Korkulu kaçıngan bağlanma kiminle uyumlu ve neler güven verir

Bütün stiller içinde, korkulu kaçıngan stile yakın insanların çiftlerde nasıl yol aldığı hakkında araştırmalar en az şeyi söylüyor; aşağıdaki tanımlar bu yüzden kaygı ve kaçınmanın genel örüntülerine dayanıyor. Onları belirli bir çift için bir tahmin olarak değil, konuşmayı başlatacak bir fikir olarak okuyun.

Korkulu kaçıngan stil için dört olası partner

Korkulu kaçın­gan

Güvenli bir limanGüvenli

Birbirini kaybetmekten korkan iki kişiKaygılı

İki kişi de geri çekilinceKaçın­gan

İki kişilik bir tahterevalliKorkulu kaçın­gan

Güvenli+Korkulu kaçıngan

Güvenli bir liman

Güvenli stile yakın partnerin sakinliği, korkulu kaçıngan stile yakın kişinin çoğu zaman yoksun kaldığı şeyi sunar: ani dönüşleri olmayan bir yakınlık. Zamanla güvenmek kolaylaşır. Ama sık sık değişen ruh hâlleri güvenli stile yakın partneri de yorar; gücünün nereye kadar yettiğini söylemesi, korkulu kaçıngan stile yakın kişinin de nasıl tepki verdiğini önceden anlatması iyi gelir.

Kaygılı+Korkulu kaçıngan

Birbirini kaybetmekten korkan iki kişi

İki kişi de ilişkiyi kaybetme korkusunu tanır, bu yüzden açıklamaya gerek duymadan çok şeyi anlarlar. Sorun, korkulu kaçıngan stile yakın kişi uzaklaşmaya ihtiyaç duyduğunda başlar: Kaygılı stile yakın partner korkar ve güvence arar, çok geçmeden de her birinin korkusu ötekininkini besler. Öngörülebilir bir düzen ve geri dönme sözü yardımcı olur.

Kaçıngan+Korkulu kaçıngan

İki kişi de geri çekilince

Gerilim yükseldiğinde ikisi de uzaklaşır. Korkulu kaçıngan stile yakın olan kişi için ise ara başlı başına korkutucudur: Bağ her an kopacakmış gibi gelir. Bağırış çağırış pek olmaz, ama bir sessizlik günlerce uzayabilir. Kaçıngan stile yakın partner geri döneceğini açıkça belli ettiğinde ve korkulu kaçıngan stile yakın kişi korkusunu dile getirdiğinde işler kolaylaşır.

Korkulu kaçıngan+Korkulu kaçıngan

İki kişilik bir tahterevalli

İkisi de yakınlık ister, ikisi de ondan çekinir; bol duygu ve anlayış vardır, ama iniş çıkışlar aynı anda iki yönden de gelebilir. Duygular kabarmışken ikisinin de pişman olacağı şeyleri söylemek kolaydır. Daha yavaş bir tempo iyi gelir; gelgitin ardında acı veren eski deneyimler varsa bir psikolog ya da psikoterapistle çalışmak da öyle.

Korkulu kaçıngan stile yakın biri çoğu zaman her şeyi derinden hisseder ve başkalarının acısını çabuk anlar: Yakınlığı istemenin ve ondan korkmanın nasıl bir şey olduğunu kendi deneyiminden bilir. Sakin dönemlerde onunla birlikte olmak şaşırtıcı derecede sıcak gelebilir; dikkatlidir, duyarlıdır ve önemli olan şeyler hakkında yapmacıklık olmadan konuşmaya hazırdır. İniş çıkışların ortasında bu derinliği gözden kaçırmak kolaydır, oysa o da korku kadar gerçektir. Bu yanını görüp ona değer verdiğinizi söylemek, özellikle de ilişkinin çalkantıdan ibaret göründüğü zor dönemlerde iyi gelir.

Adındaki “korkulu” yakınlaşma korkusunu anlatır: Bu stilde kişi yakınlık ister, ama yaklaştıkça çekinir. Zorluk, iki eksenin aynı anda yüksek olmasından gelir. Kaygı onu partnere doğru çeker ve güvence beklemeye iter; kaçınma ise aynı anda, savunmasız kalmamak için geri adım atmaya zorlar. Gelgit buradan doğar: yakınlık, alarm, geri çekilme, özlem ve yeniden yakınlık. Partnere bu öngörülemez görünür. Bunu yaşayan kişi içinse çoğu zaman daha da acı vericidir; iki istek de gerçektir.

Dürüst olmak gerekirse pek bir şey bilinmiyor. Çift araştırmalarının çoğu insanları ya üç tipe ayırdı ya da bağlanmayı ölçeklerle ölçtü; korkulu kaçıngan stile yakın birinin yer aldığı eşleşmeler bu yüzden nadiren ayrıca incelendi. Yine de genel örüntüler var. Toplam 73 çalışmayı içeren bir meta-analize göre hem kaygı hem kaçınma daha düşük ilişki kalitesiyle birlikte görülüyor (Li ve Chan, 2012). Partnerlerden en az biri güvensizse çiftler talep etme ve geri çekilme döngüsüne de daha sık düşüyor (Millwood ve Waltz, 2008).

Hollanda’da 1.014 çifti izleyen geniş bir araştırmada, aynı kişide yüksek kaygı ile yüksek kaçınmanın bir arada olması, her eksenin tek başına yaptığı etkinin ötesinde ek bir etki yaratmadı ve kaçınmanın ağırlığı daha fazlaydı (Conradi ve ark., 2021). Korkulu kaçıngan stile yakın olan biri için bu iyi bir haber sayılabilir: Zorluklar anlaşılır iki parçaya ayrılır ve her biri üzerinde ayrı ayrı çalışılabilir. Genel olarak çiftlerle ilgili araştırmalar da bir partnerin hem kaygılı hem kaçıngan tepkileri yumuşatabileceğini düşündürüyor (Simpson ve Overall, 2014; Overall ve ark., 2013).

En zor dönem, ilişki yakınlaştıkça gelir: birlikte yaşamaya başlamak, aileyle tanışmak, “Seviyorum” demek. Adım ne kadar büyükse korku da o kadar güçlü olabilir ve kişi, işler tam hız kazanırken geri çekilir. Partner bunu kolayca bir soğuma sanabilir, oysa çoğu zaman altında korku yatar. Böyle bir geri adımın olabileceği önceden konuşulursa, iki kişi için de bu dönemi ilişki hakkında hüküm çıkarmadan atlatmak daha kolay olur.

Çatışma da ortalığın kolayca alevlendiği ikinci yerdir. Bir tartışmanın en hararetli anında korkulu kaçıngan stile yakın kişi aynı anda hem sıkı sıkıya tutunma hem kaçma dürtüsü duyar ve ağzından kastettiğinden daha sert sözler çıkabilir. Geçmişinde acı veren bir ilişki varsa bir tartışma, onu başlatan konunun hak ettiğinden çok daha fazla yaralayabilir. Böyle çiftler bu yüzden özellikle “duygular kabarmışken büyük karar yok” kuralına ve dönüş saati net aralara ihtiyaç duyar.

1. 1

   Korkulu kaçıngan stile yakın kişi için. Tepkilerinizi partnerinize bir tartışmanın ortasında değil, sakin bir anda anlatın: “Sustuğumda korktuğum içindir, umursamadığım için değil.” Uzaklaşmanız gerekiyorsa uzaklaşabilirsiniz, yeter ki ne zaman döneceğinizi söyleyin. Gelgiti neyin başlattığını fark edip bunun üzerinde yalnızca partnerinizle değil, bir psikolog ya da psikoterapistle de çalışmak iyi gelir.

2. 2

   Partneri için. Temponuzu sabit tutup bir geri çekilmeye kırgınlıkla ya da peşine düşerek karşılık vermemek işe yarar. Verdiğiniz sözleri tutun: Korkulu kaçıngan stile yakın olan biri için öngörülebilirlik gösterişli sözlerden daha önemlidir. Kendinize de iyi bakın; partnerinizi önemsemek her şeye katlanmak demek değildir.

Bir modele göre kaygı, kişi özgüven kazandıkça; kaçınma ise yakın birine yaslanmanın güvenli olduğu yerlerde azalır (Arriaga ve ark., 2018). Korkulu kaçıngan stile yakın birinin ikisine de ihtiyacı vardır ve iyi bir ilişki iki deneyimi de sunabilir. Bu stilin ardında çoğu zaman zor bir geçmiş yattığı için bir ruh sağlığı uzmanıyla çalışmak burada özellikle anlamlıdır. Bir stilin değişip değişemeyeceğini ayrı bir yazıda ele alıyoruz.

1. 01Korkulu kaçıngan stile yakın biri kimin yanında kendini en sakin hisseder?

   Genellikle tempoyu sabit tutan birinin yanında: zorlamayan, ortadan kaybolmayan, sözünü tutan ve bir geri çekilmeyi cezalandırmayan biri. Güvenli stile yakın partnerler çoğu zaman böyledir, ama önemli olan bir stilin adı değil, davranıştır. Korkulu kaçıngan stile yakın kişinin payı da önemlidir: Tepkilerini önceden açıklamak yanlış anlamaların yarısını ortadan kaldırır.
2. 02Korkulu kaçıngan stile yakın iki kişi birbirini nasıl anlar?

   Aralarında ender bir anlayış derinliği olabilir: İkisi de yakınlığı istemenin ve ondan korkmanın ne demek olduğunu yaşayarak bilir. Ama birinin korkusu kolayca ötekininkini tetiklediği için iniş çıkışlar ikiye katlanır. Bu çiftler özellikle acelesiz bir tempodan, aralar için net kurallardan ve uzman desteğinden yararlanır. Henüz onları ayrıca inceleyen bir çalışma yok.
3. 03Korkulu kaçıngan stile yakın bir partner neden önce yaklaşıp sonra uzaklaşır?

   İki eksen de yüksek olduğu için: Kaygı onu partnere doğru çekerken kaçınma aynı anda geri iter. Yaklaşmak korkutucu gelir, uzaklaşmak özlem doğurur ve döngü yeniden başlar. Bu bir oyun ya da manipülasyon değil; zıt yönlere çeken iki güçlü dürtünün sonucudur. Bunun gündelik hayatta nasıl göründüğünü ilişkide korkulu kaçıngan bağlanmayı anlatan sayfamızda okuyabilirsiniz.
4. 04Çiftte korkulu kaçıngan stil varsa bir uzmana gitmeye değer mi?

   Zorunlu değil, ama çoğu zaman hayatı çok kolaylaştırır. İniş çıkışlar iki kişiyi de tüketiyorsa ve ardında acı bir geçmiş yatıyorsa, bir psikolog ya da psikoterapist ilişkiyi riske atmadan bunu ele almaya yardım edebilir. Bağlanma kuramından doğan duygu odaklı terapi (EFT), çiftlerdeki etkisi iyi incelenmiş bir yöntemdir (Spengler ve ark., 2024). Bireysel terapiyle başlamak da gayet uygun.