Gắn bó an toàn hợp với ai: cả bốn kiểu

Dễ nghĩ rằng người có kiểu an toàn hợp với ai cũng như nhau, nhưng thực tế phức tạp hơn thế. Mỗi cặp đặt ra một việc riêng: có khi bên an toàn chỉ cần là chính mình, có khi họ phải học cách nói ra nhu cầu của bản thân.

Cặp nào dễ với người có kiểu an toàn, cặp nào cần cố gắng

An toàn

Hai điểm tựa vững vàngAn toàn

Nói thành lời cả điều hiển nhiênLo âu

Kiên nhẫn mà không gây sức épNé tránh

Vững vàng qua những lúc gần lúc xaNé tránh sợ hãi

An toàn+An toàn

Hai điểm tựa vững vàng

Cả hai bình thản tìm chỗ dựa ở nhau và nâng đỡ lại, những lúc lặng im không làm ai lo sợ, và cãi nhau thường kết thúc bằng một cuộc nói chuyện thật sự. Trong các nghiên cứu, những cặp này trung bình ổn nhất. Điểm yếu là niềm tin rằng mọi chuyện rồi sẽ tự êm: những chủ đề quan trọng dễ bị gác lại cho đến khi dồn lên quá nhiều.

An toàn+Lo âu

Nói thành lời cả điều hiển nhiên

Sự trước sau như một của người có kiểu an toàn dần làm dịu người có kiểu lo âu, và đổi lại, bên lo âu mang đến sự ấm áp cùng con mắt để ý từng chi tiết. Ở cặp này, bên an toàn cần kiên nhẫn với những câu hỏi và tập thói quen nói ra cả những điều hiển nhiên. Nếu nỗi lo kéo dài quá lâu, chỉ sự điềm tĩnh thôi sẽ không làm nó lắng xuống.

An toàn+Né tránh

Kiên nhẫn mà không gây sức ép

Người có kiểu an toàn không vội vàng và không coi những lần lùi lại là chuyện nhắm vào mình, nên bên né tránh dần thôi dè chừng những đòi hỏi ngầm. Quan sát các cặp đôi cho thấy lời đề nghị nhẹ nhàng khiến người có kiểu né tránh ít tức giận và ít muốn rút lui hơn. Cái khó là theo thời gian, bên an toàn bắt đầu mong nửa kia cởi mở hơn, và nên nói thẳng điều đó.

An toàn+Né tránh sợ hãi

Vững vàng qua những lúc gần lúc xa

Bên né tránh sợ hãi tìm đến rồi lại lùi xa, còn bên an toàn đáp lại không lạnh lùng cũng không hoảng hốt. Dần dần, người có kiểu né tránh sợ hãi học được rằng sự thân thiết có thể đáng tin cậy. Nhưng những thăng trầm liên tục làm hao mòn cả người điềm tĩnh nhất, nên bên an toàn phải giữ gìn sức lực của mình thay vì trượt vào vai người giải cứu.

Người có kiểu gắn bó an toàn thấy thoải mái với sự thân thiết: họ có thể nhờ cậy và giúp đỡ người khác, chấp nhận việc người kia muốn ở riêng một lúc mà không làm ầm lên, và khi cãi nhau thì tìm lối ra chứ không tìm người có lỗi. Bên một người như thế, ít điều phải lo hơn và ít lý do phải đề phòng hơn, nên nhiều cặp đôi có một người an toàn sống với nhau êm hơn và làm lành nhanh hơn.

Điều này thấy rõ qua cách các cặp đôi cãi nhau. Những cặp mà cả hai đều an toàn thường mô tả cách trao đổi của mình là mang tính xây dựng từ cả hai phía, còn những cặp gồm hai người mang kiểu không an toàn hay rơi vào khuôn mẫu “một người đòi hỏi, một người rút lui” (Domingue & Mollen, 2009). Trong một khảo sát 147 cặp đôi, chỉ cần một người mang kiểu không an toàn là khuôn mẫu ấy đã rõ hơn so với ở các cặp gồm hai người an toàn (Millwood & Waltz, 2008). Sự điềm tĩnh của một người có ích, nhưng không biến cặp đôi thành giống như cặp có hai người an toàn.

Quan niệm phổ biến rằng người có kiểu an toàn bù đắp được sự bất an của nửa kia chỉ đúng một phần. Trong một nghiên cứu quan sát nhỏ trên các cặp đã kết hôn, những cặp chỉ có một người an toàn xử lý xung đột tốt ngang các cặp có hai người an toàn, và tốt hơn các cặp có hai người mang kiểu không an toàn (Cohn và cộng sự, 1992). Nhưng nghiên cứu đó đo sự gắn bó bằng một cuộc phỏng vấn về trải nghiệm thời thơ ấu, chứ không bằng bảng hỏi như của chúng tôi, và trong nghiên cứu ấy, sự gắn bó không liên quan đến mức hài lòng trong hôn nhân mà chính hai người tự đánh giá.

Các khảo sát lớn hơn cho thấy một bức tranh thận trọng hơn. Những cặp mới cưới mà cả hai đều an toàn ổn hơn các cặp có ít nhất một người mang kiểu không an toàn (Senchak & Leonard, 1992). Nói một cách cẩn trọng: người có kiểu an toàn có thể giúp bằng cách làm dịu nỗi lo và sự rút lui của nửa kia (Simpson & Overall, 2014; Overall và cộng sự, 2013), nhưng tính trung bình, cặp có hai người an toàn vẫn ổn hơn các cặp chỉ có một người an toàn. Và theo một bài tổng quan, chính những người có kiểu an toàn thường chọn người yêu giống mình (Holmes & Johnson, 2009).

Kiểu an toàn không phải áo giáp và không bảo đảm sự kiên nhẫn vô tận. Sống cạnh một người giữ khoảng cách hàng tuần liền có thể khiến cả người có kiểu an toàn thấy cô đơn, và những nghi ngờ không dứt của nửa kia vẫn làm hao sức dù được đáp lại bình tĩnh. Đó là phản ứng bình thường, không phải dấu hiệu sự vững vàng đã “cạn”: chịu căng thẳng lâu, ai cũng khó giữ được sự dịu dàng. Kiểu an toàn mô tả cách một người thường đối diện với sự thân thiết, chứ không phải lời hứa không bao giờ mệt hay giận.

Còn có cái bẫy của người giải cứu. Bên an toàn ôm hết mọi việc: trấn an, chờ đợi, giải thích, xoa dịu. Trong khi đó, họ im lặng về nhu cầu của mình để khỏi làm nửa kia lo thêm. Lâu dần, cả mối quan hệ dồn lên vai một người, và mệt mỏi tích tụ không ai hay cho đến khi bật ra thành bực bội hay lạnh nhạt. Sẽ có ích nếu bạn nói về nhu cầu của mình thẳng thắn như khi nói về nhu cầu của người khác.

1. 1

   Cho người có kiểu an toàn. Đừng chỉ đáp lại nhu cầu của người yêu: hãy gọi tên nhu cầu của chính bạn. Đừng coi nỗi lo hay sự im lặng của người ấy là điều nhắm vào mình, nhưng cũng đừng chịu đựng điều làm bạn tổn thương. Giữ gìn cuộc sống của bạn bên ngoài mối quan hệ: bạn bè, sở thích, thời gian cho riêng mình.

2. 2

   Cho nửa kia. Đừng nhầm sự điềm tĩnh với thờ ơ: giọng nói đều đều không có nghĩa là người ấy không bận tâm. Hãy để ý người ấy dồn bao nhiêu sức để nâng đỡ bạn, và thỉnh thoảng đáp lại như thế. Học từ người ấy vài thói quen đơn giản: đề nghị thẳng thắn, ở riêng cho bình tĩnh nhưng có hẹn giờ nói tiếp, nói chuyện mà không trách móc.

Sự vững vàng cũng không cố định mãi: nó có thể lung lay sau những biến cố khó khăn hay trong một mối quan hệ nặng nề, và có thể lớn dần ở những người khởi đầu với kiểu không an toàn. Bài viết về việc kiểu gắn bó có thể dịch chuyển ra sao nói kỹ hơn. Với một cặp đôi, đây là tin vui: những năm tháng bên nhau êm ả thay đổi cả hai người.

1. 01Kiểu an toàn có hợp với mọi kiểu khác không?

   Người có kiểu an toàn thường dễ hòa nhịp với nhiều kiểu khác hơn những người còn lại: sự điềm tĩnh giúp họ không bị cuốn vào nỗi lo của người khác và không xem việc người kia lặng đi là chuyện nhắm vào bản thân. Nhưng “hợp” không có nghĩa là “chẳng cần cố gắng”. Với người yêu có mức lo âu hay mức né tránh cao, người có kiểu an toàn vẫn cần sức lực, những thỏa thuận rõ ràng và sự chăm sóc bản thân.
2. 02Người có kiểu an toàn có nên giải cứu nửa kia không?

   Không nên. Nâng đỡ và giải cứu là hai chuyện khác nhau: nâng đỡ để mỗi người giữ phần việc của mình, còn giải cứu là ôm lấy tất cả. Người có kiểu an toàn có thể giúp bằng cách làm dịu nỗi lo và những lần lùi xa của nửa kia, nhưng bản thân sự thay đổi là việc của chính người đó. Nếu bạn thấy mình đang một mình giữ mối quan hệ, hãy nói thẳng điều đó và cân nhắc trò chuyện với một nhà trị liệu tâm lý.
3. 03Hai người cùng có kiểu an toàn có bao giờ gặp trục trặc không?

   Có, chỉ là thường thuộc loại khác. Rắc rối hay đến từ bên ngoài: mất việc, người thân đau ốm, có con nhỏ, những quãng căng thẳng kéo dài. Một cái bẫy khác là nghĩ rằng đằng nào mọi chuyện cũng ổn, khiến những cuộc nói chuyện quan trọng bị trôi đi hàng năm trời. Tính trung bình, hai người an toàn ổn hơn các cặp khác, nhưng họ vẫn cần dành thời gian và sự quan tâm cho nhau.
4. 04Vì sao sự điềm tĩnh của bên an toàn cũng có lúc cạn?

   Vì sự điềm tĩnh không phải nguồn lực vô tận. Nếu một người lúc nào cũng trấn an, chờ đợi và điều chỉnh theo người kia, sức lực sẽ cạn dần dù họ làm tất cả một cách tự nguyện. Sự mệt mỏi của bên an toàn không phải dấu hiệu của một mối quan hệ tồi. Đó là tín hiệu cần chia sẻ gánh nặng: hãy tìm chỗ dựa, hẹn trước với nhau khi nào cần yên tĩnh, và dành lại thời gian cho sở thích của riêng mình.