Vermijdende hechtingsstijl: welke stijl past erbij en geeft ruimte

Hieronder staan alle vier mogelijke combinaties. Het is geen ranglijst: elke combinatie heeft iets wat ervoor pleit en een zwakke plek, en het gaat minder om de naam dan om hoeveel angst en vermijding ieder van beiden meebrengt.

De vermijdende stijl en vier mogelijke partners

Vermij­dend

Vrijheid zonder gekwetste gevoelensVeilig

De een wil praten, de ander wil ruimteAngstig

Twee mensen die ruimte nodig hebbenVermij­dend

Allebei op afstand, maar één ook bangAngstig-vermij­dend

Veilig+Vermijdend

Vrijheid zonder gekwetste gevoelens

Naast een veilige partner, die pauzes niet persoonlijk opvat en niemand op de huid zit, kan wie vermijdend gehecht is zichzelf blijven en zich stukje bij beetje openstellen. Het risico ligt elders: na verloop van tijd kan de veilige kant diepere gesprekken gaan missen, en dat kan beter op tijd worden uitgesproken, voordat de stilte normaal wordt.

Angstig+Vermijdend

De een wil praten, de ander wil ruimte

Voor wie afstand nodig heeft, is dit meestal de lastigste combinatie. Bij stress zoekt de een contact op het moment dat de ander afstand wil nemen, en elke reactie jaagt die van de ander aan. Toch brengt de partner met meer angst een warmte mee die de vermijdende kant vaak mist. Pauzes met een vaste eindtijd en kleine tekenen van genegenheid door de dag heen maken echt verschil.

Vermijdend+Vermijdend

Twee mensen die ruimte nodig hebben

Weinig ruzie, veel eigen ruimte en niemand die de ander opjaagt of controleert. Het zwakke punt is dat beiden zwijgen over moeilijke dingen, waardoor het koppel ongemerkt uit elkaar kan groeien. Zulke koppels zijn nauwelijks onderzocht, dus lees dit als een observatie en niet als een vaste conclusie.

Vermijdend+Angstig-vermijdend

Allebei op afstand, maar één ook bang

Bij stress doen beiden een stap terug, maar bij de angstig-vermijdende hechtingsstijl (vaak ook gedesorganiseerde hechting genoemd) speelt ook de angst mee om het contact te verliezen. Daardoor lijkt de stilte van de vermijdende kant al snel op het einde. Harde ruzies zijn er weinig, maar er blijft veel onuitgesproken. Het helpt als de partner met meer vermijding ook midden in een pauze laat merken dat er niemand is weggegaan.

Wie een vermijdende stijl heeft, is meestal betrouwbaar in praktische zaken en kalm in een crisis: zo iemand raakt niet in paniek, maakt geen scènes en lost problemen zelf op. Een relatie met zo iemand geeft veel vrijheid. Niemand controleert je telefoon of vraagt je om verantwoording voor elk uur. Veel mensen vinden dat prettig, vooral wie de eigen ruimte bewaakt en niet graag in de gaten wordt gehouden.

Dezelfde eigenschap heeft een andere kant: nabijheid kost moeite. Gesprekken over gevoelens worden uitgesteld, om steun wordt zelden gevraagd, en in een moeilijk moment is de eerste neiging om in zichzelf te keren. Volgens een grote meta-analyse hangt vermijding sterker dan angst samen met een gebrek aan nabijheid en steun in een relatie (Li en Chan, 2012). Of het met een partner goed samengaat, is voor iemand met zo’n stijl dus grotendeels een kwestie van tempo: past de snelheid waarmee twee mensen dichter bij elkaar komen bij allebei, en willen beiden die een beetje aanpassen?

In experimenten met beschrijvingen van denkbeeldige partners was een veilige partner meestal de eerste keus, en dat gold voor mensen met verschillende stijlen (Chappell en Davis, 1998). Die voorkeur geldt niet voor iedereen: een overzicht van het onderzoek merkt op dat de keuzes van onveilig gehechte mensen meer uiteenlopen (Holmes en Johnson, 2009). Over twee vermijdend gehechte partners samen zijn er bijzonder weinig gegevens. Een studie die 354 koppels jarenlang volgde, vond niet één zo’n koppel (Kirkpatrick en Davis, 1994), en in een experiment met fictieve relaties beoordeelden mensen een combinatie waarin beide partners nabijheid vermijden minder gunstig (Pietromonaco en Carnelley, 1994).

Daaruit volgen twee voorzichtige conclusies. Naast een rustige, voorspelbare partner is de afweer van wie afstand nodig heeft gemiddeld zwakker: er is minder boosheid en terugtrekking als een verzoek vriendelijk komt en de vrijheid niet bedreigt (Overall e.a., 2013). Toch zijn koppels met twee veilige partners meestal beter af dan koppels waarin minstens een van beiden onveilig gehecht is (Senchak en Leonard, 1992). Wat je eruit kunt halen: ieder van beiden kan de reacties van de ander helpen verzachten, maar een ‘juiste stijl’ die alles oplost, bestaat niet (Simpson en Overall, 2014).

Het gevoeligste punt is conflict. Bij een ruzie is de eerste neiging om afstand te nemen en er alleen over na te denken, terwijl de partner vaak meteen wil praten. De stilte van iemand met zo’n stijl wordt makkelijk opgevat als straf of onverschilligheid, maar meestal is het een manier om niets kwetsends te zeggen en weer tot rust te komen. Gaat de partner erachteraan, dan wordt het terugtrekken dieper en draait de ruzie nog een rondje.

Groeiende nabijheid is het andere gevoelige punt: samenwonen, een huis delen, over de toekomst praten. Hoe hechter de band, hoe sterker soms de neiging om zich terug te trekken, en voor de partner lijkt het alsof het afkoelt net nu het goed ging. Het helpt om vooraf te weten dat zo’n stap terug niet per se betekent dat de gevoelens minder zijn geworden. Je kunt het met woorden opvangen: zeg dat je even tijd nodig hebt, en noem wanneer je klaar bent om te praten.

1. 1

   Voor wie de vermijdende stijl heeft. Kondig een pauze aan in plaats van te verdwijnen: ‘Ik heb een uur nodig, daarna maken we dit af.’ Deel moeilijke dingen voordat je alles hebt uitgedacht. Vraag om kleine gunsten, ook als je het alleen zou redden. Zo voelt je partner zich nodig.

2. 2

   Voor de partner. Vraag dingen vriendelijk en concreet, zonder de ander kilheid te verwijten. Laat een pauze duren zoals afgesproken en ga er niet achteraan. Let op zorgzaamheid in daden in plaats van woorden: een gerepareerde kraan of je even ophalen van het station kan ook ‘Ik hou van je’ zeggen.

Een hechtingsstijl ligt niet voor het leven vast. Volgens een theoretisch model neemt vermijding af in situaties waarin leunen op een partner prettig blijkt in plaats van riskant (Arriaga e.a., 2018). Het is een hypothese, maar wel een die helpt verklaren waarom mensen die snel afstand nemen, na jaren in een rustige, voorspelbare relatie vaak merkbaar ontspannener met nabijheid omgaan. Hoe die verandering verloopt, lees je in ons artikel over verworven veilige hechting.

1. 01Met welke partner gaat een relatie het makkelijkst als je een vermijdende stijl hebt?

   Geen stijl is ‘de beste’, maar sommige vertrekpunten zijn makkelijker dan andere. Een rustige, veilige partner maakt het voor wie vermijdend gehecht is meestal eenvoudiger, terwijl het met een angstige partner tijdens een ruzie het moeilijkst is om in balans te blijven. Toch beslist gedrag veel: pauzes kunnen afspreken en terugkomen op het gesprek telt voor een koppel zwaarder dan de namen van de stijlen.
2. 02Kan het goed gaan tussen twee vermijdend gehechte mensen?

   Dat kan, zeker als beiden veel vrijheid fijn vinden. Het risico is dat geen van beiden moeilijke dingen aankaart, omdat ieder verwacht dat de ander het zelf wel redt. Kleine gezamenlijke rituelen die dichter bij elkaar brengen zonder lange gesprekken helpen, net als de afspraak dat je om hulp vraagt voordat het echt slecht gaat.
3. 03Waarom is een vermijdende stijl naast een angstige stijl zo moeilijk?

   Bij stress hebben deze twee stijlen het tegenovergestelde nodig: de een afstand, de ander nabijheid. Elke beweging roept de reactie van de ander op, en een ruzie wordt al snel een cirkel. Dat betekent niet dat de relatie bij voorbaat kansloos is. Hoe die cirkel werkt en wat beide partners helpt, lees je op onze pagina over koppels waarin angst en vermijding elkaar ontmoeten.
4. 04Wat als iemand met zo’n stijl zich ook in een fijne relatie opgesloten voelt?

   Dat komt voor, en het betekent niet dat de relatie slecht is of dat je met de ‘verkeerde’ persoon samen bent. Het helpt om openlijk om tijd en ruimte te vragen in plaats van die met zwijgen af te dwingen. Blijft het benauwde gevoel en zit het je dagelijkse leven in de weg, dan is het zinvol om het met een psycholoog of psychotherapeut te onderzoeken: soms heeft het meer te maken met eerdere ervaringen met nabijheid dan met je huidige partner.