Kwestionariusz ECR-R: doświadczenia w bliskich związkach

ECR-R to kwestionariusz samoopisowy: oceniasz w nim, na ile stwierdzenia o bliskich związkach pasują do Ciebie. Pełna nazwa to Experiences in Close Relationships-Revised, czyli poprawiona wersja kwestionariusza doświadczeń w bliskich związkach. Przedstawili go R. Chris Fraley, Niels G. Waller i Kelly A. Brennan w artykule z 2000 roku (Fraley i in., 2000). Pierwszy autor, Chris Fraley, prowadzi stronę kwestionariusza ze stwierdzeniami, kluczem do obliczania wyników i normami.

Poprzednik, ECR, ukazał się w 1998 roku. Brennan, Clark i Shaver zebrali 323 pozycje z ówczesnych kwestionariuszy przywiązania i pokazali, że kryją się pod nimi dwa odrębne wymiary: lęk i unikanie (Brennan i in., 1998). Dwa lata później Fraley i współpracownicy dobrali pozycje na nowo za pomocą teorii odpowiedzi na pozycje testowe (IRT), tak by skale dokładniej odróżniały od siebie poszczególne osoby. Stąd litera R w nazwie: od angielskiego „revised”, czyli poprawiony.

Oba kwestionariusze wychodzą z tego samego założenia: przywiązanie dorosłych to punkt na dwóch osiach, a nie etykieta. Później sprawdzono to wprost. Analiza taksometryczna dwóch dużych prób wykazała, że przywiązanie u dorosłych ma charakter ciągłych wymiarów, a nie odrębnych typów (Fraley i in., 2015).

Stwierdzenia dzielą się po równo. Pierwsza połowa, 18 pozycji, dotyczy lęku przywiązaniowego, czyli obawy, że bliska osoba straci zainteresowanie, oziębnie albo odejdzie. Druga połowa dotyczy unikania bliskości: tego, jak niewygodnie się robi, kiedy więź bardzo się zacieśnia i trzeba na kimś polegać. Każde stwierdzenie ocenia się od 1 („Zdecydowanie się nie zgadzam”) do 7 („Zdecydowanie się zgadzam”).

Część stwierdzeń sformułowano odwrotnie: zgoda z nimi oznacza niski, a nie wysoki poziom lęku albo unikania. To typowe zabezpieczenie przed skłonnością do przytakiwania wszystkiemu, które przy okazji pomaga wychwycić odpowiedzi udzielane bez namysłu. Stwierdzenia dotyczą związków w ogóle, więc kwestionariusz może wypełnić także osoba, która nie jest teraz w związku: odpowiada wtedy, myśląc o wcześniejszych doświadczeniach i o tym, jak zwykle się czuje.

Klucz jest na tyle prosty, że wynik można sprawdzić ręcznie. Wychodzą dwie liczby, po jednej na każdą skalę.

1. Przy pozycjach odwróconych odpowiedź zamienia się na przeciwną: 1 liczy się jako 7, 2 jako 6 i tak dalej, czyli od 8 odejmuje się udzieloną odpowiedź.
2. Wynik lęku to średnia wszystkich odpowiedzi z pierwszej skali; mieści się między 1 a 7.
3. Wynik unikania liczy się tak samo, z odpowiedzi na drugiej skali.
4. Wyniku łącznego nie ma: obie skale liczy się osobno i nigdy się ich nie sumuje.

Przykład: jeśli przy pozycji odwróconej zaznaczysz 6, w wyniku liczy się to jako 2. Jeśli po odwróceniu średnia Twoich odpowiedzi na skali lęku wynosi 3,8, to jest właśnie Twój wynik lęku. Od 5 czerwca 2013 r. na stronie Fraleya widnieje poprawka do klucza: pozycja 21 nie jest odwrócona, a pozycje 22 i 36 są. W internecie wciąż krążą kopie ze starym kluczem, dlatego różne strony potrafią podać inne wyniki dla tych samych odpowiedzi. My korzystamy z klucza poprawionego.

Sam wynik mówi niewiele: potrzebny jest punkt odniesienia. Fraley opublikował średnie ze swojej internetowej próby z początku XXI wieku: ponad 17 000 osób, w tym 73% kobiet, średni wiek 27 lat. Autor radzi traktować te normy z pewną ostrożnością, bo próba nie jest reprezentatywna.

Centyl, inaczej percentyl, mówi, ile osób na sto w próbie normatywnej uzyskało wynik niższy od Twojego. W ECR-R liczymy go z rozkładu normalnego o tych średnich i odchyleniach standardowych. Jeśli podasz wiek, w wyniku pojawi się druga linijka: porównanie z osobami w Twoim wieku według wzoru, który Fraley również publikuje. Rozkład unikania ma prawdopodobnie lekką asymetrię prawostronną, więc najwyższe centyle są nieco zawyżone.

Normy pochodzą głównie od osób anglojęzycznych, a polskich norm ECR-R nie ma. W badaniach dorosłych w Polsce, prowadzonych polską wersją kwestionariusza, średni lęk był podobny albo nieco niższy niż w próbie Fraleya, a unikanie nieco wyższe (Lubiewska i in., 2016; Lewczuk i in., 2018). Dlatego wysoki centyl unikania może po części wynikać z różnic kulturowych, a nie tylko z tego, jak przeżywasz bliskość. Gdy zbierzemy dość własnych danych, policzymy normy osobno dla każdego języka.

W badaniach naukowych Fraley odradza dzielenie ludzi na typy i zaleca opieranie się na dwóch wynikach. Kiedy jednak wynik trzeba wyjaśnić jednej osobie, etykieta się przydaje, a jeśli już dzielić ludzi na grupy, autor proponuje przeciąć każdą skalę w miejscu mediany. My tniemy skale w miejscu średnich z norm, bo w rozkładzie normalnym średnia i mediana się pokrywają.

• Obie skale poniżej średnich: styl bezpieczny.
• Lęk na poziomie średniej lub wyżej, unikanie poniżej: styl lękowy, nazywany też lękowo-ambiwalentnym lub zaabsorbowanym.
• Unikanie na poziomie średniej lub wyżej, lęk poniżej: styl unikający, w części tekstów unikowy.
• Obie skale na poziomie średnich lub wyżej: lękowo-unika­jący styl przywiązania (często nazywany zdezorganizowanym).

Jeśli punkt leży mniej niż ćwierć odchylenia standardowego od którejś granicy, wynik podaje też style sąsiednie. Przy takim podziale styl bezpieczny wychodzi u około 32% osób, lękowy u 18%, unikający u 19%, a lękowo-unika­jący u 31%. Popularne artykuły piszą, że styl bezpieczny ma ponad połowa ludzi. Te liczby pochodzą z ankiet, w których wybierało się jeden z kilku gotowych opisów, a nie z podziału dwóch skal, stąd różnica. Mylić mogą też nazwy. Słowo „zdezorganizowany” wzięto z obserwacji niemowląt i z wywiadów, więc kwestionariusz mierzy coś pokrewnego, ale nie identycznego. Z kolei w polskiej literaturze o rozwoju niemowląt określenie „przywiązanie lękowo-unika­jące” odnosi się do typu A w klasyfikacji Ainsworth, bliższego stylowi unikającemu, a w części polskich tekstów o modelu Bartholomew słowo „lękowy” oznacza styl, który tutaj nazywamy lękowo-unika­jącym. O tym, jak działają cztery style i strefa pośrednia, piszemy w przeglądzie stylów.

ECR-R pyta o związki ogólnie. Jego rozwinięcie, ECR-RS (Experiences in Close Relationships-Relationship Structures), zawiera 9 krótkich stwierdzeń o jednej konkretnej osobie: matce, ojcu, osobie, z którą jesteś w związku, albo osobie, z którą przyjaźnisz się najbardziej, a w późniejszych wersjach także o bliskich relacjach w ogóle (Fraley i in., 2011). Sześć stwierdzeń dotyczy unikania (cztery pierwsze są odwrócone), a trzy lęku.

Nasz test ma 72 stwierdzenia: 36 z ECR-R i cztery bloki ECR-RS (bliskie osoby, mama, tata i najbliższa przyjaźń). Osobnego bloku o związku nie ma, bo prawie wszystkie jego pozycje pokrywają się ze stwierdzeniami ECR-R. Punkt związku liczymy więc z 9 odpowiadających im stwierdzeń ECR-R, dlatego to tylko przybliżenie.

Normy dla każdej relacji pochodzą z badania, w którym osoby badane z dwóch prób internetowych (2399 i 2300 osób) oceniały każdą z tych relacji (Fraley i in., 2015). Rozkłady są tam wyraźnie skośne: w relacji z matką wiele osób ma najniższy możliwy wynik lęku. Dlatego centyle relacji liczymy z modelu, który uwzględnia skośność, a na krańcach skali są one tylko przybliżone.

Zgodność wewnętrzna obu skal jest wysoka: alfa Cronbacha wynosi 0,90 lub więcej. Kwestionariusz jest też stabilny w czasie. Gdy te same osoby wypełniały go ponownie po trzech i po sześciu tygodniach, na poziomie zmiennych latentnych wyniki z obu pomiarów miały 85% i 86% wspólnej wariancji (Sibley i Liu, 2004; Sibley i in., 2005). Rzetelny jest także ECR-RS: w badaniu z 2015 roku współczynniki alfa dla poszczególnych relacji wynosiły od 0,81 do 0,92 (Fraley i in., 2015).

Są też ograniczenia. Analiza IRT pokazuje, że kwestionariusz mierzy najdokładniej u osób z wyraźnym lękiem albo unikaniem, a mniej dokładnie w dolnym zakresie skal, w pobliżu bezpiecznego rogu mapy. ECR-R opisuje poza tym to, jak ludzie sami widzą swoje relacje. Z Wywiadem Przywiązania Dorosłych (AAI), w którym ocenia się, jak ktoś opowiada o swoim dzieciństwie, wiąże się tylko słabo: korelacja wynosi około 0,09 (Roisman i in., 2007). To dwa różne spojrzenia na przywiązanie i żadne z nich nie jest diagnozą.

Najbardziej znana krótka wersja, ECR-S z 12 stwierdzeniami, powstała z pierwotnego ECR z 1998 roku, a nie z ECR-R (Wei i in., 2007). Tylko 7 jej stwierdzeń pokrywa się z ECR-R, a sama wersja ma własne normy. Pełny ECR-R przetłumaczono i sprawdzono w Polsce jako Zrewidowaną Skalę Doświadczeń w Bliskich Związkach, w skrócie DBZ-R (Lubiewska i in., 2016). Ten sam zespół przygotował też wersję skróconą z 16 pozycjami, DBZ-RS. Uwaga na skróty: w części polskich artykułów „ECR-RS” oznacza właśnie tę krótką wersję, a nie opisany wyżej kwestionariusz o konkretnych relacjach. Na stronie Fraleya można znaleźć polskie tłumaczenie ECR-RS, ale nie znamy pracy, w której osobno sprawdzono by jego rzetelność i trafność na polskiej próbie.

My używamy pełnego kwestionariusza. Krótkie wersje dobrze sprawdzają się w dużych badaniach, gdzie liczą się średnie grup, ale dla jednej osoby dają mniej dokładny obraz i bardziej zależą od pojedynczej odpowiedzi. Wszystkie 36 stwierdzeń przetłumaczyliśmy samodzielnie, bez korzystania z opublikowanych polskich wersji, i zachowaliśmy oryginalną skalę od 1 do 7, żeby wyniki dało się porównać z normami Fraleya. Stwierdzenia o drugiej osobie w związku nie zakładają jej płci. Inne kwestionariusze, takie jak popularny w Polsce Kwestionariusz Stylów Przywiązaniowych Plopy (KSP; Plopa, 2005) czy RQ Bartholomew i Horowitza, mierzą przywiązanie inaczej i nie liczy się ich tym kluczem.

1. 01Gdzie znaleźć kwestionariusz ECR-R w PDF?

   Stwierdzenia, klucz i normy są na stronie kwestionariusza prowadzonej przez Fraleya, a link do niej znajdziesz w źródłach poniżej. Bez zgody autorów skal można używać tylko w badaniach niekomercyjnych. Polską wersję DBZ-R opublikowali jej autorzy w artykule z 2016 roku i to oni decydują o jej użyciu. Jeśli wolisz od razu wypełnić kwestionariusz i zobaczyć wyniki z centylami, skorzystaj z naszego testu.
2. 02Czy ECR-R można wypełniać na skali od 1 do 5?

   Można, ale wtedy normy Fraleya przestają pasować, bo zebrano je na skali od 1 do 7. Niektóre przekłady, na przykład koreański, mają pięć punktów i własne progi. Polska DBZ-R zachowała siedem punktów i my też się ich trzymamy, żeby porównanie Twoich wyników z normami Fraleya było uczciwe i bezpośrednie.
3. 03Czy istnieje polska wersja ECR-R?

   Tak. Polską adaptację, DBZ-R, razem z krótszą wersją opublikowano w 2016 roku (Lubiewska i in., 2016), a polskie badania korzystają też z własnych narzędzi, przede wszystkim z KSP. Nasz test opiera się na oryginalnych angielskich stwierdzeniach i na własnym tłumaczeniu, niezależnym od opublikowanych adaptacji. Zawsze używa oryginalnej skali siedmiopunktowej, żeby każdy język dało się porównać z normami Fraleya.
4. 04Czy to ten sam test co na stronie Chrisa Fraleya?

   Stwierdzenia (w naszym tłumaczeniu) i klucz są te same, bo to ten sam ECR-R. Serwis ECRtest nie ma jednak powiązań z autorami kwestionariusza. Fraley prowadzi własny test badawczy na stronie uniwersytetu, my zaś liczymy wyniki według opublikowanego klucza i norm, a do tego pokazujemy mapę relacji, centyle i opisy.