Vermijdende hechtingsstijl in een relatie: dichtbij en toch vrij

Een vermijdende hechtingsstijl in een relatie zie je eerder aan het ritme dan aan woorden. Nabijheid komt en gaat: na een warme periode volgt een pauze, en de andere partner vat die pauze vaak op als bekoeling. De signalen duiken meestal op in een paar alledaagse voorbeelden die veel koppels van beide kanten herkennen.

1. 1

   De ochtend na een geweldige date. De avond was warm en vol nabijheid, en de volgende dag zijn de berichten korter en de plannen vager. Dat is geen besluit over jou. Je partner moet eerst even terug naar de vertrouwde afstand en zet pas daarna een nieuwe stap vooruit.

2. 2

   Midden in een ruzie. De een wil het meteen uitpraten, en degene met de vermijdende stijl wordt stil, loopt de kamer uit of stuurt het gesprek naar de feiten. Zo zakt voor die persoon de spanning, maar voor de ander is het alsof je tegen een muur praat.

3. 3

   In een zware week. Hoe groter de zorgen, hoe kleiner de kans dat iemand met een vermijdende stijl de ander om steun vraagt, en hoe minder steun die persoon zelf biedt als de ander gespannen is (Simpson e.a., 1992). Alles wordt op eigen kracht opgelost, en zo lijkt het al snel alsof die persoon helemaal niets nodig heeft.

4. 4

   Vlak voor een grote stap. Kennismaken met de familie, een eerste vakantie samen, samenwonen. Hoe dichterbij een bindende beslissing komt, hoe sterker de neiging om een uitweg open te houden, en gesprekken over de toekomst worden steeds weer uitgesteld. In de volksmond heet dat vaak bindingsangst.

De vraag die partners het vaakst stellen, is waarom de stap terug juist komt als het goed gaat. Een deel van het antwoord: diepe nabijheid is voor iemand met deze stijl tegelijk een genoegen en een belasting. Die nabijheid wekt de behoefte om op een ander te leunen, en juist die behoefte heeft zo iemand geleerd te dempen en zelf op te vangen (Mikulincer en Shaver, 2003).

Een pauze werkt op dat moment als een ventiel. Het gevoel keert terug dat het leven nog in eigen handen ligt, en pas dan kan er weer toenadering komen. Wordt iemand met deze stijl juist dan bestookt met vragen en eisen, dan stijgt de druk en duurt de stap terug langer. Meestal komt die persoon uit zichzelf terug, en sneller als er ruimte was om rustig afstand te nemen.

Ook de manier waarop mensen met deze stijl steun vragen en geven, verklaart veel. Praktisch helpen gaat hun makkelijker af dan luisteren, en het zelf redden kost minder moeite dan toegeven dat iets zwaar is (Collins en Feeney, 2000). Zo krijgt een partner al snel het gevoel buitengesloten te worden. Meestal is dat niet zo: de deur gaat alleen langzamer open, en op een andere manier.

Liefde klinkt bij deze stijl zelden luid. Je herkent die eerder aan trouw in kleine dingen: afspraken worden nagekomen, wat voor jou belangrijk is, wordt onthouden, er is hulp als je die nodig hebt, en na elke pauze komt er weer contact. De ruimte die je krijgt, is bedoeld als respect en niet als onverschilligheid. Misschien hoor je nooit ‘ik heb je gemist’, en toch is het juist deze persoon die als eerste aanbiedt om je van het vliegveld te halen.

Word je gemist? Ja, al wordt dat zelden gezegd en eerder getoond dan besproken. Met interesse gaat het net zo. Die zie je minder in grote verklaringen dan in uitnodigingen in het dagelijks leven: kennismaken met vrienden, mee naar geliefde plekken, een plaats in de plannen voor het weekend.

Bij mensen die hoog scoren op vermijding staan lichamelijke en emotionele nabijheid vaker los van elkaar: seks kan fijn zijn zonder dat het tot een gesprek over gevoelens leidt (Birnbaum e.a., 2006). Verwijten helpen hier zelden; een rustig gesprek over wat ieder van beiden belangrijk vindt, werkt meestal veel beter.

Populaire artikelen schrijven graag over ‘de vermijdende man’, alsof het om een mannelijke eigenschap gaat. Het onderzoek vertelt iets anders. Een meta-analyse van meer dan honderd steekproeven vond dat mannen gemiddeld iets hoger scoren op vermijding, maar het verschil was bescheiden, wisselde van populatie tot populatie en was in online onderzoek nauwelijks te zien (Del Giudice, 2011).

Bij vrouwen komt het vermijdende patroon ook vaak voor; het valt alleen minder op. Terughoudendheid bij een man vinden mensen vaak normaal, zelfstandigheid bij een vrouw zien ze eerder als karaktersterkte. In relaties hangt het patroon nauwelijks af van het geslacht: dezelfde afstand na nabijheid, dezelfde pauzes en dezelfde dingen die een koppel helpen.

Betrap je jezelf op gedachten als ‘zo zijn mannen nu eenmaal’ of ‘sterke vrouwen hebben niemand nodig’, kijk dan naar het patroon in plaats van naar het geslacht. De echte vraag is niet wie er tegenover je zit, maar hoe deze persoon met nabijheid omgaat en wat helpt om de weg daarheen terug te vinden.

Wie hoog scoort op vermijding, is gemiddeld minder tevreden over de relatie, en dat verband is sterker dan bij angst (Li en Chan, 2012). Dat betekent niet dat een koppel gedoemd is. Toen koppels waarin een van beiden een vermijdende stijl had, onder het oog van onderzoekers een twistpunt bespraken, sloot de partner met de vermijdende stijl zich merkbaar minder af als de ander verzoeken zachter bracht en het recht respecteerde om zelf te beslissen (Overall e.a., 2013).

1. 1

   Minder druk, meer keuze. Een verzoek dat ruimte laat voor verschillende antwoorden, komt makkelijker aan dan een eis. Hoe minder iemand zich in het nauw gedreven voelt, hoe eerder het gesprek vanzelf weer op gang komt.

2. 2

   Voorspelbare pauzes. Spreek vooraf af hoe een pauze eruitziet en hoe je daarna weer bij elkaar komt. Dan voelt een pauze niet meer aan als verdwijnen, en hoeft de ander niet in spanning te wachten.

3. 3

   Fijne momenten delen. Gedeelde positieve ervaringen doen veel voor iemand met een vermijdende stijl: daarna voelt de relatie veiliger aan en lijkt de partner dichterbij (Stanton e.a., 2017). Samen iets doen, zoals koken of fietsen, brengt twee mensen soms dichter bij elkaar dan lange gesprekken.

4. 4

   Als je zelf afstand neemt. Het helpt om de behoefte aan ruimte uit te spreken in plaats van zwijgend weg te trekken. Een kort bericht als ‘Ik heb nu even wat rust nodig’ neemt de ander al de helft van de zorgen af.

Geen van deze stappen vraagt dat iemand een ander karakter krijgt. Het gaat erom dat ieder van beiden genoeg vrijheid en genoeg steun heeft. In koppels waar dat lukt, hoeft degene met de vermijdende stijl na verloop van tijd steeds minder vaak afstand te nemen: de relatie zelf wordt een ervaring die langzaam bijstelt wat er van nabijheid verwacht wordt (Arriaga e.a., 2018).

In sommige onderzoeken komen partners met een vermijdende en een angstige stijl vaak bij elkaar terecht, in andere niet (Kirkpatrick en Davis, 1994; Frazier e.a., 1996). De een zoekt nabijheid en vraagt om geruststelling, de ander neemt afstand, en hoe harder de eerste aandringt, hoe verder de tweede zich terugtrekt. Zo ontstaat het patroon van aantrekken en afstoten. Een verklaring is dat beiden bevestigd zien wat ze al verwachtten: degene met de angstige stijl ziet dat nabijheid onbetrouwbaar is, degene met de vermijdende stijl dat nabijheid te veel vraagt. Eén onderzoek volgde drie jaar lang koppels die aan het daten waren. Relaties met een vermijdende man en relaties met een angstige vrouw hielden daarin verrassend goed stand, al waren beide partners er vanaf het begin weinig tevreden over (Kirkpatrick en Davis, 1994). Lang samenblijven is niet hetzelfde als samen gelukkig zijn, en wat in één onderzoek is gevonden, geldt niet voor elk koppel waarin deze twee stijlen samenkomen.

De uitweg begint als beiden het zien als een gedeeld patroon en niet als de schuld van één persoon. Voor wie naar de angstige stijl neigt, helpt het om rust niet alleen in het antwoord van de ander te vinden, maar ook in zichzelf, in vrienden en in eigen plannen. Voor wie naar de vermijdende stijl neigt, helpt het om pauzes hardop te benoemen. Doet de relatie pijn en lukt het niet om dat patroon zelf te doorbreken, dan kan een psycholoog of psychotherapeut met ervaring in relatietherapie helpen.

1. 01Mist iemand met een vermijdende stijl je als je elkaar een tijdje niet ziet?

   Ja. Het gemis is er wel, het wordt alleen niet altijd getoond. Vaak wordt pas bij het weerzien duidelijk hoe groot het verlangen was. Stilte na een date wijst meestal op behoefte aan een pauze, niet op onverschilligheid tegenover jou. Maakt die stilte je onrustig, dan werkt één kort, luchtig bericht beter dan een reeks vragen.
2. 02Hoe merk je dat iemand met een vermijdende stijl je leuk vindt?

   Let eerder op standvastigheid dan op grote verklaringen. Er wordt tijd voor je vrijgemaakt, ook in een drukke week, er komt praktische hulp, en na een pauze is er weer contact. Nog een teken: je hoort dingen die iemand met deze stijl meestal voor zich houdt, zoals twijfels over het werk of verhalen over de familie. Zo ziet toenadering er bij deze stijl uit.
3. 03Kan liefde iemand met een vermijdende stijl veranderen?

   Je kunt een ander niet veranderen, maar mensen veranderen wel, door ervaring. Als pauzes niet op verwijten stuiten en wie om steun vraagt ook echt antwoord krijgt, neemt de vermijding na verloop van tijd vaak af. Druk en ultimatums werken meestal averechts: de verdediging wordt sterker en de afstand groter. Als er iets verandert, komt dat van die persoon zelf, en niet doordat jij het afdwingt.
4. 04Hoe begin je een gesprek over gevoelens als je partner een vermijdende stijl heeft?

   Kies een rustig moment en niet het midden van een ruzie, en houd het kort: één onderwerp, één verzoek. Veel mensen met deze stijl praten makkelijker naast elkaar dan tegenover elkaar, bijvoorbeeld onder het wandelen of in de auto. Laat ruimte om later te antwoorden. Morgen op het gesprek terugkomen is voor hen normaal, en dat is geen nee.