Angstige hechtingsstijl: welke stijl past erbij en wat geeft rust

De vier combinaties hieronder beschrijven een vertrekpunt, geen uitkomst. Ieder mens heeft in zekere mate zowel angst als vermijding, dus twee koppels met dezelfde combinatie van stijlen kunnen heel verschillende relaties hebben.

Vier combinaties, vanuit de angstige stijl bekeken

Angstig

Rust die aanstekelijk werktVeilig

Twee gevoelige mensenAngstig

Wanneer een pauze als afwijzing voeltVermij­dend

Dezelfde angst, andere reactiesAngstig-vermij­dend

Veilig+Angstig

Rust die aanstekelijk werkt

Naast een veilige partner krijgt de angst minder aanleiding: antwoorden komen op tijd en gevoelens worden gewoon uitgesproken. Na verloop van tijd komt de angstige kant tot rust, en de aandacht voor details maakt de relatie warmer. Lastige momenten ontstaan als de veilige partner uitgeput is en de berichtjes kort worden. Dan doet een simpel ‘Alles goed, gewoon een lange dag’ al veel.

Angstig+Angstig

Twee gevoelige mensen

Beiden vinden nabijheid belangrijk en praten makkelijk over gevoelens, dus er is veel warmte. Het lastige is dat angst besmettelijk is. Slaat die bij allebei tegelijk toe, dan is geen van beiden stevig genoeg om de ander te troosten. Vaste, eenvoudige momenten van contact helpen, en ook dat ieder van beiden vrienden en steun buiten de relatie heeft.

Angstig+Vermijdend

Wanneer een pauze als afwijzing voelt

Voor wie meer naar angst neigt, is dit vaak de lastigste combinatie: bij ruzie doet de partner een stap terug, de pauze voelt als afkoeling, en harder aandringen maakt de afstand alleen groter. Toch brengt de partner met meer vermijding een rust mee die aan de angstige kant vaak ontbreekt. Een pauze met een eindtijd die vooraf is afgesproken, verandert veel.

Angstig+Angstig-vermijdend

Dezelfde angst, andere reacties

Beiden weten hoe het is om voor de relatie te vrezen, en ze lezen elkaars stemming in één oogopslag. Maar iemand met een angstig-vermijdende hechtingsstijl (vaak ook gedesorganiseerde hechting genoemd) trekt zich soms terug, en de angstige kant hoort daarin een deur die dichtgaat. Het helpt om dat terugtrekken hardop te benoemen en vooraf te zeggen wanneer het gesprek verdergaat.

Wie zich in de angstige stijl herkent, brengt meestal leven in een relatie: zo iemand merkt de stemming van de partner op, onthoudt belangrijke data en is na een ruzie de eerste die het goedmaakt. Die betrokkenheid zie je in kleine dingen, zoals vragen hoe de dag was, zomaar een berichtje sturen en moeilijke dingen liever uitpraten dan wegstoppen. De keerzijde van die gevoeligheid is dat elke pauze, elk kort antwoord of elke vertraging al snel tot de vraag leidt of het nog wel goed zit.

Een meta-analyse die 73 studies samenbracht, vond dat angst nauwer verbonden is met conflicten in een relatie, en vermijding met een gebrek aan nabijheid (Li en Chan, 2012). Voor wie meer naar angst neigt, hangt er dus veel van af hoe snel twijfels worden weggenomen: of het koppel een duidelijk ritme heeft om contact te houden, en of de partner geruststelling kan geven zonder geïrriteerd te raken of de gevoelens weg te wuiven.

De bevindingen zijn hier opvallend. In een reeks studies hadden mensen met veel angst vaker een relatie met een partner die ook veel angst had, en in experimenten kozen deze mensen eerder voor zo iemand dan voor een veilige of vermijdende partner, terwijl ze vermijdende partners juist minder aantrekkelijk vonden (Frazier e.a., 1996). In andere experimenten was een veilige partner de aantrekkelijkste keuze voor mensen met uiteenlopende stijlen (Chappell en Davis, 1998). Beide uitkomsten passen bij onderzoek waarin de aantrekkingskracht van een partner werd voorspeld door de veiligheid van die partner en door de mate waarin die partner leek op degene die koos (Klohnen en Luo, 2003).

Een relatie tussen twee partners met veel angst hoeft niet stormachtig te zijn. Toen pasgetrouwde koppels een conflict moesten bespreken, lieten koppels waarin beiden angstig gehecht waren geen opvallende stressreactie zien, anders dan koppels waarin de vrouw angstig en de man vermijdend gehecht was (Beck e.a., 2013). In een groot onderzoek onder Nederlandse koppels dempte een vergelijkbare hechting bij beide partners de nadelige gevolgen van onveiligheid gedeeltelijk (Conradi e.a., 2021). De vuistregel is eenvoudig: hoe lager beide partners op beide assen scoren, hoe beter het gemiddeld gaat, en de precieze combinatie van namen telt minder.

De moeilijkste momenten zijn pauzes die niemand uitlegt. De partner is laat, reageert niet of zegt bijna niets aan tafel, en het hoofd vult het ergste in. Dan begint het controleren: hints, lange reeksen berichtjes, proberen de stemming uit één woord af te lezen. Een partner die dat als druk ervaart, doet een stap terug, en de angst vindt nieuw bewijs. Eén onbeantwoord bericht kan een hele avond bederven, ook als er geen echte reden tot zorg was.

Even zwaar is een ruzie die eindigt zonder dat het is goedgemaakt. Wie angstig gehecht is, moet voelen dat de band weer heel is, en de onzekerheid na een ruzie kan meer pijn doen dan de ruzie zelf. Een afspraak als ‘We praten hier zeker verder over, morgen na het eten’ betekent daarom bijna net zoveel als het antwoord zelf. Nog beter is het als de partner zelf een moment voorstelt, zonder te wachten tot erom gevraagd wordt.

1. 1

   Voor wie de angstige stijl heeft. Noem de behoefte rechtstreeks: ‘Stuur me vanavond even een berichtje.’ Laat niet alle steun van je partner komen, maar leun ook op vrienden, werk en bezigheden waarin je de tijd vergeet. Merk op wanneer de angst het woord neemt, en adem dan eerst een paar keer rustig in en uit.

2. 2

   Voor de partner. Reageer voorspelbaar en laat het vooraf weten als je later bent. Zeg hardop wat vanzelf lijkt te spreken: ‘Het is druk op mijn werk, maar met ons is alles goed.’ Maak de angst niet belachelijk. Geruststellen werkt meestal sneller dan tegen iemands angst ingaan.

Een theoretisch model gaat ervan uit dat angst in een relatie afneemt naarmate het zelfvertrouwen groeit, en niet alleen als een partner geruststelt (Arriaga e.a., 2018). Voor wie angstig gehecht is, tellen eigen successen en eigen bronnen van steun dus even zwaar als een attente partner. Hoe zo’n groei verloopt, lees je in ons artikel over hoe je een veiligere stijl ontwikkelt.

1. 01Wat voor partner heeft iemand met een angstige stijl nodig?

   Iemand bij wie het rustig voelt, niet iemand met de ‘juiste’ stijl. In de praktijk gaat het beter met een partner die afspraken nakomt, niet zonder uitleg verdwijnt en niet spot met de angst. Mensen met allerlei stijlen kunnen zo zijn, al lukt het veilig gehechte mensen meestal zonder moeite. Ook wat de angstige kant zelf doet, telt: rechtstreeks vragen in plaats van testen maakt het voor elke partner makkelijker.
2. 02Klopt het dat angstig gehechte mensen vallen op onbereikbare partners?

   Dat wordt vaak gezegd, maar de gegevens bevestigen het niet: in een reeks studies vonden mensen met veel angst vermijdende partners juist eerder afstotend (Frazier e.a., 1996). In dezelfde studies kozen ze vaker voor een partner die zelf ook veel angst had. Voel je je steeds weer aangetrokken tot mensen die afstand houden, dan kan een gesprek met een psycholoog of psychotherapeut duidelijk maken waarom.
3. 03Hoe is het als beide partners een angstige stijl hebben?

   Meestal warm: beiden vinden nabijheid belangrijk, praten makkelijk over gevoelens en zien kleine tekenen van genegenheid. Moeilijk wordt het als de angst bij allebei tegelijk stijgt en ieder troost nodig heeft. Een vast ritme van contact helpt, net als een eenvoudig signaal dat ‘Ik ben er, het is goed tussen ons’ betekent, en een eigen leven buiten de relatie voor ieder van beiden. Zulke koppels komen wel voor in onderzoeksgroepen, maar zijn zelden apart bestudeerd.
4. 04Hoe kan een partner iemand met een angstige stijl helpen om uit de angstspiraal te komen?

   Voorspelbaarheid werkt het best: spreek af wanneer je contact hebt, en meld een vertraging voordat de ander ernaar moet vragen. Ook kleine zinnetjes die overbodig lijken, helpen: ‘Ik mis je’, ‘Alles goed’. Maar niemand hoeft eindeloos gerust te stellen. Is de angst na maanden niet minder geworden, dan is het zinvol dat de angstige kant er zelf aan werkt, bijvoorbeeld met een psycholoog of psychotherapeut.