Veilige hechtingsstijl: vertrouwen zonder jezelf te verliezen

De kenmerken van veilige hechting bij volwassenen vallen weinig op zolang alles goed gaat. Het duidelijkst zie je ze op moeilijke momenten. Herken je jezelf niet in elk punt, dan is dat normaal: ook mensen met een veilige stijl maken zich zorgen, maar ze gaan er anders mee om.

1. 1

   Slechte dag? Je zoekt iemand op. Gedoe op je werk of slecht nieuws houd je niet voor jezelf: je vertelt het aan iemand die dicht bij je staat en laat je steunen. Daarna voel je je lichter, en op een ander leunen is voor jou geen teken van zwakte.

2. 2

   Een laat antwoord maakt je niet bang. Reageert iemand die belangrijk voor je is een halve dag niet, dan denk je eerst dat die persoon het druk heeft, niet dat de gevoelens zijn afgekoeld. Je aandacht gaat weer naar je eigen dag en niet naar je telefoon.

3. 3

   Je zegt wat je wilt. Je wilt meer tijd samen, of juist een avond voor jezelf, en dat zeg je gewoon. Iets vragen voelt niet als bedelen, en een nee betekent niet dat je minder geliefd bent.

4. 4

   Een ruzie wist de liefde niet uit. Tijdens een ruzie kun je boos zijn en toch blijven weten dat de relatie belangrijker is dan gelijk krijgen. De pijn trekt weg, en de warmte komt terug zonder lang zwijgen als straf.

5. 5

   Eigen ruimte is geen bedreiging. Je partner is een paar dagen weg met vrienden of gaat helemaal op in een project, en dat gun je de ander van harte, zonder er gevaar in te zien. Juist doordat ieder ook eigen dingen doet, blijft de relatie levendig.

6. 6

   Nabijheid zonder moeite. Knuffels, openhartige gesprekken en plannen voor de toekomst gaan vanzelf. Je hebt geen afstand nodig om jezelf te blijven, en je hoeft niet op te gaan in een ander om je verbonden te voelen.

7. 7

   Fouten toegeven zonder drama. Heb je iemand om wie je geeft gekwetst, dan valt sorry zeggen je niet zwaar: je schuldgevoel wordt geen schaamte over wie je bent. Excuses van anderen neem je net zo rustig aan, en oude kwesties rakel je niet telkens weer op.

Een veilige stijl rust op twee stille verwachtingen: ‘met mij is eigenlijk niets mis’ en ‘op mensen kun je meestal bouwen’ (Bartholomew en Horowitz, 1991). Met een roze bril heeft dat niets te maken. Mensen met een veilige stijl zien heus gebreken bij zichzelf en bij anderen, maar maken er geen oordeel over de relatie van.

Dat bepaalt hoe ze met stress omgaan. Is iets eng of pijnlijk, dan zoeken ze steun en nemen ze die ook aan, en ze bieden zelf troost als hun partner ongerust is (Simpson e.a., 1992). Iemand die dicht bij je staat, is dan twee dingen tegelijk: een veilige haven waar je in een storm naar terugkeert, en een veilige basis van waaruit je op pad gaat (Feeney, 2004). Zulke kenmerken van veilige hechting zie je eerder op gewone momenten dan in grote gebaren.

Vanbinnen is het daarom nog niet altijd rustig. Zorgen, jaloezie en gekwetstheid kent iedereen, ook wie een veilige stijl heeft. Het verschil is dat gevoelens niet helemaal de overhand krijgen: je kunt ze benoemen, laten zakken en uitpraten.

En nog iets: een veilige stijl is niet aangeboren. Die ontstaat uit ervaring, en ervaring stapelt zich op. Bij sommigen ontstond zo’n stijl al in de kindertijd, anderen kwamen er later, via goede relaties of therapie. In beide gevallen werkt het daarna hetzelfde.

In een relatie valt een veilige stijl eerder op door stabiliteit dan door intensiteit. Een partner met een veilige stijl praat over gevoelens en plannen zonder eromheen te draaien, verdwijnt niet zodra je dichter bij elkaar komt en vraagt niet voortdurend om bewijs van liefde. Onenigheid komt vroeg op tafel, voordat die kan uitgroeien tot iets groters. Kiezen tussen nabijheid en vrijheid hoeft niet: in de relatie is plaats voor allebei.

Bij conflicten zie je het verschil het duidelijkst. In een onderzoek waarin partners samen een ernstig probleem uit hun relatie bespraken, raakten mensen met een veiligere stijl minder van slag en gedroegen ze zich constructiever (Simpson e.a., 1996). Voor hen is ruzie een manier om er samen uit te komen, geen test van wie het meest van wie houdt.

Neigt de partner van iemand met een veilige stijl naar de angstige of de vermijdende kant, dan kan de relatie toch stevig zijn. Wie veilig gehecht is, hoeft de angsten van een ander niet op te lossen, maar brengt wel rust, en die rust verzacht vaak de zorgen of de beschermende afstand van de ander (Simpson en Overall, 2014). Vraagt een partner met een angstige stijl om geruststelling, dan reageert iemand met een veilige stijl niet geïrriteerd. Heeft een partner met een vermijdende stijl ruimte nodig, dan voelt dat niet als afwijzing.

Een veilige stijl heeft echte, praktische voordelen. Een medaille of een garantie op geluk is het niet. Dit levert zo’n stijl je meestal op.

• Steun in zware tijden

  Crises, ziekte en verlies komen nog steeds hard aan, maar je staat er niet alleen voor: je weet hoe je om hulp vraagt en die aanneemt, en daardoor krabbel je sneller op.

• Moed om iets nieuws te proberen

  Weet je dat er iemand is bij wie je terug kunt komen, dan lijken risico’s kleiner: een nieuwe baan, een verhuizing, weer studeren. Steun van mensen van wie je houdt, maakt het onbekende minder eng (Feeney, 2004).

• Minder onnodig drama

  Contact met collega’s, vrienden en familie loopt soepeler: je kaart problemen vroeg aan, laat ergernissen niet jarenlang opstapelen tot de bom barst en weet hoe je een ruzie bijlegt.

• Rust die aanstekelijk werkt

  Mensen die snel ongerust zijn, komen bij jou vaak tot rust, en gesloten mensen stellen zich makkelijker open. Je stabiliteit is ook voor hen een steun, zelfs als je niets bijzonders doet.

Veilige stijl: welke stijl past erbijHoe een veilige stijl in een relatie samengaat met elk van de andere drie stijlen.

Een veilig gevoel is zelden in alle relaties even sterk. Met je partner kan het rustig zijn, terwijl elk gesprek met je moeder moeite kost, of andersom (Fraley e.a., 2011). Daarom kijkt de test apart naar je relatie, naar elk van je ouders en naar je hechtste vriendschap. Zo zie je waar je al steun vindt en waar die nog mager is.

In vriendschappen is een veilige stijl net zo ongecompliceerd: je bent niet meteen gekwetst als je elkaar weinig spreekt, en je verdwijnt niet als het met iemand uit je vriendenkring slecht gaat. Zulke vriendschappen overleven afstand, verhuizingen en lange stiltes. Na een heel jaar zie je elkaar weer en ga je gewoon verder waar je gebleven was, zonder verwijten of ongemakkelijke uitleg.

Voel je je maar bij één persoon rustig, dan telt die ervaring toch: je weet hoe het is als nabijheid niet beangstigend of benauwend aanvoelt. Stap voor stap kun je dat meenemen naar andere relaties, te beginnen met die waarin het al bijna lukt.

Over de veilige stijl doen veel mythes de ronde, en sommige maken er een ideaal van dat niet bestaat.

Kalme vermijding

Van buitenaf lijken de twee op elkaar: in beide gevallen geen scènes en geen tien telefoontjes per dag. Maar wie naar een vermijdende stijl neigt, blijft rustig door afstand te houden, terwijl iemand met een veilige stijl ook van dichtbij rustig blijft. Het verschil zie je als er steun nodig is. Met een veilige stijl vraag je erom, met een vermijdende stijl los je het alleen op.

De meegaande partner

Een veilige stijl betekent niet dat je altijd toegeeft. Mensen met deze stijl kunnen nee zeggen, discussiëren en voet bij stuk houden, omdat ze niet bang zijn dat de ander daardoor minder van hen gaat houden. Wie steeds toegeeft uit angst iemand te verliezen, zit dichter bij de angstige stijl.

Zelfverzekerdheid als pose

Een veilige stijl is geen luidruchtig zelfvertrouwen. Iemand met een veilige stijl kan twijfelen, fouten toegeven en om hulp vragen, en dat maakt die persoon niet zwakker. Doen alsof je onkwetsbaar bent en niemand nodig hebt, lijkt eerder op een verdediging dan op echte innerlijke rust.

De ‘juiste’ stijl

Een veilige stijl maakt niemand een beter mens. De stijl beschrijft hoe je nabijheid tot nu toe hebt ervaren, en is geen schoolcijfer. De andere stijlen hielpen mensen ooit om te gaan met wat ze meemaakten, en elk van die stijlen heeft eigen, echte sterke kanten.

Ook wie veilig gehecht is, maakt ruzies, crises en zware jaren mee. Het verschil zit niet in de vraag of er stormen komen, maar in hoe je ze doorstaat: zonder het contact te verliezen, en met warmte die na de ruzie terugkomt. Is de storm voorbij, dan zijn de twee nog steeds een koppel.

Ook de stijl zelf staat niet in steen gebeiteld. Wat je meemaakt met mensen die dicht bij je staan, blijft die stijl je hele leven vormen, in twee richtingen: zware verliezen en pijnlijke relatiebreuken kunnen iemand angstiger of geslotener maken, en goede nieuwe relaties brengen de stabiliteit terug (Fraley en Roisman, 2019).

En ligt je punt nu in een ander gebied, dan is een veilige stijl nog steeds binnen bereik. Onderzoekers noemen dat verworven veiligheid. Die groeit vaak in relaties waarin je de steun waar je om vraagt, ook echt krijgt (Arriaga e.a., 2018). Zo doorstaan relaties met een veilige basis meestal een storm.

1. 01Kun je uit een moeilijk gezin komen en toch een veilige hechtingsstijl hebben?

   Ja. Vroege ervaringen tellen mee, maar bepalen niet alles: een stijl wordt door veel invloeden gevormd en verandert ook op volwassen leeftijd nog (Fraley en Roisman, 2019). Onderzoek beschrijft mensen die rustig en samenhangend over een zware jeugd kunnen praten en als volwassene steunen op de mensen die dicht bij hen staan (Roisman e.a., 2002).
2. 02Is een partner met een veilige stijl saai?

   Wie gewend is aan een emotionele achtbaan, vindt rust in het begin misschien saai: geen hoogtepunten na het goedmaken, geen gespannen wachten. Maar stabiel is iets anders dan kleurloos. In veilige relaties gaat er meer energie naar gezamenlijke plannen, plezier en nieuwe dingen, en minder naar de vraag of er wel van je gehouden wordt.
3. 03Hangt een veilige stijl af van geslacht of leeftijd?

   Geslacht maakt weinig uit: mannen en vrouwen in de steekproef van Fraley scoren op beide assen gemiddeld bijna hetzelfde. Met de leeftijd neemt angst meestal af, vooral op middelbare leeftijd en daarna (Chopik e.a., 2019). Dat is een gemiddelde over veel mensen, geen regel die voor iedereen geldt.
4. 04Ik maak me soms zorgen. Waarom kom ik dan toch uit op een veilige stijl?

   Veilig betekent niet zorgeloos, en zorgeloos is niemand. Je resultaat wordt berekend ten opzichte van de vergelijkingsgegevens van Fraley: als beide scores onder het gemiddelde liggen, is je angst lager dan gemiddeld in de steekproef, maar niet afwezig. En ligt je punt dicht bij een grens, dan zie je in het resultaat ook de aangrenzende stijlen.
5. 05Wat betekent het als iemand ‘veilig gehecht’ is?

   In het dagelijks taalgebruik bedoelen mensen er vaak gewoon iemand mee die zelfverzekerd of betrouwbaar is. In de hechtingstheorie gaat het om iemand die rustig blijft bij nabijheid, op je vragen ingaat, duidelijk zegt wat er speelt en zich niet bedreigd voelt door je zelfstandigheid. Iemands stijl van buitenaf raden is onbetrouwbaar; nauwkeuriger is het als je partner de test zelf doet.
6. 06Kan een stijl bij de ene persoon veilig zijn en bij de andere niet?

   Ja, en dat komt vaak voor. In je hechtste vriendschap kan alles licht aanvoelen en in je relatie juist onrustig, of het is rustig met je moeder en gespannen met je vader (Fraley e.a., 2011). In de test krijgt elke band een eigen punt, en samen geven die punten een scherper beeld dan welk etiket ook.