Cách đọc kết quả ECR-R: từng con số, từng nhãn

Trung tâm của kết quả là một bản đồ dựng trên hai thang đo của ECR-R (Fraley và cộng sự, 2000). Trục ngang là né tránh trong gắn bó, trục dọc là lo âu trong gắn bó. Điểm của bạn càng lệch sang phải, bạn càng cần nhiều khoảng cách; càng lên cao, nỗi sợ người thân rời xa càng lớn.

Hai đường kẻ cắt bản đồ tại điểm trung bình của một mẫu lớn và chia nó thành bốn vùng: an toàn ở góc dưới bên trái, lo âu ở góc trên bên trái, né tránh ở góc dưới bên phải và né tránh sợ hãi ở góc trên bên phải.

Tên kiểu chỉ cho biết điểm của bạn rơi vào vùng nào. Vị trí bên trong vùng đó cũng quan trọng không kém. Một điểm sát chỗ hai đường cắt nhau và một điểm tận trong góc mang cùng một tên, nhưng mô tả những trải nghiệm rất khác nhau. Vì vậy, trước hết hãy xem điểm của bạn cách các đường kẻ bao xa, rồi mới đọc phần mô tả. Muốn xem tọa độ chính xác, hãy mở mục thu gọn “Điểm của bạn bằng con số” bên dưới bản đồ.

Mỗi trục đi kèm hai con số. Con số thứ nhất là điểm số: trung bình các câu trả lời của bạn cho 18 nhận định thuộc trục đó, trên cùng thang từ 1 đến 7 mà bạn đã dùng để trả lời. Điểm lo âu và né tránh đứng riêng thì chưa nói lên nhiều. Điểm né tránh bằng 3 trông có vẻ thấp vì nằm dưới điểm giữa thang, nhưng thực ra gần đúng mức trung bình: khoảng một nửa số người có điểm thấp hơn.

Con số thứ hai, bách phân vị, trả lời một câu hỏi khác: bao nhiêu người trong mẫu có điểm thấp hơn bạn. Bách phân vị là gì, nói gọn: “cao hơn 80% số người” nghĩa là cứ một trăm người tham gia thì tám mươi người có điểm thấp hơn. Bách phân vị không phải tỷ lệ phần trăm của một kiểu. Có những bài trắc nghiệm báo rằng bạn lo âu hay an toàn bao nhiêu phần trăm, nhưng ECR-R không có những tỷ lệ như vậy: chỉ có hai thang đo riêng và vị trí của bạn trên mỗi thang.

Cạnh bách phân vị có một nhãn mức độ: dưới bách phân vị thứ 30 là “thấp”, trên thứ 70 là “cao”, ở giữa là “quanh mức trung bình”. Các nhãn này giúp đọc dễ hơn, chứ không chia người ta thành những loại khác nhau. Hai người ngay trên và ngay dưới bách phân vị thứ 70 gần như không khác gì nhau.

Điểm của bạn được so với mẫu trực tuyến của Fraley, thu thập vào đầu những năm 2000 từ ít nhất 17.000 người tham gia. Bạn có thể đọc về nguồn gốc của dữ liệu chuẩn này và lý do cần dùng nó thận trọng trong trang về thang đo ECR-R. Nếu bạn cho biết tuổi, một dòng thứ hai sẽ so bạn với những người cùng tuổi. Dòng này thường chỉ chênh vài điểm bách phân vị so với dòng đầu, vì điểm trung bình trong mẫu này ít thay đổi theo tuổi. Bản thân kiểu gắn bó luôn được xác định theo toàn bộ mẫu, không điều chỉnh theo tuổi.

Nhãn bên dưới tên kiểu gắn bó cho thấy điểm của bạn nằm chắc trong vùng đến đâu. Nhãn dựa trên khoảng cách tới đường kẻ gần nhất, đo bằng độ lệch chuẩn của mẫu. Khoảng cách dưới 0,25 độ lệch chuẩn là “Ở ranh giới”, từ 0,25 đến 0,6 là “Nhẹ”, từ 0,6 đến 1,1 là “Rõ rệt”, và xa hơn nữa là “Đậm nét”.

Mức độ không phải là điểm thi. Kiểu an toàn đậm nét không biến ai thành người yêu mẫu mực, và kiểu lo âu đậm nét cũng không báo trước điều xấu. Nhãn chỉ đo kiểu của bạn cách các kiểu lân cận bao xa. Nếu kiểu gắn bó ở mức nhẹ, có lẽ bạn cũng nhận ra ở mình vài nét của kiểu bên kia đường kẻ, và trong giai đoạn khó khăn, điểm của bạn có thể vượt qua đường ấy.

Kết quả ở ranh giới trông thế này: bên cạnh tên kiểu của bạn xuất hiện thêm một kiểu thứ hai, và điểm của bạn rơi vào vùng ranh giới vẽ bằng nét đứt. Nếu cả hai điểm số đều gần các đường kẻ, điểm của bạn nằm gần giữa bản đồ, sát nhiều kiểu cùng lúc. Vì sao các đường kẻ nằm ở đúng chỗ đó và kết quả ở ranh giới giữa hai kiểu gặp thường xuyên đến đâu, bài tổng quan về bốn kiểu gắn bó sẽ giải thích. Với kết quả của riêng bạn, có một cách hữu ích hơn: đọc cả hai phần mô tả và đánh dấu những câu bạn thấy giống mình.

Đôi khi phía trên kết quả có một ghi chú về chất lượng câu trả lời. Đó không phải lời chê: bài test chỉ nhận thấy một kiểu trả lời có thể làm điểm số kém chính xác hơn. Chỉ 36 câu trả lời của phần đầu được kiểm tra, và kết quả đầy đủ của bạn vẫn hiện ra trong mọi trường hợp.

1. 1

   Cùng một đáp án liên tiếp. Từ 12 nhận định liên tiếp trở lên nhận cùng một câu trả lời. Chuyện này hay xảy ra khi trả lời theo quán tính.

2. 2

   Nhiều câu trả lời ở giữa. Một nửa số câu trả lời trở lên là 4, điểm giữa của thang. Đó có thể là sự phân vân thật lòng, cũng có thể là do mệt.

3. 3

   Những câu trả lời trái nhau. Các nhận định về né tránh có nghĩa ngược nhau lại nhận câu trả lời giống nhau, hoặc các nhận định gần như cùng nghĩa lại nhận câu trả lời rất khác. Thường điều này nghĩa là vài nhận định đã được hiểu khác với dụng ý.

4. 4

   Quá nhanh. Trung bình dưới 2 giây cho mỗi nhận định. Chừng đó thời gian chỉ vừa đủ để đọc hết một câu.

Nếu bạn thấy mình trong phần mô tả, bạn có thể tin vào kết quả, chỉ cần nhớ đến ghi chú đó. Nếu bạn đã trả lời vội hoặc bị phân tâm, hãy làm lại bài test vào lúc thư thả hơn rồi so sánh.

Phần thứ hai của bài test hỏi về những người cụ thể, và trên một bản đồ riêng, mỗi mối quan hệ có điểm của nó: mẹ, bố, bạn thân, người yêu và các mối quan hệ thân thiết nói chung. Nếu bạn bỏ qua một phần, ở chỗ đó sẽ có ghi chú; các điểm còn lại không bị ảnh hưởng.

Điều quan trọng nhất trên bản đồ này là mỗi điểm được so với cái gì. Không phải với kết quả chính, cũng không phải với các mối quan hệ khác của bạn, mà với mức thường gặp ở loại quan hệ đó (Fraley và cộng sự, 2015). Và mức thường gặp ở mỗi loại quan hệ một khác: trung bình, người ta giữ khoảng cách với bố nhiều hơn với bất kỳ ai thân thiết khác, và ít nhất với bạn thân. Vì vậy, cùng một điểm né tránh có thể “như mức thường gặp” với bố nhưng “cao hơn mức thường gặp” với bạn thân.

Các nhãn “thấp hơn mức thường gặp”, “như mức thường gặp” và “cao hơn mức thường gặp” dùng cùng các ngưỡng như mức độ của hai trục, tức bách phân vị thứ 30 và thứ 70. Điểm “Người yêu” được ước tính từ phần đầu của bài test, vì bài test không có phần riêng về người yêu. Hãy xem đó là giá trị gần đúng. Khác biệt giữa các mối quan hệ là bình thường: sự gắn bó một phần mang tính riêng của từng mối quan hệ (Fraley và cộng sự, 2011). Thường thì điểm đáng chú ý nhất là điểm nằm tách khỏi những điểm còn lại.

Khi hai bài test cho kết quả không khớp, lý do thường nằm ở cách xây dựng chúng, chứ không phải một bài đã đánh giá sai về bạn. Đây là những lý do hay gặp nhất.

• Chọn một mô tả có sẵn. Trong các nghiên cứu đầu tiên, người tham gia chọn một trong ba đoạn văn (Hazan & Shaver, 1987), và hơn một nửa tự nhận mình an toàn. Chia người theo hai thang đo cho tỷ lệ khác: theo dữ liệu chuẩn của Fraley và cách chia của trang này, vùng an toàn chiếm chừng 32% số người.
• Ngưỡng khác. Một số bài test cắt mỗi thang đúng ở giữa, tại 4. Trong dữ liệu chuẩn của Fraley, điểm né tránh trung bình khoảng 2,92, nên điểm né tránh 3,5 nằm trên đường kẻ của chúng tôi nhưng dưới ngưỡng đặt ở giữa thang.
• Bản rút gọn và câu hỏi chưa được kiểm chứng. Trong bảng hỏi 12 nhận định, mỗi câu trả lời nặng gấp ba so với bản đầy đủ 36 nhận định, còn những câu hỏi chưa từng được thử trên mẫu lớn có thể đang đo một điều khác.
• Thời điểm khác. Câu trả lời về sự thân thiết phụ thuộc vào chuyện đang xảy ra: một mối tình mới, một trận cãi nhau hay một lần chia tay đều có thể làm chúng dịch chuyển. Mối quan hệ bạn nghĩ đến khi trả lời cũng có ảnh hưởng.

So sánh công bằng hơn là nhìn vào vị trí của bạn trên hai trục, chứ không nhìn tên kiểu. Lo âu và né tránh là nền tảng của phần lớn bảng hỏi đo kiểu gắn bó của người trưởng thành (Brennan và cộng sự, 1998), nên ý nghĩa của chúng vẫn giữ nguyên từ bài test này sang bài test khác.

Nếu làm lại bài test sau vài tuần, kết quả của bạn thường gần như không đổi: trong thời gian ngắn, các thang đo ECR-R khá ổn định, số liệu có trên trang về phương pháp. Dù vậy, những dịch chuyển nhỏ vẫn là bình thường. Điểm thay đổi vài phần mười, hay bách phân vị lệch vài bậc ở quanh giữa thang, có thể xảy ra ngay cả khi cuộc sống của bạn không có gì thay đổi.

Làm lại bài test sẽ có ý nghĩa sau vài tháng hoặc sau một thay đổi thật sự: một mối quan hệ mới, một lần chia tay, một thời gian dài trị liệu tâm lý. Hãy trả lời thành thật như lần đầu và nghĩ đến cùng một mối quan hệ, nếu không phép so sánh sẽ chẳng nói lên được bao nhiêu. Kết quả trước đó vẫn được lưu trên cùng thiết bị, còn những kết quả bạn đã lưu vào tài khoản sẽ vẫn còn dù bạn đổi trình duyệt.

Khi so sánh, hãy nhìn vào hướng thay đổi: điểm của bạn đã dịch về phía giữa bản đồ hay ra xa, lo âu đã tăng hay giảm? Bài viết về câu hỏi kiểu gắn bó có thay đổi được không bàn về điều gì giúp những chuyển động như vậy và chúng thường mất bao lâu.

Kết quả mô tả cảm nhận hiện tại của bạn về các mối quan hệ thân thiết, dựa trên chính câu trả lời của bạn. Đó không phải chẩn đoán. Kiểu gắn bó không phải bệnh hay rối loạn, và một bài test trực tuyến không thay được việc trò chuyện với chuyên gia tâm lý.

Kết quả không nói ai có lỗi khi một cặp đôi gặp khó khăn, và cũng không dự đoán mối quan hệ có bền hay không. Nó cũng không thể cho biết kiểu gắn bó của người yêu: muốn biết thì cần chính câu trả lời của người ấy. Và không kiểu nào khiến một người tốt hơn hay kém hơn người khác. Kiểu nào cũng có điểm mạnh, và kết quả của bạn nêu chúng ngay bên cạnh những khó khăn.

Kết quả cũng là thứ vũ khí tồi khi cãi nhau. Câu “Đúng là kiểu né tránh” hiếm khi giúp hai người gỡ rối được điều gì; nói về cảm xúc của chính mình thường có ích hơn. Nếu trong mối quan hệ có sự coi thường, đe dọa hay bất kỳ hình thức bạo lực nào, chuyện đã vượt ra ngoài kiểu gắn bó: sự an toàn của bạn quan trọng hơn hết.

1. 01Có thể đưa kết quả cho chuyên gia tâm lý xem không?

   Có, và đó có thể là cách tốt để bắt đầu câu chuyện. Hãy gửi liên kết tới kết quả hoặc lưu nó thành tệp PDF: trong đó có điểm số, bách phân vị và bản đồ các mối quan hệ. Không phải chuyên gia nào cũng làm việc theo lý thuyết gắn bó, nhưng hai trục này dễ hiểu với chuyên gia thuộc nhiều trường phái khác nhau. Chỉ cần nhớ rằng bài test phản ánh cách bạn nhìn các mối quan hệ của mình và không chẩn đoán điều gì.
2. 02Nếu kết quả khiến tôi buồn thì sao?

   Hãy cho mình chút thời gian, và đừng coi kết quả là lời phán xét về con người bạn. Kiểu gắn bó mô tả những thói quen hình thành từ trải nghiệm, mà thói quen thì có thể thay đổi. Hãy đọc lại phần điểm mạnh của kiểu gắn bó bạn có. Nếu lúc này bạn đang buồn hoặc lo âu nhiều, hãy nói chuyện với người bạn tin tưởng hoặc với chuyên gia tâm lý.
3. 03Điểm “Người yêu” từ đâu ra khi không có phần hỏi riêng?

   Từ phần đầu của bài test. Gần như mọi nhận định về người yêu trong ECR-RS đều lặp lại nhận định của ECR-R, nên chúng tôi lấy câu trả lời của bạn cho những nhận định đó và so với dữ liệu chuẩn dành cho người yêu. Đó là giá trị gần đúng. Nếu bạn đã trả lời khi nghĩ về một mối quan hệ trong quá khứ, điểm này mô tả mối quan hệ ấy.
4. 04Vì sao điểm “Các mối quan hệ thân thiết nói chung” không khớp với kiểu chính?

   Vì hai điểm trả lời hai câu hỏi khác nhau. Kiểu chính đến từ các nhận định về chuyện tình cảm, còn phần chung hỏi về tất cả những người quan trọng với bạn cùng lúc và được so với dữ liệu chuẩn riêng. Khoảng chênh thường cho thấy với bạn, tình yêu mang cảm giác khác với sự thân thiết nói chung, và điều đó khá phổ biến.