Wynik testu stylu przywiązania: jak czytać centyle i mapę

Najważniejszą częścią wyniku jest mapa oparta na dwóch skalach ECR-R (Fraley i in., 2000). Oś pozioma to unikanie bliskości, a pionowa to lęk przywiązaniowy. Im dalej w prawo leży Twój punkt, tym więcej dystansu zwykle potrzebujesz; im wyżej, tym silniejsza obawa, że ktoś bliski zacznie się od Ciebie odsuwać.

Dwie przerywane linie z podpisem „Średnia w próbie” przecinają mapę w miejscu średnich wyników dużej próby i dzielą ją na cztery obszary: styl bezpieczny leży w lewym dolnym rogu, lękowy w lewym górnym, unikający w prawym dolnym, a w prawym górnym lękowo-unika­jący styl przywiązania (często nazywany zdezorganizowanym).

Sama nazwa stylu wskazuje jedynie obszar, w którym znalazł się punkt. Równie ważne jest to, gdzie leży w jego obrębie. Punkt tuż przy skrzyżowaniu linii i punkt w dalekim rogu dostają tę samą nazwę, a opisują bardzo różne doświadczenia. Najpierw sprawdź więc, jak daleko Twój punkt leży od linii, a dopiero potem czytaj opis. Dokładne liczby znajdziesz pod mapą, w zwiniętym panelu „Twoje wyniki w liczbach”.

Przy każdej osi widać dwie liczby. Pierwsza to wynik: średnia Twoich ocen 18 stwierdzeń tej osi, na tej samej skali od 1 do 7, na której zaznaczasz odpowiedzi w teście. Sam wynik lęku czy unikania mówi niewiele. Unikanie równe 3 wygląda na niskie, bo leży poniżej środka skali, a tymczasem to prawie dokładnie średnia: mniej więcej połowa osób ma wynik niższy.

Druga liczba, centyl, odpowiada na inne pytanie: ile osób z próby uzyskało niższy wynik niż Ty. Zapis „wyżej niż u 80% osób” znaczy, że na każde sto osób z próby osiemdziesiąt ma wynik niższy. Tak samo działają siatki centylowe w książeczce zdrowia dziecka i wyniki centylowe matury: dziecko, którego centyl wzrostu wynosi 80, jest wyższe niż 80 na 100 dzieci w tym samym wieku. Centyl nie jest odsetkiem stylu. Niektóre quizy podają, że masz w sobie tyle a tyle procent stylu lękowego czy bezpiecznego, ale ECR-R takich udziałów nie zna: są tylko dwie osobne skale i Twoje miejsce na każdej z nich.

Obok centyla widać poziom: przy centylu poniżej 30 pojawia się „niski poziom”, powyżej 70 „wysoki poziom”, a pomiędzy nimi „średni poziom”. Te etykiety ułatwiają czytanie, ale nie dzielą ludzi na odrębne grupy. Dwie osoby z centylem tuż powyżej i tuż poniżej 70 prawie się od siebie nie różnią.

Punktem odniesienia są odpowiedzi ponad 17 000 osób z próby Fraleya, zebrane przez internet w pierwszych latach XXI wieku. Skąd pochodzą te dane porównawcze i dlaczego trzeba podchodzić do nich ostrożnie, wyjaśnia tekst o kwestionariuszu ECR-R. Jeśli w teście podasz wiek, pojawi się druga linijka, która porówna Cię z osobami w tym samym wieku. Zwykle różni się od pierwszej tylko o kilka centyli, bo średnie wyniki w tej próbie niewiele zmieniają się z wiekiem. Sam styl zawsze wyznacza się na podstawie całej próby, bez poprawki na wiek.

Etykieta pod nazwą stylu pokazuje, jak mocno Twój punkt tkwi w swoim obszarze. Wyznacza się ją na podstawie odległości od najbliższej linii, mierzonej w odchyleniach standardowych próby. Gdy ta odległość jest mniejsza niż 0,25 odchylenia standardowego, widnieje napis „Na granicy stylów”, od 0,25 do 0,6 „Lekko zaznaczony”, od 0,6 do 1,1 „Wyraźny”, a powyżej „Bardzo wyraźny”.

Siła stylu to nie ocena. Bardzo wyraźny styl bezpieczny nie czyni z nikogo wzoru do naśladowania w związku, a bardzo wyraźny styl lękowy nie zapowiada kłopotów. Siła mówi tylko, jak daleko Twój wzorzec leży od sąsiednich. Przy stylu lekko zaznaczonym zapewne zauważysz u siebie także cechy stylu po drugiej stronie linii, a w trudniejszym okresie punkt może ją przekroczyć.

Wynik na granicy dwóch stylów wygląda tak: obok nazwy Twojego stylu pojawia się drugi styl, na przykład „Lękowy, na granicy ze stylem «Bezpieczny»”, a na mapie punkt leży w kropkowanej strefie podpisanej „strefa pośrednia”. Jeśli oba wyniki leżą przy liniach, punkt wypada niedaleko środka mapy, tam, gdzie stykają się wszystkie cztery obszary. W internecie można trafić na określenie „mieszany styl przywiązania”; w ECR-R oznacza ono po prostu punkt przy granicy stylów. Dlaczego linie biegną właśnie tam i jak często zdarzają się takie wyniki, wyjaśnia przegląd czterech stylów. Przy własnym wyniku bardziej pomaga co innego: przeczytaj oba opisy i zaznacz zdania, w których się odnajdujesz.

Czasem nad wynikiem pojawia się uwaga o jakości odpowiedzi. To nie zarzut: test zauważył wzorzec, który może obniżać dokładność wyników. Sprawdzamy tylko 36 odpowiedzi z pierwszej części, a pełny wynik i tak się wyświetla.

1. 1

   Ta sama odpowiedź wiele razy z rzędu. Przynajmniej 12 stwierdzeń pod rząd oceniono tak samo. Tak bywa, gdy odpowiada się automatycznie, bez czytania.

2. 2

   Dużo odpowiedzi pośrodku skali. Co najmniej połowa odpowiedzi to 4, czyli środek skali. Może to być szczera niepewność, a może zmęczenie.

3. 3

   Odpowiedzi, które sobie przeczą. Przeciwstawne stwierdzenia o unikaniu oceniono podobnie albo stwierdzenia o niemal tym samym znaczeniu oceniono bardzo różnie. Zwykle znaczy to, że część z nich została odczytana inaczej, niż zakładano.

4. 4

   Zbyt szybkie tempo. Przeciętnie mniej niż 2 sekundy na stwierdzenie. To ledwie tyle, żeby przeczytać je do końca.

Jeśli odnajdujesz się w opisie, możesz ufać wynikowi, pamiętając o tej uwadze. Gdy zabrakło Ci czasu albo skupienia, wypełnij test jeszcze raz w spokojniejszej chwili i porównaj wyniki.

Dalsze części testu pytają o konkretne osoby, a osobna „Mapa Twoich relacji” daje każdej relacji własny punkt: „Mama”, „Tata”, „Najbliższa przyjaźń”, „Związek” i „Bliskie relacje”. Jeśli któraś część została pominięta, w jej miejscu widnieje napis „Ta część została pominięta”, a pozostałe punkty się nie zmieniają.

Na tej mapie najważniejsze jest to, z czym porównuje się każdy punkt. Nie z głównym wynikiem i nie z innymi relacjami, tylko z tym, co typowe dla danego rodzaju relacji (Fraley i in., 2015). A typowe bywa różne: przeciętnie ludzie trzymają największy dystans wobec taty, a najmniejszy wobec osoby, z którą przyjaźnią się najbardziej. Ten sam wynik unikania może więc wypaść „blisko średniej” przy tacie i „powyżej średniej” w najbliższej przyjaźni.

Etykiety „poniżej średniej”, „blisko średniej” i „powyżej średniej” mają te same progi co poziomy na osiach: centyle 30 i 70. Punkt „Związek” jest szacowany z odpowiedzi z pierwszej części, bo test nie ma osobnego bloku o związku. Traktuj go więc jako przybliżenie. Różnice między relacjami są czymś normalnym: przywiązanie zależy po części od konkretnej relacji (Fraley i in., 2011). Często najwięcej mówi ten punkt, który odstaje od pozostałych.

Kiedy dwa testy dają różne wyniki, zwykle chodzi o to, jak są zbudowane, a nie o to, że któryś się co do Ciebie pomylił. Oto najczęstsze powody.

• Wybór gotowego opisu. We wczesnych badaniach osoby badane wybierały jeden z trzech akapitów (Hazan i Shaver, 1987) i ponad połowa wskazywała opis bezpieczny. Podział według dwóch skal daje inne proporcje: przy danych porównawczych Fraleya i progach przyjętych w serwisie ECRtest w obszarze bezpiecznym ląduje około 32% osób.
• Inny próg. Niektóre testy dzielą każdą skalę dokładnie w połowie, w punkcie 4. W danych Fraleya średnie unikanie wynosi około 2,92, więc unikanie równe 3,5 leży powyżej naszej linii, ale poniżej progu w środku skali.
• Krótkie wersje i niesprawdzone pytania. W kwestionariuszu z 12 stwierdzeniami każda odpowiedź waży trzy razy więcej niż w pełnej wersji z 36, a pytania, których nigdy nie sprawdzono na dużych próbach, mogą mierzyć coś zupełnie innego.
• Inny moment. To, jak odpowiadasz, zależy od tego, co dzieje się teraz: nowa miłość, kłótnia albo rozstanie potrafią zmienić odpowiedzi. Liczy się też to, o której relacji myślisz, gdy odpowiadasz.

Uczciwiej porównywać położenie na osiach niż nazwy stylów. Lęk i unikanie leżą u podstaw większości kwestionariuszy przywiązania dorosłych (Brennan i in., 1998), więc ich znaczenie przenosi się z testu na test.

Jeśli wypełnisz test ponownie po kilku tygodniach, wynik zwykle wyjdzie prawie taki sam: w krótkim czasie skale ECR-R są stabilne, a dokładne liczby podajemy na stronie o metodzie. Drobne przesunięcia są jednak normalne. Zmiana o kilka dziesiątych punktu albo o kilka centyli w pobliżu środka może się zdarzyć, nawet gdy w Twoim życiu nic się nie zmieniło.

Ponowne wypełnienie ma sens po kilku miesiącach albo po prawdziwej zmianie: nowym związku, rozstaniu, dłuższej psychoterapii. Odpowiadaj równie szczerze jak za pierwszym razem i myśl o tej samej relacji, bo inaczej porównanie niewiele powie. Wcześniejsze wyniki zostają na tym samym urządzeniu, a te zapisane na koncie zobaczysz także w innej przeglądarce.

Przy porównaniu liczy się kierunek zmian: czy punkt zbliżył się do środka mapy, czy od niego odszedł, i czy lęk wzrósł, czy spadł. Co sprzyja takim zmianom i ile zwykle trwają, wyjaśnia artykuł o tym, jak zmienić styl przywiązania.

Wynik opisuje, jak przeżywasz bliskie relacje teraz, na podstawie Twoich własnych odpowiedzi. Wynik nie jest diagnozą. Styl przywiązania nie jest chorobą ani zaburzeniem, a test online nie zastąpi rozmowy z psychologiem ani psychoterapeutą.

Nie wynika z niego, czyja to wina, gdy w związku jest trudno, ani to, czy związek przetrwa. Nie pokaże też stylu drugiej osoby: do tego potrzebne są jej własne odpowiedzi. Żaden styl nie czyni nikogo lepszym ani gorszym od innych. Każdy ma swoje mocne strony, a wynik pokazuje je zaraz obok trudności.

W kłótni to też kiepski argument. Zdanie „Masz styl unikający” rzadko pomaga dwóm osobom się porozumieć; zwykle więcej daje mówienie o własnych uczuciach. Gdy w relacji dochodzi do poniżania, gróźb albo jakiejkolwiek przemocy, style przywiązania schodzą na dalszy plan, bo pierwszeństwo ma Twoje bezpieczeństwo.

1. 01Czy mogę pokazać wynik psychoterapeucie?

   Tak, i to może być dobry początek rozmowy. Wyślij link do wyniku albo zapisz go jako PDF: są tam wyniki, centyle i mapa relacji. Nie każdy psychoterapeuta pracuje z teorią przywiązania, ale dwie osie są zrozumiałe dla specjalistów z różnych szkół. Pamiętaj tylko, że test pokazuje, jak widzisz własne relacje, i niczego nie diagnozuje.
2. 02Co zrobić, gdy wynik sprawia przykrość?

   Daj sobie trochę czasu i nie traktuj wyniku jak oceny tego, kim jesteś. Styl opisuje sposoby radzenia sobie z bliskością, które wyrosły z doświadczeń, a takie sposoby mogą się zmieniać. Przeczytaj jeszcze raz o mocnych stronach swojego stylu. Jeśli jest Ci teraz smutno albo czujesz silny niepokój, porozmawiaj z bliską osobą, której ufasz, albo poszukaj wsparcia specjalisty.
3. 03Skąd się bierze punkt „Związek” na mapie relacji?

   Z pierwszej części testu. Prawie wszystkie stwierdzenia ECR-RS o związku powtarzają stwierdzenia ECR-R, więc bierzemy Twoje oceny tych pozycji i porównujemy je z danymi porównawczymi dla związków. To przybliżenie. Jeśli przy odpowiadaniu myślisz o wcześniejszym związku, punkt opisuje właśnie tamten.
4. 04Dlaczego punkt „Bliskie relacje” różni się od głównego stylu?

   Bo jedno i drugie odpowiada na inne pytanie. Główny styl wynika ze stwierdzeń o związkach, a część o bliskich osobach pyta o wszystkich ważnych dla Ciebie ludzi naraz i ma własne dane porównawcze. Różnica zwykle znaczy, że miłość przeżywasz inaczej niż bliskość w ogóle, i zdarza się to często.