokojnie i spójnie, a jako dorosłe opierają się na bliskich (Roisman i in., 2002).
2. 02Czy związek z osobą o stylu bezpiecznym bywa nudny?

   Po emocjonalnej huśtawce spokój może na początku wydawać się nudny: bez uniesień po godzeniu się i bez niespokojnego czekania. Ale stabilność to nie nijakość. W bezpiecznych związkach więcej energii idzie na wspólne plany i nowe rzeczy, a mniej na sprawdzanie, czy ktoś Cię kocha.
3. 03Czy bezpieczny styl przywiązania zależy od płci albo wieku?

   Płeć ma niewielkie znaczenie: w próbie Fraleya kobiety i mężczyźni mają prawie identyczne średnie na obu osiach. Z latami lęk zwykle słabnie, zwłaszcza w średnim wieku i później (Chopik i in., 2019), ale to tendencja w dużych grupach, a nie reguła dla każdej osoby.
4. 04Dlaczego test pokazuje styl bezpieczny, skoro czasem czuję niepokój?

   Styl bezpieczny nie oznacza życia bez zmartwień, bo takiego nikt nie ma. Wynik liczy się na tle próby Fraleya: jeśli lęk i unikanie są poniżej średniej, Twój lęk jest niższy niż przeciętny w próbie, a nie zerowy. A gdy punkt leży blisko granicy, pokażemy Ci też style sąsiednie.
5. 05Co znaczy, że druga osoba w związku ma bezpieczny styl?

   Na co dzień „bezpieczny” kojarzy się po prostu z kimś solidnym, przy kim nic nie grozi. W teorii przywiązania chodzi o osobę, która czuje się w bliskości spokojnie: odpowiada na Twoje prośby, mówi wprost i nie traktuje Twojej niezależności jak zagrożenia. Zgadywanie czyjegoś stylu z zewnątrz bywa zawodne. Dokładniej będzie, jeśli ta osoba wypełni test samodzielnie.
6. 06Czy styl może być bezpieczny przy jednych osobach, a przy innych nie?

   Tak, i zdarza się to często. Z osobą, z którą się przyjaźnisz, może być lekko, a w związku pojawia się lęk; z mamą bywa spokojnie, a z tatą czuć napięcie (Fraley i in., 2011). W teście każda z tych relacji ma osobny wynik, a razem dają pełniejszy obraz niż jedna etykieta.