Veilige hechtingsstijl: welke stijl past erbij en wat het brengt

Het is verleidelijk om te denken dat een veilige partner bij iedereen even goed past, maar het beeld is genuanceerder. Elke combinatie brengt een eigen opgave mee: soms hoeft zo iemand alleen zichzelf te blijven, en soms moet die persoon leren om de eigen behoeften uit te spreken.

Waar het voor een veilige stijl makkelijk gaat en waar het moeite kost

Veilig

Allebei stevig in de schoenenVeilig

Het vanzelfsprekende hardop zeggenAngstig

Geduld zonder drukVermij­dend

Stevig bij aantrekken en afstotenAngstig-vermij­dend

Veilig+Veilig

Allebei stevig in de schoenen

Beiden vragen rustig om steun en geven die ook, een pauze voelt niet bedreigend en een ruzie eindigt vaker in een echt gesprek. Gemiddeld komen zulke koppels in onderzoek het best naar voren. Het zwakke punt is de aanname dat alles vanzelf goedkomt, waardoor belangrijke onderwerpen makkelijk blijven liggen tot ze zich hebben opgestapeld.

Veilig+Angstig

Het vanzelfsprekende hardop zeggen

De voorspelbaarheid van een veilige partner brengt iemand die meer naar angst neigt stap voor stap tot rust, en daar komen warmte en oog voor detail voor terug. De veilige partner heeft hier geduld nodig met vragen en zegt ook vanzelfsprekende dingen hardop. Blijft de angst lang hangen, dan is rust alleen niet genoeg om die te laten zakken.

Veilig+Vermijdend

Geduld zonder druk

Een veilige partner forceert niets en vat terugtrekken niet persoonlijk op, en de partner met meer vermijding gaat er gaandeweg niet meer van uit dat er iets achter zit. Observaties van koppels laten zien dat een vriendelijk verzoek bij een vermijdende partner minder boosheid en minder terugtrekken oproept. De moeilijkheid is dat de veilige partner na verloop van tijd meer openheid gaat willen, en het is goed om dat dan ook te zeggen.

Veilig+Angstig-vermijdend

Stevig bij aantrekken en afstoten

Wie een angstig-vermijdende hechtingsstijl (vaak ook gedesorganiseerde hechting genoemd) heeft, zoekt contact en trekt zich daarna terug, en een veilige partner reageert daar niet kil of paniekerig op. Langzaam leert de angstig-vermijdende kant dat nabijheid betrouwbaar kan zijn. Maar voortdurende pieken en dalen putten ook de rustigste mens uit, dus de veilige partner moet de eigen energie bewaken in plaats van in de reddersrol te schieten.

Wie een veilige stijl heeft, voelt zich thuis bij nabijheid: zo iemand kan om hulp vragen en hulp bieden, gaat zonder drama met pauzes om en zoekt bij ruzie een oplossing in plaats van een schuldige. Naast zo’n partner valt er minder te piekeren en is er minder reden om op je hoede te blijven. Daardoor verloopt het bij veel koppels met een veilige partner soepeler, en wordt een ruzie sneller bijgelegd.

Dat zie je aan de manier waarop koppels ruziemaken. Koppels van twee veilig gehechte partners beschrijven hun communicatie het vaakst als opbouwend aan beide kanten, terwijl koppels van twee onveilig gehechte partners vaker vastlopen in het patroon waarin de een eist en de ander zich terugtrekt (Domingue en Mollen, 2009). In een vragenlijststudie onder 147 koppels was dat patroon al bij één onveilig gehechte partner duidelijker te zien dan bij koppels waarin beiden veilig gehecht waren (Millwood en Waltz, 2008). De rust van één persoon helpt, maar een koppel wordt daardoor nog niet hetzelfde als twee veilige partners.

Het populaire idee dat een veilige partner de onveiligheid van de ander goedmaakt, klopt maar half. In een klein observatieonderzoek bij getrouwde koppels gingen gemengde koppels met één veilige partner even goed met conflicten om als koppels van twee veilige partners, en beter dan koppels van twee onveilige (Cohn e.a., 1992). Maar dat onderzoek mat hechting met een interview over ervaringen in de kindertijd, niet met een vragenlijst zoals de onze, en hechting hing daar niet samen met hoe tevreden de partners zelf over hun huwelijk waren.

Grotere vragenlijststudies geven een voorzichtiger beeld. Pasgetrouwde koppels waarin beiden veilig gehecht waren, deden het beter dan koppels met minstens één onveilig gehechte partner (Senchak en Leonard, 1992). Wat je wel kunt zeggen: een veilige partner kan helpen door de angst en het terugtrekken van de ander te verzachten (Simpson en Overall, 2014; Overall e.a., 2013), maar koppels van twee veilige partners doen het gemiddeld beter dan gemengde. Volgens een overzichtsartikel kiezen veilig gehechte mensen zelf ook het vaakst een partner met een vergelijkbare stijl (Holmes en Johnson, 2009).

Een veilige stijl is geen harnas en geen garantie op eindeloos geduld. Leven met iemand die wekenlang op afstand blijft, kan ook een veilige partner eenzaam maken, en de voortdurende twijfels van een partner putten uit, ook als je er rustig op antwoordt. Dat is een normale reactie en geen teken dat de veiligheid ‘op’ is: bij langdurige spanning wordt het voor iedereen moeilijker om mild te blijven. Een veilige stijl beschrijft hoe iemand doorgaans op nabijheid reageert, en belooft niet dat die persoon nooit moe of boos wordt.

Dan is er nog de valkuil van de redder. De veilige partner neemt alles op zich: geruststellen, wachten, uitleggen, gladstrijken. Over de eigen behoeften wordt intussen gezwegen, om de ander niet nog ongeruster te maken. Op den duur rust de hele relatie op één persoon, en de vermoeidheid stapelt zich ongemerkt op, tot de veilige partner ineens geïrriteerd of kil reageert. Het helpt om net zo direct over je eigen behoeften te praten als over die van een ander.

1. 1

   Voor wie de veilige stijl heeft. Reageer niet alleen op wat je partner nodig heeft, maar noem ook wat jij nodig hebt. Vat angst of pauzes van de ander niet persoonlijk op, maar pik ook niet alles wat pijn doet. Bescherm wat je buiten de relatie hebt: vrienden, interesses, tijd voor jezelf.

2. 2

   Voor de partner. Zie rust niet aan voor onverschilligheid, want een kalme toon betekent niet dat het je partner niets kan schelen. Merk op hoeveel energie het kost om jou te steunen, en geef af en toe iets terug. Kijk ook een paar eenvoudige dingen af: een direct verzoek, een pauze met een tijdslimiet, een gesprek zonder verwijten.

Ook veiligheid ligt niet voor altijd vast. Na zware gebeurtenissen of in een moeilijke relatie kan ze wankelen, en bij mensen die onveilig begonnen kan ze groeien. In ons artikel over hoe een hechtingsstijl kan verschuiven lees je meer. Voor een koppel is dat goed nieuws: jaren van een rustige relatie veranderen beide partners.

1. 01Past elke stijl bij iemand die veilig gehecht is?

   Wie veilig gehecht is, vindt met verschillende stijlen meestal makkelijker aansluiting dan anderen. Door de eigen rust raakt zo iemand niet meegezogen in de angst van een ander en vat pauzes niet persoonlijk op. Maar ‘goed passen’ betekent niet ‘zonder moeite’. Naast een partner met veel angst of veel vermijding heeft ook een veilige partner energie, duidelijke afspraken en zelfzorg nodig.
2. 02Moet een veilige partner een onveilige partner redden?

   Nee. Steunen en redden zijn twee verschillende dingen: bij steun houdt ieder een eigen deel van het werk, bij redden neemt één persoon alles op zich. Een veilige partner kan de angst en het terugtrekken van de ander wel verzachten, maar veranderen moet die persoon zelf. Heb je het gevoel dat je de relatie in je eentje overeind houdt, zeg dat dan rechtstreeks en overweeg een gesprek met een psycholoog of psychotherapeut.
3. 03Lopen twee veilig gehechte partners ook tegen problemen aan?

   Zeker, alleen zijn het meestal problemen van een andere soort. Ze komen vaak van buiten: baanverlies, een ziek familielid, de komst van een baby, lange periodes van stress. Een andere valkuil is de gedachte dat het toch wel goed zit, waardoor belangrijke gesprekken jarenlang blijven liggen. Twee veilige partners doen het gemiddeld beter dan andere koppels, maar ook zij hebben tijd en aandacht voor elkaar nodig.
4. 04Waarom raakt een veilige partner uitgeput?

   Omdat rust geen onuitputtelijke bron is. Wie altijd geruststelt, wacht en zich aanpast, raakt leeg, ook als dat allemaal met plezier gebeurt. Vermoeidheid bij een veilige partner is geen teken van een slechte relatie. Het is een signaal dat de last gedeeld moet worden: vraag om steun, spreek pauzes af en maak weer tijd voor je eigen interesses.