Hechtingsstijlen bij volwassenen: hoe angst en vermijding vier stijlen vormen

De Britse psychiater John Bowlby beschreef hechting als een aangeboren systeem: wie bang is, zoekt de nabijheid van iemand die bescherming biedt, en voelt zich bij die persoon veilig (Bowlby, 1969). Voor peuters zijn dat meestal de ouders; bij volwassenen nemen een partner, goede vrienden en vaak ook de ouders die rol over. Het systeem slaat het sterkst aan bij stress, ziekte of afscheid.

Een hechtingsstijl beschrijft hoe iemand dat systeem meestal inzet. Je hoort ook wel ‘hechtingspatroon’ of ‘hechtingstype’, en dat betekent hetzelfde. Sommige mensen vragen gemakkelijk om steun en hebben er net zo weinig moeite mee om een tijd zonder de ander te zijn; anderen zijn bang om verlaten te worden; weer anderen redden het liever alleen. Zulke patronen ontstaan uit ervaring, en de psychologie onderzoekt ze al meer dan een halve eeuw, sinds Bowlby.

Over kinderen nog dit: hun hechting wordt met andere methodes onderzocht, en de categorieën uit de kindertijd vallen niet één op één samen met de stijlen van volwassenen. Een hechtingsstoornis, zoals de reactieve hechtingsstoornis bij jonge kinderen, is weer iets anders. Alleen een kinderpsychiater of psycholoog stelt zo’n diagnose, nooit een online test. Vanaf hier gaat deze pagina over volwassenen en over hoe het systeem van stijlen werkt.

Dit zijn de hechtingsstijlen die je bij volwassenen tegenkomt. Elke stijl heeft een eigen pagina met signalen, oorzaken en de manier waarop die stijl verandert, dus hier alleen de kern. De laatste drie heten samen onveilige hechting. In de literatuur staan soms andere namen, zoals ‘afwijzend’, ‘gepreoccupeerd’ of ‘fearful’, maar die verwijzen naar dezelfde vier gebieden.

1. 1

   Veilig. Beide assen onder het gemiddelde. Nabijheid is niet eng, afstand ook niet, en om steun vragen gaat vanzelf. Meer op de pagina over de veilige stijl.

2. 2

   Angstig. Angst boven het gemiddelde, vermijding juist eronder. De band voelt breekbaar aan, een stilte maakt onrustig, en geruststelling is telkens opnieuw nodig. Hoe dat werkt, lees je in het overzicht van de angstige stijl.

3. 3

   Vermijdend. Vermijding boven het gemiddelde, angst juist eronder. Het zelf redden gaat vanzelf, op een ander leunen veel minder, en bij intense nabijheid volgt een stap terug. Meer over de vermijdende stijl.

4. 4

   Angstig-vermijdend. Beide assen boven het gemiddelde. Wie naar deze stijl neigt, zoekt nabijheid en is er tegelijk bang voor, vandaar het heen en weer van ‘dichterbij, dan weer verder weg’. Dit is de angstig-vermijdende hechtingsstijl (vaak ook gedesorganiseerde hechting genoemd), en de pagina over deze stijl legt uit wat die tweede naam echt betekent.

Lange tijd kozen mensen hun stijl zelf: ze lazen een paar beschrijvingen en namen de beschrijving die het meest op hen leek. Eind jaren negentig brachten onderzoekers tientallen vragenlijsten samen en zagen dat bijna alle lijsten dezelfde twee dingen maten, hechtingsangst en vermijding (Brennan e.a., 1998). Hechtingsangst is de angst om iemand die dicht bij je staat kwijt te raken. Het is iets anders dan bindingsangst, de angst om je te binden. Vermijding gaat over het ongemak bij veel nabijheid en bij leunen op een ander. De ECR-R-vragenlijst, die onze test gebruikt, is op die twee assen gebouwd (Fraley e.a., 2000).

Later onderzoek ging na of stijlen echt afzonderlijke groepen mensen vormen, en het antwoord was nee: mensen zijn geleidelijk over de assen verspreid, zonder scherpe grenzen (Fraley e.a., 2015). Daarom kun je stijlen het best zien als gebieden op een kaart. Een punt kan diep in een gebied liggen of vlak bij de rand, en dat zijn verschillende resultaten. Ligt het punt diep in een gebied, dan herken je het patroon waarschijnlijk meteen; ligt het vlak bij de rand, dan lopen twee patronen in elkaar over.

De hechtingsstijlen zijn niet in één keer bedacht: de theorie groeide in zo’n dertig jaar, van observaties bij peuters tot vragenlijsten voor volwassenen. Elke stap hield vast wat werkte en verbeterde wat niet klopte. Dit zijn de belangrijkste stappen.

1. 1

   John Bowlby, 1969. Legde uit waarom een kind hechting nodig heeft: de nabijheid van een volwassene beschermt, en de drang daarnaar zit even diep in ons als honger. Stijlen beschreef Bowlby nog niet, wel het systeem zelf.

2. 2

   Mary Ainsworth, 1978. Beschreef de experimenten van de ‘Vreemde Situatie’. Een peuter blijft even achter bij een vreemde, en onderzoekers kijken hoe het kind de moeder begroet als ze terugkomt. Het boek uit 1978 van Ainsworth en haar collega’s noemde drie patronen: veilig, vermijdend en angstig-ambivalent, in vakteksten ook B, A en C (Ainsworth e.a., 1978).

3. 3

   Cindy Hazan en Phillip Shaver, 1987. Brachten het idee over naar de liefde tussen volwassenen. Lezers van een krant kozen welke van drie korte beschrijvingen het best bij hen paste, en de verdeling leek sterk op die bij kinderen (Hazan en Shaver, 1987).

4. 4

   Mary Main en Judith Solomon, 1990. Zagen dat het gedrag van sommige kinderen in geen enkel patroon paste: ze liepen naar hun moeder toe en verstijfden dan. Zo kwam er bij kinderen een vierde categorie bij, ‘gedesorganiseerd’ of D (Main en Solomon, 1990).

5. 5

   Kim Bartholomew, 1991. Splitste vermijding bij volwassenen in tweeën: een rustige vorm met een positief zelfbeeld en een angstige vorm vol twijfel aan zichzelf. Zo kregen volwassenen vier stijlen (Bartholomew en Horowitz, 1991). In Nederlandstalige samenvattingen van dit model heet die angstige vorm soms gewoon ‘angstig’; op deze site is dat de angstig-vermijdende stijl.

6. 6

   Schalen in plaats van beschrijvingen, 1998. Het kiezen van een beschrijving maakte plaats voor meten: eerst met de ECR (Brennan e.a., 1998), daarna met de ECR-R, die elke as met 18 uitspraken meet en de scores vergelijkt met een grote steekproef (Fraley e.a., 2000).

Populaire artikelen noemen nog vaak drie stijlen: veilig, angstig en vermijdend. Dat is het schema van Hazan en Shaver, overgenomen uit observaties bij kinderen, en veel websites gebruiken het nog steeds. Maar begin jaren negentig was al duidelijk dat het ene etiket ‘vermijdend’ twee heel verschillende ervaringen verborg (Bartholomew, 1990).

Sommige mensen houden makkelijk afstand, omdat ze zeker van zichzelf zijn en gewend zijn het zonder voortdurende nabijheid te stellen. Anderen houden afstand uit angst: ze verlangen naar nabijheid, maar verwachten erin gekwetst te worden. Hun gedrag lijkt op elkaar, maar wat ze ervaren is bijna tegengesteld, en daarom helpt er ook iets anders.

Twee assen geven vanzelf vier gebieden, en daarom heeft de kaart vier stijlen. De angstig-vermijdende stijl is wel iets anders dan gedesorganiseerde hechting: die stellen onderzoekers vast door peuters te observeren of met een gestructureerd interview bij volwassenen, en de uitkomsten van zo’n interview en van een vragenlijst overlappen nauwelijks (Roisman e.a., 2007). Zo werkt de test met vier stijlen in plaats van drie, en daarom heeft ook elke stijl hier een eigen pagina.

De grenzen tussen de gebieden liggen bij de gemiddelden van de steekproef van Fraley. Ligt een punt heel dicht bij een grens, op minder dan een kwart van de standaardafwijking van die as, dan zou één etiket geforceerd zijn; het resultaat noemt dan ook de stijlen ernaast. Dat gebeurt bij ongeveer 34% van de mensen, dus het is niets bijzonders.

Een stijl kan ook per relatie verschillen. Het eerste deel van de test gaat over liefdesrelaties; de delen daarna gaan één voor één over de mensen die dicht bij je staan in het algemeen, over je moeder, je vader en de persoon met wie je het best bevriend bent. Vaak is de hechting bij de ene persoon veilig en bij de andere angstig (Fraley e.a., 2011). Daarom is een stijl eerder een beschrijving van hoe je nabijheid nu ervaart dan een eigenschap voor het leven. Over zes maanden ligt je punt misschien al ergens anders.

Een resultaat in het grensgebied is geen fout van de test. Het zegt dat beide aangrenzende patronen je bekend zijn, en het loont om over allebei te lezen: mensen herkennen zichzelf vaak juist het best in die mengeling, beter dan in welk afzonderlijk etiket ook.

1. 01Welke hechtingsstijl komt het vaakst voor?

   Dat hangt af van hoe je telt. In onderzoeken waarin mensen een van drie beschrijvingen kiezen, staat de veilige stijl bovenaan: 59% in een Amerikaanse steekproef (Mickelson e.a., 1997). Leg je de grenzen op beide assen bij de gemiddelden van de steekproef van Fraley, dan zijn de groepen ‘Veilig’ en ‘Angstig-vermijdend’ ongeveer even groot, met elk zo’n derde van de resultaten.
2. 02Is de ene hechtingsstijl beter dan de andere?

   Met een veilige stijl verlopen relaties meestal soepeler: in onderzoek hangen angst en vermijding samen met minder tevredenheid in de relatie (Li en Chan, 2012). Toch is dat geen oordeel over een mens. Elke stijl was ooit een manier om je staande te houden in je omgeving, brengt eigen sterke punten mee en kan veranderen.
3. 03Komen de vier hechtingsstijlen van Bowlby?

   Bowlby zelf deelde mensen niet in stijlen in: hij beschreef hechting als een systeem dat iedereen heeft. De stijlen kwamen later, met de observaties van peuters door Mary Ainsworth, en de stijlen van volwassenen nog later, met Hazan en Shaver en met Bartholomew. ‘De vier hechtingsstijlen van Bowlby’ is dus een misverstand, want de vier stijlen van volwassenen zijn pas na hem beschreven.
4. 04Is een hechtingsstijl hetzelfde als je persoonlijkheid?

   Persoonlijkheidstrekken beschrijven iemand in het algemeen, terwijl hechting specifiek over je naaste relaties gaat: de angst dat iemand weggaat en de bereidheid om op die persoon te leunen. Er is wel een verband met persoonlijkheidstrekken, maar dat is matig (Noftle en Shaver, 2006). Iemand die extravert en open is, kan dus best een vermijdende stijl blijken te hebben.