Gắn bó né tránh hợp với ai: từng cặp diễn ra sao

Dưới đây là cả bốn cặp có thể có. Đây không phải bảng xếp hạng: cặp nào cũng có điểm mạnh và chỗ yếu, và điều quan trọng không nằm ở cái nhãn mà ở mức lo âu và né tránh mỗi người mang theo.

Kiểu né tránh bên bốn kiểu người yêu khác nhau

Né tránh

Tự do mà không ai phật lòngAn toàn

Người muốn nói, người cần khoảng thởLo âu

Hai người cần khoảng riêngNé tránh

Cùng lùi, nhưng một người còn sợNé tránh sợ hãi

An toàn+Né tránh

Tự do mà không ai phật lòng

Bên một người có kiểu an toàn, không phật ý khi họ cần ở riêng và cũng không bám riết, người có kiểu né tránh vẫn được là chính mình và mở lòng từng chút một. Rủi ro nằm ở chỗ khác: lâu dần, bên an toàn có thể thấy thiếu những cuộc trò chuyện sâu hơn, và tốt hơn hết là nói ra trước khi sự im lặng thành thói quen.

Lo âu+Né tránh

Người muốn nói, người cần khoảng thở

Với người có kiểu né tránh, đây thường là cặp khó nhất: khi căng thẳng, một người tìm đến đúng lúc người kia muốn lùi ra, và mỗi bước của người này lại thúc bước của người kia. Dù vậy, bên lo âu mang đến hơi ấm mà bên né tránh thường thiếu. Thời gian ở riêng có hẹn giờ nói tiếp và những dấu hiệu kết nối nhỏ trong ngày giúp ích thật sự.

Né tránh+Né tránh

Hai người cần khoảng riêng

Ít cãi vã, nhiều không gian riêng và không ai hối thúc ai. Điểm yếu là cả hai đều im lặng về những chuyện khó, nên cặp đôi có thể xa nhau dần mà không nhận ra. Những cặp như thế gần như chưa được nghiên cứu, nên hãy đọc đây như một nhận xét hơn là một kết luận chắc chắn.

Né tránh+Né tránh sợ hãi

Cùng lùi, nhưng một người còn sợ

Khi căng thẳng, cả hai đều lùi lại, nhưng bên né tránh sợ hãi còn sợ mất sợi dây gắn kết, nên sự im lặng của bên né tránh dễ trông như dấu chấm hết. Ít khi có những trận cãi to tiếng, nhưng nhiều điều không được nói ra. Sẽ đỡ hơn nếu bên né tránh cho người kia biết, ngay cả lúc đang cần yên tĩnh, rằng mình vẫn ở đây.

Người có kiểu gắn bó né tránh thường đáng tin cậy trong những việc thực tế và điềm tĩnh khi gặp chuyện lớn: họ không hoảng loạn, không làm ầm lên và có thể tự giải quyết vấn đề. Ở bên họ có rất nhiều tự do: không ai kiểm tra điện thoại của bạn hay bắt bạn báo cáo từng giờ. Nhiều người thích điều đó, nhất là những ai giữ gìn không gian riêng và không thích bị trông chừng.

Cùng nét ấy có một mặt khác: sự thân thiết đòi hỏi cố gắng. Những cuộc nói chuyện về cảm xúc bị hoãn lại, hiếm khi họ tìm chỗ dựa ở người khác, và trong lúc khó khăn, phản xạ đầu tiên là thu mình vào trong. Theo một phân tích gộp lớn, né tránh, hơn cả lo âu, đi đôi với sự xa cách và ít nâng đỡ nhau trong mối quan hệ (Li & Chan, 2012). Vì thế, với người có kiểu né tránh, sự hòa hợp phần lớn là chuyện nhịp độ: tốc độ xích lại gần có hợp với cả hai không, và cả hai có sẵn lòng điều chỉnh nó một chút không.

Trong những thí nghiệm dựa trên bản mô tả những người yêu giả định, người có kiểu an toàn thường được chọn nhiều nhất, và điều đó đúng bất kể người chọn thuộc kiểu nào (Chappell & Davis, 1998). Tuy vậy, sở thích này không phải ai cũng có: một bài tổng quan ghi nhận rằng lựa chọn của những người có kiểu gắn bó không an toàn đa dạng hơn (Holmes & Johnson, 2009). Dữ liệu về cặp có hai người cùng né tránh đặc biệt ít ỏi. Một nghiên cứu dài hạn trên 354 cặp đôi không tìm thấy cặp nào như vậy (Kirkpatrick & Davis, 1994), và trong một thí nghiệm với các mối quan hệ tưởng tượng, người ta đánh giá thấp hơn cặp mà cả hai đều né tránh sự thân thiết (Pietromonaco & Carnelley, 1994).

Từ đó có thể rút ra hai kết luận thận trọng. Bên một người yêu điềm tĩnh, trước sau như một, hàng rào phòng vệ của người có kiểu né tránh trung bình yếu hơn: họ ít tức giận và ít rút lui hơn khi lời đề nghị đến nhẹ nhàng và không đe dọa sự tự do của họ (Overall và cộng sự, 2013). Dù vậy, những cặp mà cả hai đều an toàn thường ổn hơn các cặp có ít nhất một người mang kiểu không an toàn (Senchak & Leonard, 1992). Nói gọn lại: mỗi người đều có thể giúp làm dịu phản ứng của người kia, nhưng không có “kiểu đúng” thần kỳ nào cả (Simpson & Overall, 2014).

Khó nhất là những lúc xung đột. Khi cãi nhau, thôi thúc đầu tiên là lùi ra và một mình nghĩ cho thấu, trong khi người yêu thường muốn nói chuyện ngay. Sự im lặng của người có kiểu né tránh dễ bị hiểu là trừng phạt hay thờ ơ, dù thường đó là cách để khỏi buột ra lời làm tổn thương và để lấy lại bình tĩnh. Nếu người yêu bắt đầu đuổi theo, họ càng lùi sâu hơn và cuộc cãi vã lại xoay thêm một vòng.

Chỗ đau thứ hai là khi sự thân thiết lớn dần: dọn về sống chung, chia sẻ một mái nhà, nói về tương lai. Mối quan hệ càng thân thiết, mong muốn rút lui có thể càng mạnh, và với người yêu, điều đó trông như sự nguội lạnh ập đến đúng lúc mọi chuyện đang tốt đẹp. Biết trước sẽ có ích: kiểu lùi lại này không nhất thiết có nghĩa là tình cảm đã phai. Có thể xử lý nó bằng lời: nói rằng bạn cần một chút thời gian, và nói rõ khi nào bạn sẵn sàng nói chuyện.

1. 1

   Cho bên né tránh. Nói ra khi cần ở một mình, thay vì biến mất: “Cho mình một tiếng, rồi chúng ta nói nốt chuyện này nhé.” Kể chuyện khó trước khi bạn tự gỡ xong. Nhờ cậy những việc nhỏ ngay cả khi bạn tự lo được: điều đó cho người yêu thấy họ được cần đến.

2. 2

   Cho nửa kia. Đề nghị nhẹ nhàng và cụ thể, không trách người ấy lạnh lùng. Để người ấy có trọn khoảng thời gian yên tĩnh đã hẹn, và đừng đuổi theo. Hãy để ý sự quan tâm thể hiện qua việc làm hơn là lời nói: một vòi nước được sửa xong hay một lần đón ở bến xe cũng là một cách nói lời yêu thương.

Kiểu gắn bó không cố định suốt đời. Theo một mô hình, né tránh dịu đi trong những hoàn cảnh mà việc dựa vào người yêu hóa ra dễ chịu chứ không rủi ro (Arriaga và cộng sự, 2018). Đó là một giả thuyết, nhưng nó giúp giải thích vì sao sau nhiều năm trong một mối quan hệ êm ả, trước sau như một, người có kiểu né tránh thường thoải mái hơn hẳn với sự thân thiết. Bài viết về gắn bó an toàn đạt được nói về cách sự thay đổi ấy diễn ra.

1. 01Người có kiểu né tránh dễ ở bên ai nhất?

   Không kiểu nào là “tốt nhất”, nhưng có những điểm xuất phát dễ hơn. Một người yêu điềm tĩnh, có kiểu an toàn thường giúp mọi chuyện nhẹ nhàng hơn với người có kiểu né tránh, còn với người yêu có kiểu lo âu thì khó giữ thăng bằng nhất lúc cãi nhau. Dù vậy, thói quen quyết định rất nhiều: biết thống nhất lúc nào cần ở riêng rồi trở lại câu chuyện, điều đó quan trọng với cặp đôi hơn tên gọi của các kiểu.
2. 02Hai người cùng né tránh có sống hòa thuận được không?

   Được, nhất là khi cả hai đều thích có nhiều tự do. Rủi ro là không ai nhắc đến chuyện khó, vì mỗi người đều nghĩ người kia sẽ tự xoay xở. Những thói quen chung nhỏ sẽ giúp ích, kiểu quy ước kéo hai người lại gần mà không cần trò chuyện dài, cùng với thỏa thuận sẽ tìm chỗ dựa ở nhau trước khi mọi chuyện thật sự tồi tệ.
3. 03Vì sao cặp né tránh và lo âu lại khó đến vậy?

   Khi căng thẳng, hai người cần những điều ngược nhau: một người muốn lùi ra, người kia muốn lại gần. Mỗi bước của người này khơi lên phản ứng của người kia, và cuộc cãi vã nhanh chóng thành một vòng lặp. Điều đó không có nghĩa là mối quan hệ này hết hy vọng. Trang gắn bó lo âu và né tránh yêu nhau bàn kỹ về vòng lặp ấy và điều giúp ích cho cả hai.
4. 04Nếu người có kiểu né tránh thấy ngột ngạt cả trong mối quan hệ tốt đẹp thì sao?

   Chuyện này vẫn xảy ra, và nó không có nghĩa là mối quan hệ tồi hay bạn đang ở bên “nhầm” người. Sẽ có ích nếu bạn nói thẳng rằng mình cần thời gian và không gian riêng, thay vì lặng lẽ tự tạo ra chúng. Nếu cảm giác bị bó buộc kéo dài và cản trở cuộc sống hằng ngày, nên tìm hiểu nó cùng một nhà trị liệu tâm lý: đôi khi nó liên quan đến những trải nghiệm thân thiết từ trước nhiều hơn là đến người yêu hiện tại.