Gắn bó lo âu hợp với ai: nỗi lo dịu hay lớn thêm

Bốn cặp dưới đây cho biết điểm xuất phát, không phải kết cục. Ai cũng mang trong mình ít nhiều lo âu lẫn né tránh, nên hai cặp đôi cùng một bộ nhãn vẫn có thể có những mối quan hệ rất khác nhau.

Bốn cặp, nhìn từ phía lo âu

Lo âu

Sự bình tĩnh lan sangAn toàn

Hai người nhạy cảmLo âu

Khi sự im lặng giống như bị khước từNé tránh

Cùng một nỗi sợ, khác cách phản ứngNé tránh sợ hãi

An toàn+Lo âu

Sự bình tĩnh lan sang

Bên người có kiểu an toàn, nỗi lo ít bị khơi lên hơn: tin nhắn được trả lời đúng lúc và cảm xúc được nói ra rõ ràng. Theo thời gian, bên lo âu dịu lại, và sự chu đáo đến từng chi tiết của họ làm mối quan hệ ấm hơn. Lúc chông chênh đến khi bên an toàn kiệt sức và tin nhắn trở nên cụt lủn. Khi đó, một câu đơn giản “vẫn ổn, chỉ là hôm nay dài quá” có tác dụng rất lớn.

Lo âu+Lo âu

Hai người nhạy cảm

Cả hai đều trân trọng sự thân thiết và dễ dàng nói về cảm xúc, nên giữa hai người có nhiều hơi ấm. Điểm vướng là nỗi lo dễ lây: nếu nó ập đến với cả hai cùng lúc, không ai đủ vững để vỗ về người kia. Những nếp hỏi han nhau đơn giản giúp ích, cùng với bạn bè và chỗ dựa của mỗi người bên ngoài cặp đôi.

Lo âu+Né tránh

Khi sự im lặng giống như bị khước từ

Đây là cặp khó nhất với người có kiểu lo âu: khi cãi nhau, người yêu lùi lại, sự im lặng bị hiểu thành nguội lạnh, và càng níu thì khoảng cách càng xa. Dù vậy, bên né tránh mang đến sự điềm tĩnh mà bên lo âu thường thiếu. Một lúc ở riêng có hẹn trước giờ nói tiếp sẽ giúp ích rất nhiều.

Lo âu+Né tránh sợ hãi

Cùng một nỗi sợ, khác cách phản ứng

Cả hai đều biết cảm giác lo sợ cho mối quan hệ, và chỉ cần nhìn qua là đọc được tâm trạng của nhau. Nhưng người có kiểu né tránh sợ hãi đôi khi lùi lại, và bên lo âu nghe điều đó như tiếng cửa đóng sập. Sẽ đỡ hơn nếu gọi tên lần lùi lại ấy thành lời và nói trước khi nào câu chuyện được nối lại.

Người nghiêng về kiểu lo âu thường thổi sức sống vào mối quan hệ: họ để ý tâm trạng của người yêu, nhớ những ngày quan trọng và sau mỗi trận cãi nhau thường là người làm lành trước. Họ quan tâm, và điều đó lộ ra trong những việc nhỏ: hỏi xem hôm nay thế nào, nhắn tin chẳng vì lý do gì, sẵn lòng nói rõ chuyện khó thay vì chôn giấu nó. Mặt trái của sự nhạy cảm ấy là bất kỳ lúc im lặng, câu trả lời cụt lủn hay sự chậm trễ nào cũng dễ biến thành câu hỏi “Chúng ta có thật sự ổn không?”

Một phân tích gộp từ 73 nghiên cứu cho thấy lo âu gắn chặt hơn với xung đột trong mối quan hệ, còn né tránh gắn với việc thiếu thân thiết (Li & Chan, 2012). Với người có kiểu lo âu, điều đó có nghĩa là sự hòa hợp phụ thuộc nhiều vào việc những nghi ngờ được giải tỏa nhanh đến đâu: cặp đôi có một nhịp hỏi han nhau rõ ràng hay không, và người yêu có thể trấn an mà không bực bội hay gạt đi cảm xúc hay không.

Kết quả ở đây khá thú vị. Trong một loạt nghiên cứu, người có kiểu lo âu hay hẹn hò với người cũng lo âu hơn, và trong thí nghiệm cũng sẵn lòng chọn họ hơn là chọn người an toàn hay né tránh, còn người có kiểu né tránh thì thường khiến họ chùn lại (Frazier và cộng sự, 1996). Trong những thí nghiệm khác, người có kiểu an toàn là lựa chọn hấp dẫn nhất, bất kể người chọn mang kiểu gắn bó nào (Chappell & Davis, 1998). Cả hai kết quả đều khớp với nghiên cứu cho thấy sức hút của một người có thể dự đoán từ mức an toàn của họ và cả mức họ giống người đang chọn (Klohnen & Luo, 2003).

Mối quan hệ giữa hai người cùng lo âu không nhất thiết sóng gió. Khi các cặp mới cưới được đề nghị bàn về một mâu thuẫn, những cặp mà cả hai cùng lo âu không cho thấy phản ứng căng thẳng nào đặc biệt, khác với những cặp mà người nữ có kiểu lo âu và người nam có kiểu né tránh (Beck và cộng sự, 2013). Còn trong một nghiên cứu lớn trên các cặp đôi Hà Lan, kiểu gắn bó giống nhau giữa hai người phần nào làm giảm tác động xấu của sự bất an (Conradi và cộng sự, 2021). Quy tắc chung khá đơn giản: điểm của cả hai người trên cả hai trục càng thấp thì trung bình mọi chuyện càng suôn sẻ, còn hai cái nhãn cụ thể là gì thì ít quan trọng hơn.

Khó nhất là những lúc im lặng không lời giải thích. Người yêu về muộn, không trả lời tin nhắn hay gần như không nói gì trong bữa tối, và đầu óc tự lấp vào đó điều tồi tệ nhất. Rồi đến những lần dò xét: nói bóng gió, những chuỗi tin nhắn dài, cố đoán tâm trạng từ một chữ duy nhất. Người yêu thấy đó là sức ép nên lùi lại, và nỗi lo lại thấy mình có lý. Một tin nhắn không được trả lời có thể làm hỏng cả buổi tối, dù thật ra chẳng có lý do gì để lo.

Một trận cãi nhau kết thúc mà chưa làm lành cũng khó không kém. Người có kiểu lo âu cần cảm thấy sợi dây gắn kết đã lành lại, và sự mơ hồ sau cãi vã có thể đau hơn chính cuộc cãi vã. Vì thế, một thỏa thuận kiểu “Chúng ta nhất định sẽ nói tiếp chuyện này, tối mai nhé” quan trọng với họ gần như chính câu trả lời. Tốt hơn nữa là người yêu tự hẹn giờ nói chuyện, không đợi phải hỏi.

1. 1

   Cho bên lo âu. Nói thẳng điều mình cần: “Tối nay nhắn mình vài chữ nhé.” Đừng dồn hết chỗ dựa vào người yêu: hãy tựa vào bạn bè, công việc và những việc khiến bạn quên cả thời gian. Để ý lúc nỗi lo bắt đầu nói thay bạn, và dừng lại ít nhất vài nhịp thở.

2. 2

   Cho nửa kia. Trả lời đều đặn, trước sau như một, và báo trước nếu bạn sẽ đến muộn. Nói thành lời cả điều tưởng như hiển nhiên: “Công việc đang rối tung, nhưng chúng ta vẫn ổn.” Đừng làm người ấy xấu hổ vì nỗi lo: trấn an thường hiệu quả nhanh hơn tranh cãi với nỗi sợ.

Theo một mô hình, nỗi lo trong mối quan hệ dịu đi khi sự tự tin lớn lên, chứ không chỉ khi người yêu trấn an (Arriaga và cộng sự, 2018). Vì vậy, với người có kiểu lo âu, những thành công và chỗ dựa của riêng mình cũng quan trọng ngang một người yêu chu đáo. Sự trưởng thành ấy diễn ra thế nào là chủ đề của bài viết về việc trở nên an toàn hơn.

1. 01Bên lo âu cần một người yêu ra sao để lòng được yên?

   Một người khiến họ thấy bình yên, chứ không phải một người có kiểu gắn bó “đúng”. Trên thực tế, người có kiểu lo âu ổn hơn bên người yêu giữ lời, không biến mất mà chẳng giải thích và không giễu cợt nỗi lo. Người thuộc kiểu nào cũng có thể như vậy, chỉ là người có kiểu an toàn thường làm được điều đó mà chẳng cần gắng sức. Thói quen của chính bên lo âu cũng quan trọng: đề nghị thẳng thay vì thử lòng giúp bất kỳ người yêu nào cũng dễ thở hơn.
2. 02Có đúng là người có kiểu lo âu hay bị cuốn về phía người khó gần không?

   Đó là một niềm tin phổ biến, nhưng dữ liệu không ủng hộ: trong một loạt nghiên cứu, người có kiểu né tránh thường khiến người có kiểu lo âu chùn bước (Frazier và cộng sự, 1996). Ngược lại, chính các nghiên cứu ấy cho thấy người có kiểu lo âu hay chọn người yêu cũng lo âu hơn. Nếu bạn thấy mình hết lần này đến lần khác bị cuốn về những người giữ khoảng cách, một nhà trị liệu tâm lý có thể giúp bạn hiểu vì sao.
3. 03Khi cả hai cùng lo âu, mối quan hệ sẽ ra sao?

   Thường là ấm áp: cả hai trân trọng sự thân thiết, dễ nói về cảm xúc và nhận ra những cử chỉ quan tâm nhỏ. Mọi chuyện trở nên khó khi nỗi lo dâng ở cả hai cùng lúc và ai cũng cần được vỗ về. Một nhịp hỏi han chung sẽ giúp ích, một tín hiệu đơn giản mang nghĩa “mình ở đây, chúng ta vẫn ổn” cũng vậy, và mỗi người nên có cuộc sống riêng bên ngoài mối quan hệ. Những cặp như thế có mặt trong các mẫu nghiên cứu, nhưng hiếm khi được nghiên cứu riêng.
4. 04Người yêu có thể làm gì để bên lo âu không bị nỗi lo cuốn đi?

   Sự trước sau như một hiệu quả nhất: thống nhất khi nào sẽ liên lạc, và báo ngay khi sẽ chậm trễ, đừng để người ấy phải hỏi. Những câu nhỏ tưởng như thừa cũng có ích: “nhớ lắm”, “mọi thứ ổn cả”. Nhưng không ai phải trấn an mãi không thôi. Nếu sau nhiều tháng nỗi lo vẫn chưa dịu, bên lo âu nên chủ động tìm cách gỡ nó, chẳng hạn cùng một nhà trị liệu tâm lý.