Unikający styl przywiązania w parze z każdym z czterech stylów

Poniżej wszystkie cztery możliwe połączenia. To nie ranking: każda para ma swoje atuty i swój słaby punkt, a bardziej od etykiety liczy się to, ile lęku i unikania wnosi każda z osób.

Styl unikający i cztery możliwe style drugiej osoby

Unikający

Wolność bez urazyBezpieczny

Potrzeba rozmowy i potrzeba oddechuLękowy

Dwie osoby, którym trzeba miejscaUnikający

Dwa wycofania, jeden strachLękowo-unikający

Bezpieczny+Unikający

Wolność bez urazy

Przy osobie o stylu bezpiecznym, która nie obraża się o przerwy i nie osacza, osoba o stylu unikającym może pozostać sobą i otwierać się po trochu. Ryzyko leży gdzie indziej: z czasem osobie o stylu bezpiecznym może zacząć brakować głębszych rozmów i lepiej powiedzieć o tym, zanim cisza stanie się nawykiem.

Lękowy+Unikający

Potrzeba rozmowy i potrzeba oddechu

Dla osoby o stylu unikającym to zwykle najtrudniejsze połączenie: w stresie jedna osoba sięga po kontakt dokładnie wtedy, gdy druga chce się oddalić, i każdy ruch nakręca drugą stronę. Osoba o stylu lękowym wnosi jednak ciepło, którego osobie o stylu unikającym nieraz brakuje. Naprawdę dużo dają przerwy z ustalonym końcem i drobne sygnały więzi w ciągu dnia.

Unikający+Unikający

Dwie osoby, którym trzeba miejsca

Mało kłótni, dużo osobistej przestrzeni i nikt nikogo nie pogania. Słaba strona jest taka, że obie osoby przemilczają trudne sprawy, więc z czasem łatwo niepostrzeżenie oddalić się od siebie. Takie pary prawie nie były badane, dlatego traktuj ten opis jako obserwację, a nie pewny wniosek.

Unikający+Lękowo-unikający

Dwa wycofania, jeden strach

W stresie obie osoby się wycofują, ale osoba o lękowo-unika­jącym stylu przywiązania (często nazywanym zdezorganizowanym) boi się też utraty więzi, więc milczenie osoby o stylu unikającym łatwo bierze za koniec. Głośnych kłótni jest mało, za to wiele zostaje niewypowiedziane. Pomaga, gdy osoba o stylu unikającym nawet w środku przerwy daje znać, że nigdzie nie odchodzi.

Osoba o stylu unikającym zwykle jest niezawodna w sprawach praktycznych i spokojna w kryzysie: nie panikuje, nie robi scen i umie samodzielnie rozwiązywać problemy. Związek z nią daje dużo swobody: nikt nie sprawdza Twojego telefonu ani nie każe tłumaczyć się z każdej godziny. Wiele osób to lubi, zwłaszcza te, które strzegą własnej przestrzeni i nie znoszą kontroli.

Ta sama cecha ma drugą stronę: bliskość wymaga wysiłku. Rozmowy o uczuciach się odkłada, o wsparcie prosi się rzadko, a w trudnej chwili pierwszym odruchem jest zamknięcie się w sobie. Z dużej metaanalizy wynika, że to unikanie bardziej niż lęk idzie w parze z niedostatkiem bliskości i oparcia w związku (Li i Chan, 2012). Dla osoby o stylu unikającym dopasowanie jest więc w dużej mierze kwestią tempa: czy obu osobom odpowiada to, jak szybko rośnie bliskość, i czy każda z nich jest gotowa trochę to zmienić.

W eksperymentach opartych na opisach wyobrażonych osób najczęściej wygrywał opis osoby o stylu bezpiecznym, i to u ludzi o różnych stylach (Chappell i Davis, 1998). Ta preferencja nie jest jednak powszechna: przegląd badań wskazuje, że wybory osób o stylach pozabezpiecznych są bardziej zróżnicowane (Holmes i Johnson, 2009). Danych o parach, w których oba style są unikające, jest szczególnie mało. Długoletnie badanie 354 par nie znalazło ani jednej takiej pary (Kirkpatrick i Davis, 1994), a w eksperymencie z wyobrażonymi związkami ludzie gorzej oceniali parę, w której obie osoby unikają bliskości (Pietromonaco i Carnelley, 1994).

Wynikają z tego dwa ostrożne wnioski. Przy spokojnej, przewidywalnej drugiej osobie mechanizmy obronne osoby o stylu unikającym są przeciętnie słabsze: mniej jest złości i wycofania, gdy prośba pada łagodnie i nie zagraża jej wolności (Overall i in., 2013). Mimo to pary, w których obie osoby mają styl bezpieczny, zwykle radzą sobie lepiej od par, w których choć jeden styl jest pozabezpieczny (Senchak i Leonard, 1992). Krótko mówiąc: każda strona może pomóc złagodzić reakcje drugiej, ale jednego „właściwego stylu” nie ma (Simpson i Overall, 2014).

Najczulszym punktem jest konflikt. W kłótni pierwszym odruchem jest odejść na bok i przemyśleć wszystko w pojedynkę, a druga osoba często chce rozmawiać tu i teraz. Milczenie osoby o stylu unikającym łatwo odczytać jako karę albo obojętność, choć zwykle to sposób, by nie powiedzieć czegoś raniącego i odzyskać równowagę. Jeśli druga osoba zaczyna gonić, wycofanie się pogłębia, a kłótnia zatacza kolejne koło.

Drugim czułym punktem jest rosnąca bliskość: wspólne mieszkanie, dzielenie codzienności, rozmowy o przyszłości. Im bliżej, tym silniej może ciągnąć do wycofania, a drugiej osobie wydaje się, że nadchodzi chłód, akurat wtedy, gdy wszystko szło dobrze. Pomaga wiedzieć zawczasu, że takie wycofanie nie musi oznaczać, że uczucia wygasły. Da się je ująć w słowa: powiedz, że potrzebujesz trochę czasu, i wskaż, kiedy będzie można porozmawiać.

1. 1

   Dla osoby o stylu unikającym. Zapowiadaj przerwę, zamiast znikać: „Potrzebuję godziny, potem dokończymy tę rozmowę”. Mów o trudnych sprawach, zanim je sobie poukładasz. Proś o drobne przysługi, nawet gdy dasz radę bez nich: to pokazuje drugiej osobie, że jest potrzebna.

2. 2

   Dla drugiej osoby. Proś łagodnie i konkretnie, bez zarzucania chłodu. Pozwól przerwie trwać, ile trzeba, i nie goń. Dostrzegaj troskę okazywaną czynami, a nie słowami: naprawiony kran albo podwózka z dworca też mogą znaczyć „kocham cię”.

Styl przywiązania nie jest dany na całe życie. W myśl jednego modelu unikanie słabnie tam, gdzie poleganie na drugiej osobie okazuje się przyjemne, a nie ryzykowne (Arriaga i in., 2018). To hipoteza, ale pomaga zrozumieć, dlaczego po latach w spokojnym, przewidywalnym związku osoby o stylu unikającym często znacznie swobodniej czują się w bliskości. Jak przebiega taka zmiana, pokazuje tekst o tym, jak zmienić styl przywiązania.

1. 01Przy kim osobie o stylu unikającym jest najłatwiej?

   Żaden styl nie jest „najlepszy”, ale niektóre punkty wyjścia są łatwiejsze od innych. Spokojna osoba o stylu bezpiecznym zwykle ułatwia życie osobie o stylu unikającym, a z osobą o stylu lękowym najtrudniej zachować równowagę w czasie kłótni. Wiele jednak zależy od nawyków: umiejętność umawiania się na przerwy i wracania do rozmowy znaczy dla pary więcej niż nazwy stylów.
2. 02Czy dwie osoby z unikającym stylem przywiązania dobrze się dogadują?

   Często tak, zwłaszcza jeśli obie osoby lubią mieć dużo swobody. Ryzyko polega na tym, że żadna nie porusza trudnych tematów, bo każda zakłada, że druga poradzi sobie w pojedynkę. Pomagają drobne wspólne rytuały, które dają bliskość bez długich rozmów, i umowa, że prosi się o pomoc, zanim zrobi się naprawdę źle.
3. 03Dlaczego połączenie stylu unikającego i lękowego jest takie trudne?

   W stresie te dwa style potrzebują przeciwnych rzeczy: jeden oddalenia, drugi bliskości. Każdy ruch wyzwala reakcję drugiej osoby i kłótnia szybko zamienia się w błędne koło. Nie znaczy to, że związek jest z góry przegrany. Jak działa to koło i co pomaga obu osobom, opisujemy na stronie o parze stylu lękowego i unikającego.
4. 04Co, jeśli osobie o stylu unikającym jest ciasno nawet w dobrym związku?

   To się zdarza i nie znaczy, że związek jest zły albo że jesteś z „niewłaściwą” osobą. Pomaga otwarcie prosić o czas i przestrzeń, zamiast wywalczać je milczeniem. Jeśli poczucie ciasnoty nie mija i przeszkadza w codziennym życiu, warto przyjrzeć się mu razem z psychoterapeutą: czasem ma więcej wspólnego z dawnymi doświadczeniami bliskości niż z obecnym związkiem.