Gedesorganiseerde hechting: welke stijl past erbij en geeft houvast

Over hoe het mensen met deze stijl in een relatie vergaat, zegt onderzoek van alle stijlen het minst, dus de beschrijvingen hieronder steunen op algemene patronen van angst en vermijding. Zie ze als aanzet tot een gesprek, niet als voorspelling voor een bepaald koppel.

Vier mogelijke partners bij een angstig-vermijdende stijl

Angstig-vermij­dend

Een veilige havenVeilig

Allebei bang om elkaar te verliezenAngstig

Dubbel terugtrekkenVermij­dend

Heen en weer, aan twee kantenAngstig-vermij­dend

Veilig+Angstig-vermijdend

Een veilige haven

De rust van een veilige partner biedt wat iemand met deze stijl vaak heeft gemist: nabijheid zonder plotselinge wendingen. Gaandeweg groeit het vertrouwen. Maar ook wie veilig gehecht is, raakt moe van veel omslagen, dus het helpt als die partner de eigen grenzen benoemt, en als de angstig-vermijdende kant vooraf uitlegt hoe de eigen reacties meestal verlopen.

Angstig+Angstig-vermijdend

Allebei bang om elkaar te verliezen

Beiden kennen de angst om de relatie te verliezen, dus ze begrijpen veel zonder uitleg. Het wringt als de angstig-vermijdende kant even weg moet. De partner met meer angst schrikt dan en zoekt geruststelling, en al snel voedt de angst van de een die van de ander. Een voorspelbaar ritme en de belofte om terug te komen helpen.

Vermijdend+Angstig-vermijdend

Dubbel terugtrekken

Bij spanning doen beiden een stap terug. Voor de angstig-vermijdende kant is die pauze zelf al beangstigend, want het voelt alsof de band elk moment kan breken. Schreeuwpartijen zijn zeldzaam, maar een stilte kan dagenlang aanhouden. Het wordt makkelijker als de partner met meer vermijding duidelijk maakt dat de pauze een einde heeft en de ander de eigen angst hardop uitspreekt.

Angstig-vermijdend+Angstig-vermijdend

Heen en weer, aan twee kanten

Beiden verlangen naar nabijheid en wantrouwen die ook, dus er is veel gevoel en begrip, maar de pieken en dalen kunnen van twee kanten tegelijk komen. Midden in een ruzie zijn snel dingen gezegd die ze allebei later betreuren. Een lager tempo helpt, en als er pijnlijke ervaringen uit het verleden achter het heen en weer zitten, ook de hulp van een psycholoog of psychotherapeut.

Wie zich in de angstig-vermijdende stijl herkent, voelt vaak heel diep en begrijpt snel de pijn van anderen: zo iemand weet uit eigen ervaring hoe het is om nabijheid te willen en er bang voor te zijn. In rustige periodes kan een relatie met zo iemand opvallend warm aanvoelen, want die partner is attent, gevoelig en bereid om zonder omwegen over belangrijke dingen te praten. Tussen de pieken en dalen raakt die diepgang makkelijk uit beeld, hoewel ze net zo echt is als de angst. Het is de moeite waard om die diepgang te waarderen en hardop te benoemen, vooral als de relatie even alleen nog uit onrust lijkt te bestaan.

De moeilijkheid is dat beide assen tegelijk hoog zijn. De angst trekt naar de partner toe en zoekt geruststelling, terwijl de vermijding op hetzelfde moment aanzet tot terugdeinzen, om niet kwetsbaar te zijn. Zo ontstaat het heen en weer: nabijheid, alarm, terugtrekken, verlangen en weer nabijheid. Voor een partner lijkt dat onvoorspelbaar, en voor wie het zelf doormaakt is het vaak nog pijnlijker, omdat beide verlangens echt zijn.

Eerlijk gezegd niet veel. Het meeste onderzoek naar koppels deelde mensen in drie types in of mat hechting op schalen, dus combinaties met deze stijl zijn zelden apart bekeken. Er zijn wel algemene patronen. Volgens een meta-analyse van 73 studies gaan zowel angst als vermijding samen met een lagere kwaliteit van de relatie (Li en Chan, 2012), en koppels waarin minstens één partner onveilig gehecht is, belanden vaker in de cirkel van eisen en terugtrekken (Millwood en Waltz, 2008).

Een grote studie onder 1014 Nederlandse koppels liet zien dat veel angst en veel vermijding bij dezelfde persoon geen extra effect hadden bovenop wat elke as apart bijdroeg, en dat vermijding zwaarder woog (Conradi e.a., 2021). Wie angstig-vermijdend gehecht is, mag dat eigenlijk als goed nieuws zien: de moeilijkheden vallen uiteen in twee begrijpelijke delen, en aan elk deel kun je werken. Onderzoek naar koppels in het algemeen wijst er ook op dat een partner zowel angstige als vermijdende reacties kan verzachten (Simpson en Overall, 2014; Overall e.a., 2013).

Het zwaarst is de periode waarin de relatie hechter wordt: samen gaan wonen, de familie leren kennen, ‘Ik hou van je’ zeggen. Hoe groter de stap, hoe sterker de angst kan zijn, en juist als het vaart krijgt, trekt de partner met deze stijl zich terug. De ander ziet dat makkelijk aan voor afkoelen, terwijl het vaker angst is. Spreek je vooraf af dat zo’n stap terug kan komen, dan is het voor allebei makkelijker om het uit te zitten zonder conclusies over de relatie te trekken.

Conflict is het andere kruitvat. Op het hoogtepunt van een ruzie voelt wie angstig-vermijdend gehecht is tegelijk de drang om zich vast te klampen en de drang om te vluchten, en de woorden kunnen harder uitvallen dan bedoeld. Is er in het verleden een pijnlijke relatie geweest, dan kan een ruzie veel meer pijn doen dan de aanleiding rechtvaardigt. Daarom hebben zulke koppels vooral een regel nodig als ‘geen grote beslissingen midden in een ruzie’, en pauzes waarvan vooraf vaststaat wanneer ze eindigen.

1. 1

   Voor wie de angstig-vermijdende stijl heeft. Leg je reacties uit aan je partner op een moment dat er geen ruzie is: ‘Als ik stil word, ben ik bang en niet onverschillig.’ Neem afstand als dat nodig is, maar zeg wanneer je terugkomt. Let op wat het heen en weer in gang zet, en werk daaraan met een psycholoog of psychotherapeut, niet alleen met je partner.

2. 2

   Voor de partner. Houd een rustig tempo aan, en reageer op terugtrekken niet gekwetst of door erachteraan te gaan. Kom je beloften na, want voor deze stijl telt voorspelbaarheid meer dan grote woorden. En zorg ook voor jezelf: zorgen voor een partner betekent niet dat je alles moet pikken.

Volgens een theoretisch model wordt angst kleiner als iemand zelfvertrouwen opbouwt, en vermijding waar het veilig is om op een naaste te leunen (Arriaga e.a., 2018). Wie angstig-vermijdend gehecht is, heeft beide nodig, en een goede relatie kan allebei die ervaringen bieden. Achter deze stijl zit vaak een moeilijke geschiedenis, dus werken met een psycholoog of psychotherapeut is hier extra zinvol. Of een stijl kan veranderen, en hoe, lees je in een apart artikel over het veranderen van je hechtingsstijl.

1. 01Bij wie komt iemand met een angstig-vermijdende stijl het best tot rust?

   Meestal bij iemand die een rustig tempo aanhoudt: niet aandringt, niet verdwijnt, beloften nakomt en terugtrekken niet afstraft. Veilige partners zijn vaker zo, maar wat telt is gedrag, niet de naam van een stijl. Ook de eigen inbreng doet ertoe, want wie de eigen reacties vooraf uitlegt, haalt de helft van de misverstanden weg.
2. 02Hoe gaat het tussen twee mensen die allebei deze stijl hebben?

   Tussen zulke partners kan een zeldzaam diep begrip bestaan: ieder kent van binnenuit het verlangen naar nabijheid, en ook de angst die erbij hoort. Maar de pieken en dalen zijn dubbel, omdat de angst van de een die van de ander makkelijk aanwakkert. Zulke koppels hebben vooral baat bij een rustig tempo, duidelijke regels voor pauzes en professionele steun. Onderzoek dat specifiek naar deze koppels kijkt, is er nog niet.
3. 03Waarom zoekt iemand met deze stijl eerst nabijheid, om zich daarna terug te trekken?

   Omdat beide assen hoog zijn: de angst wil naar de ander toe, en tegelijk wil de vermijding juist terug. Dichterbij komen voelt beangstigend, afstand nemen brengt verlangen, en de cirkel begint opnieuw. Het is geen spel en geen manipulatie, maar twee sterke impulsen die elk een andere kant op trekken. Hoe dat er in het dagelijks leven uitziet, lees je op een aparte pagina over deze stijl in een relatie.
4. 04Is het zinvol om hulp te zoeken als een van beide partners deze stijl heeft?

   Het hoeft niet, maar het maakt het leven vaak veel makkelijker. Raken beide partners uitgeput door de pieken en dalen, en zit er een pijnlijk verleden achter, dan kan een psycholoog of psychotherapeut helpen om dat te verwerken zonder de relatie op het spel te zetten. Emotionally Focused Therapy (EFT), die uit de hechtingstheorie is voortgekomen, is goed onderzocht bij koppels (Spengler e.a., 2024). Beginnen met individuele therapie kan ook.